IRIB World Service

در قسمت اول مجموعه برنامه ی، مروری بر دستاوردهای الحشدالشعبی، زمینه ها و بستر­های شکل­ گیری الحشدالشعبی و دستاوردهای آن، بررسی خواهد شد.

اَلْحَشْدُ الشَّعْبی یا بسیج مردمی عراق در سال ۲۰۱۵میلادی، برای مقابله با حملات داعش به شهرهای عراق سازمان‌دهی شدند. الحشدالشعبی، در پاسخ به دعوت دولت عراق و آیت‌الله سیستانی مرجعیت عالی عراق، در قالب نیرویی نظامی مردمی در کنار ارتش تشکیل شد. در الحشدالشعبی نیروهایی از طوایف و قومیت‌های مختلف عراقی حضور دارند. ابومهدی المهندس معاون الحشدالشعبی بود که در 8 دسامبر 2019 میلادی، به همراه سردار قاسم سلیمانی فرمانده نیروی قدس در یک عملیات تروریستی توسط دولت امریکا به شهادت رسید.

پایه‌گذاری الحشدالشعبی در عراق، سه مرحله قانونی داشته است: ابتدا نخست‌وزیر وقت عراق، نوری مالکی که فرماندهی نیروهای مسلح را نیز بر عهده داشت، طی حکمی فرمان تشکیل بسیج مردمی عراق برای رویارویی با تهدید داعش و جلوگیری از حمله به بغداد را صادر کرد. الگوی ساختاری الحشدالشعبی شباهت بسیاری به الگوی «بسیج» در ایران داشت چرا که از نیروهای مردمی و عموما با انگیزه­ های عقیدتی و دینی در عراق شکل گرفته ­بود. پس از این فرمان، نیروهای مردمی، به ویژه با حضور کسانی که تجربه نظامی داشتند، شکل گرفت و به میدان جنگ با داعش روانه شد. سه ماه پس از شروع فعالیت الحشدالشعبی، آیت الله سیستانی مرجعیت عالی عراق به وجوب کفایی جهاد، فتوا داد و از همه کسانی که توانایی جنگیدن داشتند، دعوت کرد، در کنار نیروهای ارتش به مقابله با داعش بپردازند. این فتوا نقش به سزایی در ترغیب مردم به پیوستن به حشد شعبی داشت و به آن، هرچه بیشتر مشروعیت بخشید.

در سال ۲۰۱۵ میلادی هیئت‌ وزیران عراق تصویب کرد که سازمان الحشدالشعبی، سازمانی رسمی و مرتبط با نخست‌وزیری است. در پی این مصوبه این نیرو به‌صورت رسمی، بخشی از ساختار نیروهای مسلح عراق محسوب و وابسته به فرمانده کل نیروهای مسلح شد. برخلاف تبلیغات رسانه های معاند غربی و عربی،  از همه مذاهب در عراق از جمله شیعه، سنی و مسیحی و همه قومیت‌ها از عرب، کرد و ترکمن در الحشدالشعبی حضور دارند. برخی از این گروه‌ها عبارتند از: سازمان بدر، عصائب اهل الحق، کتائب حزب الله، قوات الشهید الصدر، حرکة النجباء، سرایا السلام. هم اکنون ریاست این سازمان را فالح فیاض به عهده دارد. 

الحشدالشعبی با اقدامات خود در جهت آزادسازی مناطق مختلف عراق از اشغال داعش، توانسته است سهم مهمی از پیروزی های این کشور در بیرون راندن داعش از خاک خود را به خود اختصاص دهد. آزادسازی شهرهای تکریت، فلوجه، موصل و بیجی از این موارد است. امیرحامد آزاد، صاحب کتاب «سایه روشن الحشدالشعبی» «الحشدالشعبی را مولود اضطرار» و «ساختار برآمده از بستر مقاومت» می نامد. وی همچنین الگوی الحشدالشعبی در عراق را به عنوان یک الگوی موفق، آن را فرصتی برای محور مقاومت بر بستر بحران تلقی کرده است. شنوندگان عزیز ، اهمیت دارد در اینجا به وضعیت عراق و اضطرار به وجود آمدن نیروی مردمی الحشدالشعبی و زمینه های بروز داعش اشاره کنیم. گروه «داعش» در ژوئن 2014 میلادی به شهرهای «تکریت» و «سامرا» هجوم آورد، همچنین گروه های تروریستی دیگری به مناطق «شرقاط»، «بیجی» و «صینیه» یورش بردند. شهر «موصل» نیز در کنار مناطق «الوحده»، «السکر» و «البلدیات» توسط داعش اشغال شد. به موازات این اشغال و در حالی که لشکر اول پیاده «مقدادیه» و نیروهای پلیس «دیاله» از این استان عقب­ نشینی کرده بودند که برای حفاظت از بغداد در مقابل هجوم احتمالی، یک کمربند نظامی تشکیل دهند، شهر «جلولا» در استان «دیالی» نیز به کنترل ترکیبی از نیروهای داعش و گروه های افراطی درآمد. بدین ترتیب بخش­های قابل توجهی از شمال عراق به تصرف داعش و شورشیان درآمد.

