IRIB World Service

در قسمت پایانی مقاله به اهمیت اقتصادی و سیاسی سند همکاری جامع 25 ساله ایران و چین می پردازیم.

همان گونه که در برنامه قبلی اشاره شد مهمترین بخش از سند همکاری جامع 25 ساله ایران و چین بر توسعه همکاری های اقتصادی و سرمایه گذاری متمرکز است. روابط ایران و چین به عنوان 2 کشور باستانی با بیش از 2500 سال قدمت، همواره دوستانه بوده و اکنون چین شریک اول اقتصادی و تجاری ایران است.این بدان معنا است که اقتصاد ایران دارای پیوند ساختاری با اقتصاد چین است و این شرایط هر دو طرف را به سمت امضای سند همکاری جامع سوق می دهد.به اعتقاد پانگ سن (pang sen) کارشناس ارشد وزارت امور خارچه چین ، این کشور در حوزه های مختلف اقتصاد انرژی و تجارت با ایران همکاری علنی، شفاف و عادی دارد. این همکاری ها نه برخلاف تعهدات بین المللی چین و نه قطعنامه شورای امنیت است و به منافع ملی کشورهای دیگر هم صدمه نمی زند بنابراین این همکاری ها باید حفظ شود. 

به گفته حسن روحانی رئیس جمهوری اسلامی ایران یکی از بخشهای مهم سند همکاری جامع ایران و چین، فراهم سازی زمینه مشارکت ایران در پروژه های اساسی و زیرساختهای توسعه ای مانند طرح عظیم یک جاده –یک کمربند چین است .این موضوع با توجه به رقابتی شدن دسترسی کشورها به کریدورهای بین المللی برای ترانزیت سهل و ارزان، نه تنها برای ایران بلکه کشورهایی که قصد انتقال کالاهای خود را به آسیای مرکزی و اقیانوس هند دارند، بسیار مهم است . زیرا ایران به عنوان پل ارتباطی می تواند بازارهای منطقه را به هم مرتبط نماید .بنابراین تردیدی نیست موقعیت راهبردی ایران در منطقه از نگاه چین پوشیده نیست و تهران می تواند از پنج منظر اعم از هماهنگی در حوزه سیاست گذاری، تسهیل ارتباطات، تجارت آزاد، همگرایی مالی و پیوند مردم با مردم در طرح یک جاده –یک کمربند چین همکاری و مشارکت داشته باشد.

دومین اهمیت اقتصادی سند همکاری جامع 25 ساله ایران و چین، سرمایه گذاری در حوزه انرژی و همچنین پتروشیمی است.در بحث انرژی چین و ایران به نوعی از وابستگی متقابل پیروی می کنند. چین به شدت به بازارهای نفت ایران وابسته است و تهران نیز نیازمند جذب سرمایه گذاری های خارجی در بخش نفت و گاز خود است .با توجه به جنگ تجاری که دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا برضد چین براه انداخته این احتمال که واشنگتن و متحدانش تحریم نفتی چین را در دستور کار خود قرار دهند دور از ذهن نیست .از اینرو دولت چین از سالها قبل با دور اندیشی تنوع سازی در بازارهای انرژی خود را در پیش گرفته است.

با توجه به اینکه امارات  و عربستان سعودی به عنوان شرکای انرژی چین در خلیج فارس در اردوگاه آمریکا قرار دارند ، بعید نیست در صورت تشدید تنش های اقتصادی و تجاری میان پکن و واشنگتن عربستان و امارات به پیروی از سیاستهای آمریکا چین را تحریم نفتی کنند. به همین دلیل  پکن با دور اندیشی به دنبال همکاری با ثبات و مطمئن با جمهوری اسلامی ایران است که بیرون از نظام سلطه آمریکا قرار دارد و می تواند همکاری باثباتی را بیرون از محور آمریکا میان پکن و تهران فراهم کند.به اعتقاد مجیدرضا حریری رئیس اتاق بازرگانی ایران و چین  تنش‌های اقتصادی میان چین و آمریکا بر روابط سیاسی ایران و چین تاثیر گذار نیست اما باید اذعان داشت که تحریم‌های آمریکا روی روابط تجاری ایران با کل جهان تاثیر گذار بوده است.

سومین ویژگی و اهمیت اقتصادی و مالی سند همکاری جامع بیست و پنج ساله ایران و چین، توافقات ارزی برای دلارزدایی از مناسبات و مبادلات اقتصادی و تجاریشان است. چین با 86 کشور جهان با هدف دلار زدایی از مبادلات تجاری توافق ارزی دوجانبه دارد. در همین راستا دولت چین "پترویوان" را به عنوان جایگزینی برای "پترو دلار" در بورس شانگهای مطرح کرده است. بنابراین پیمان پولی دوجانبه و معامله براساس واحد پول دو کشور ،می تواند به خروج همکاری های تجاری ایران و چین  از سیطره دلار بسیار کمک کند.

چهارمین موضوع مهم مالی درسند همکاری جامع 25 ساله ایران و چین، نگرش راهبردی به حوزه  مالی جهانی است. چین در حوزه مالی جهانی با تاسیس بانک توسعه آسیایی زیر ساخت ، صندوق مالی جاده ابریشم، صندوق ذخیره بریکس، و افزایش سهم یوان در سبد برداشت صندوق بین المللی پول گامهای موثری را در حوزه مالی جهانی برداشته است. بنابراین نگاه راهبردی به همکاری مالی میان چین و ایران می تواند نقش دو طرف را در معادلات مالی جهانی افزایش دهد.

پنجمین اهمیت سند راهبردی ایران و چین توجه ویژه به حوزه تکنولوژی و زیر ساخت است .به رغم تحریم های آمریکا ضد جمهوری اسلامی ایران که همچنان ادامه دارد این سند می تواند در بلند مدت زمینه انتقال تکنولوژی را از چین به ایران فراهم کند.بسیاری براین اعتقادند که ایران و چین براساس اصل مزیت نسبی می توانند با هم همکاری خوبی در این بخش داشته باشند.امیر حسین عادل جو کارشناس ایرانی و مشاور صادرات به چین در این خصوص براین اعتقاد است صادرکنندگان ایرانی می‌توانند صادرات به چین را ابتدا از استان‌های شمالی این کشور که فرهنگ آنها قرابت بیشتری با غرب آسیا  دارد، شروع کنند. به اعتقاد وی زمینه ها و بسترهای بسیار زیادی برای حضور و نفوذ کالاهای ایرانی در چین وجود دارد. 

در کنار اهمیت اقتصادی و مالی،سند همکاری جامع 25 ساله ایران و چین از نظر سیاسی و امنیتی هم بسیاربا اهمیت است.در صورت تصویب نهایی این سند، جمهوری اسلامی ایران وارد توافق با دولتی خواهد شد که اقتصاد دوم جهان و دارای شبکه های مالی تجاری و امنیتی گسترده است .ایران با توجه به اهداف راهبردیش در منطقه همچون حضور موثر در ترتیبات امنیتی آن ،  همکاری با قدرت های بزرگ را مهم و موثر می داند.

تردیدی نیست داشتن متحد راهبردی در مقیاس جهانی برای هر کشوری لازم است .از اینرو در چارچوب سند همکاری جامع 25 ساله، ایران و چین می توانند بر اساس احترام متقابل؛ در حوزه دریایی در اقداماتی همچون مبارزه با دزدان دریایی، تروریسم، حمایت از امنیت کشتی رانی، مقابله با  قاچاق انسان و مواد مخدر همکاری و مشارکت راهبردی داشته باشند.ایران همچنین از کشورهای موسس بانک آسیایی سرمایه گذاری زیر ساخت (AIIB) است و از استراتژی یک جاده یک کمربند حمایت می کند. 

یکی از مهمترین سیاستهای راهبردی ایران و چین در عرصه بین المللی حمایت از نظام چند قطبی و مخالفت با سیاست یکجانبه گرایی آمریکا است.تهران و پکن براین اعتقادند با ائتلاف راهبردی می توانند فشارهای غرب را در حوزه های اقتصادی ،سیاسی و نظامی مهار کنند.ایران و چین توزیع قدرت در نظام بین الملل را نمی پذیرند و هر دو بر چند جانبه گرایی تاکید دارند.با در نظر گرفتن اینکه مهمترین شرط لازم برای برقراری روابط راهبردی منافع راهبردی مشترک و تهدیدها و منافع مشترک است از این زاویه هر دو کشور ایران و چین با تهدایدات و چالش مشترک آمریکا مواجه هستند.

چین در راستای مخالفت با اقدامات و فشارهای یک جانبه گرایانه آمریکا بخصوص ضد ایران در چند ماه اخیر با قطعنامه ضد ایرانی شورای حکام مخالفت کرده است.وزیر امور خارجه چین هم در نامه ای به دبیر کل سازمان ملل مخالفت پکن را با تحریمهای تسلیحاتی ایران اعلام کرد.ایران نیز با تاکید بر چین واحد و تمامیت ارضی چین هر گونه دخالت خارجی در امور داخلی این کشور را محکوم می کند.

چین برای تحقق اهدافش همچون نظم سازی در نظام بین الملل و تقویت جایگاه و نقش خود در عرصه مالی، تولیدی، امنیتی و علمی ، نیازمند شراکت راهبردی با سایر کشورهای تاثیر گذار و مهم در مناطق مختلف جهان از جمله جمهوری اسلامی ایران است که تهیه و تصویب سند همکاری جامع 25 ساله ایران و چین در چارچوب برد-برد می تواند ضمن تامین منافع دو طرف موجب تضعیف یک جانبه گرایی آمریکا و تقویت چند جانبه گرایی در سطح بین المللی شود.

در هر حال، روابط جمهوری اسلامی ایران و چین در چهار دهه اخیر همواره رو به توسعه بوده و تهران و پکن کوشیده اند در همه زمینه ها این روابط را بر اساس احترام متقابل تعمیق بخشند. از اینرو رویکرد دو طرف برای تدوین و امضای سند همکاری جامع 25 ساله نه تنها افق روابط تهران و پکن را بیش از پیش روشن می کند بلکه می تواند الگوی مناسبی برای توسعه و تقویت روابط قدرتهای تاثیر گذار در مسایل منطقه ای و بین المللی باشد.زیرا در عصر کنونی کشورها به تنهایی نمی توانند نیازها و درخواستهای اقتصادی و سیاسی خود را برآورده کنند.