«قبل از سقوط موصل، نیروهای امنیتی عراق شامل صد تیپ فعال از نیروهای تحت فرماندهی ارتش، پلیس فدرال، نیروهای ویژه و مرزبانی بود که در هرکدام از این تیپ­ها حداقل دو هزار نفر خدمت می­کردند؛ اما در ماه ژوئن 2014م نیروهای امنیتی عراق شامل نوزده تیپ از ارتش و شش تیپ از نیروهای پلیس فدرال یکباره از هم پاشیدند. این تعداد معادل یک چهارم استعداد کل نیروهای امنیتی عراق بود که پنجاه هزار نیروی آموزش دیده را شامل می­شد. بنابراین فروپاشی ارتش عراق و سقوط یک شبه موصل حاکی از واقعیتی بود که خبر از نفوذ و خیانت بعثی­ها و همکاری آنها با تروریست های تکفیری، در ارتش را گوشزد می­کرد. آمار نشان می داد که23 درصد از افسران عالی­ رتبه و 31 درصد از افسران دیگر یعنی حدود 54 درصد از استعداد افسران ارتش را بعثی­ ها تشکیل می­دادند. شرایط مذکور، یعنی سقوط مناطق شمالی عراق و نیز عدم توانایی ارتش در دفاع از تمامیت ارضی عراق سبب شد تا هیئت وزیران در زمان صدارت «نوری المالکی» قرار تشکیل نیرویی مردمی را جهت دفاع از عراق صادر کند. در نهایت با صدور فتوای جهاد کفائی توسط مرجعیت عالی عراق حضرت آیت­ الله سیستانی، مبنی بر فراخوان جوانان و کسانی که قادر به مبارزه با تروریست­های داعش هستند، تشکیلات و نیروی انسانی الحشدالشعبی عراق تامین شد و این نیرو با محوریت همه اقشار مردم، شکل گرفت.

فتوای مشهور آیت­ الله سیستانی همه­ ی مردم عراق را اعم از شیعه، سنی، کرد، ترکمان و غیره به دفع خطرات تروریسم داخلی و پیرامونی این کشور فراخواند. در همین راستا احزاب مختلف عراق با اذعان به هوشمندی آیت­ الله سیستانی، به دعوت از همه­ ی مردم برای پیوستن به الحشد الشعبی و وحدت در مقابل تکفیر و تروریسم حول فتوای جهاد مقدس روی آوردند و توانستند عملیات­های آزادسازی شهرها را آغازگر باشند. نقش محوری مرجعیت عالی عراق و اعتماد مردم به ایشان تا حدی چشم­گیر بود که سید حسن نصرالله دبیرکل حزب ­الله لبنان در سخنرانی خود به مناسبت آزادسازی موصل به این موضوع اینگونه اشاره می­ کند: «فتوای مرجعیت در عراق نقطه­ ی عطفی در پیروزی­های بزرگ بود زیرا این فتوا مردم را از حیرت بیرون آورد، دشمن را به خوبی نشانه رفت و مسئولیت همه­ ی مردم عراق را مشخص کرد. فتوای مرجعیت دینی همچنین باعث حضور صدها جوان در صف جنگ با داعش و تشکیل الحشدالشعبی به عنوان یک نیروی موثر برای مبارزه با داعش در داخل عراق شد.

معارضین جریان مقاومت در منطقه از ابزارهای مختلفی برای بازنمایی نادرست از الحشدالشعبی استفاده می کنند تا آن را به عنوان یک تهدید و نه یک نیروی کمک کننده برای پایان دادن به تروریسم بنمایانند. محوری ترین دروغ مخالفان درباره الحشدالشعبی، ادعای  فرقه گرا بودن این بسیج مردمی است در حالی که همانطور که گفته شد این نیروی مردمی ترکیبی از ادیان، مذاهب و قومیت های مختلف عراق را در خود دارد. رسانه ها و بلندگوهای تبلیغاتی با ادعای اینکه تمامی اعضای نیروی الحشدالشعبی از شیعیان تشکیل شده اند، آن را به عنوان تهدیدی برای موجودیت اهل سنت در عراق عنوان می کنند؛ که در صورت پیروزی بر داعش خودشان عنان شهرهای فتح شده را در دست خواهند گرفت و اجازه ی ورود اهل سنت به خانه هایشان را نخواهند داد تا بدین صورت ترکیب جمعیتی شهرهای سنی نشین در عراق را تغییر دهند. این در شرایطی است که بسیاری از شهرهای سنی نشین عراق توسط الحشد الشعبی، آزاد و در اختیار ساکنان آن قرار گرفت. حضور پررنگ سنی ها در الحشد الشعبی نشان می دهد که برخلاف تبلیغات رسانه های معاند، همه مردم عراق از سازمان قانونی و مردمی الحشد الشعبی حمایت می کنند.

مقامات آمریکایی، که از نقش الحشد الشعبی، در شکست تروریسم تکفیری در عراق آگاه هستند با ادعاهای بی اساس  الحشدالشعبی را مانعی برای برقراری ثبات اجتماعی و سیاسی در عراق معرفی می نمایند. این در شرایطی است که الحشد الشعبی، به عنوان یک گروه قانونی و مردمی در عراق، مهمترین نقش را در پایان دادن به تروریسم تکفیری مورد حمایت آمریکا در عراق داشته و دارد. امروز نیز عزم نیروهای عراقی اعم از ارتش و الحشدالشعبی برای ریشه کن ساختن آخرین بقایای تکفیریها جزم است. دولت بغداد نیز بدون توجه به فشارهای مختلف قصد دارد به بقایای حضور تروریست های تکفیری در مرزهای مشترک با سوریه پایان بخشد.