IRIB World Service

در قسمت چهارم، نقش رژیم صهیونیستی در هیدروپلتیک ترکیه بررسی خواهد شد.

مسئله کمبود آب و کاهش تدریجی آن؛ نقشی اساسی‌ در شکل‌دهی به روابط سیاسی اجتماعی ملت‌ها و جوامع بشری به‌ویژه در مناطق خشک جهان ایفا می نماید. این تأثیر در مواردی منجر به جنبه‌های مثبت و همکاری بین کشورها شده است. از جمله ی جنبه های مثبت می توان به ایجاد  نظام حقوقی رودخانه دانوب اشاره کرد. اما تاثیرات منفی و مناقشه برانگیز سیاست های آبی در منطقه غرب آسیا و شبه‌قاره هند بسیار چشمگیرتر از سایر نواحی است.بحران کمبود آب و اختلافات  حاصل از آن، شاید درهیچ جای دیگری، به‌اندازه غرب آسیا ابعاد سیاسی و امنیتی نیافته است. استفاده بی رویه از منابع آب زیرزمینی، آلوده نمودن آب رودخانه و سدسازی‌های کشورهای بالادست به منبع اصطکاک و تنش تبدیل ‌شده است. مراد کاویانی‌راد، استاد دانشگاه خوارزمی در ایران معتقد است: اغلب درگیری‌ها و جنگ‌های منطقه‌ای در جهان و غرب آسیا  در سده  کنونی به دلیل بحران برآمده از کمبود آب خواهد بود.

آب یکی از علل اساسی اشغال لبنان توسط رژیم صهیونیستی در سال 1982 میلادی بود. صهیونیست ها رودخانه لیتانی litani را اشغال کردند و آب این رود را به سوی سرزمین های خود تغییر مسیر دادند. این اقدامات را باید در کنار استفاده ی این رژیم از 40 درصد آبِ آبخوان‌های زیرزمینی از منطقه غزه اضافه کرد. طراحان مرزهای مجعول رژیم غاصب قدس از ابتدا به محدودیت‌های هیدروپلیتیک این منطقه واقف بوده‌اند. به همین دلیل همراستا با سیاست تشکیل حکومت یهود از نیل تا فرات؛ در عرصه بین‌المللی و منطقه‌ای نیز تلاش زیادی نمودند تا خطوط آب مد نظر خود را از شمال تا رود لیتانی و از شرق تا رود اردن گسترش دهند. همچنین تلاش کردند با تسلط بر مناطق جولان از منابع آب این محدوده نیز بهره‌مند شوند.

مهاجرت یهودیان از سراسر جهان و توسعه صنعتی و کشاورزی این رژیم اشغالگر، نیازمندی به منابع آب را به‌طور شدیدی افزایش داد. اختلافات رژیم صهیونیستی با اردن و سوریه، به تبع افزایش نیاز به آب گسترش پیدا کرد. مسئله‌ای که سایه آن بر روند مذاکرات به اصطلاح صلح این رژیم و اعراب گسترده است. آب‌ و هوای خشک و بیابانی اکثریت جغرافیای فلسطین اشغالی سبب شده است که برای تامین آب مورد نیاز خود به آب‌های ورودی از رود یرموک yarmouk  اردن، بانیاس baniass سوریه و چشمه ی دان dan spring لبنان، وابسته باشد. یکی از دلایل روابط این رژیم با ترکیه ، اطمینان از تداوم تأمین  آب به ویژه آب رودخانه ماناوگات manavgat ترکیه و همچنین تغییر در موازنه منابع طبیعی به ضرر عراق و سوریه، است. به‌خصوص وقتی این نکته را در نظر بگیریم که تسلط کامل صهیونیست‌ها برای انحراف رود لیتانی در جنوب لبنان با مقاومت قهرمانانه حزب‌الله لبنان روبرو گردید و طرح انتقال بخشی از آب رود نیل به فلسطین اشغالی نیز به دلیل مخالفت‌های افکار عمومی در مصر با چالش مواجه شد.

سید آصف کاظمی، کارشناس و استاد دانشگاه در ایران، معتقد است: طرح انتقال آب ترکیه به فلسطین اشغالی که بهای هر مترمکعب در آن برای رژیم صهیونیستی ۵۵ سِنت تمام خواهد شد، هزینه تأمین آب را برای آن‌ها به میزان قابل‌توجهی کاهش می‌دهد زیرا هزینه استفاده از دستگاه‌های گران آب‌شیرین‌کُن برای هر مترمکعب ۲ دلار و ۶۰ سِنت است.

با اجرای پروژه گاپ ترکیه که در چارچوب آن در رودخانه های دجله و فرات سدّ های متعددی احداث می شود، امکان تأمین بیش ‌از پیش منابع آبی ترکیه و انتقال آن به مناطق اشغالی فلسطین را بیشتر تسهیل می‌کند. از سوی دیگر ترکیه نیز برای تسریع پروژه ی گاپ به تکنولوژی شرکت‌های صهیونیستی نیاز دارد. مشارکت رژیم صهیونیستی در این پروژه از سفر رییس‌جمهور وقت عزر وایزمن (Ezer Weizman) به ترکیه در سال ۱۹۹۸ میلادی آغاز شد. شرکت‌های Naan، Netafim، Ashtrom، Soleh، Boneh، Talaha و Merhav در زمینه سیستم‌های آب‌یاری و شرکت T-E در خصوص بررسی منابع زیرزمینی از مهم‌ترین مؤسسات صهیونیستی فعال در پروژه گاپ هستند. علاوه بر اینها، می‌توان به شرکت‌هایی با سهام مشترک صهیونیستی - ترکیه‌ای مانند آلارکو alarko در زمینه فن آوری های کشاورزی اشاره کرد.

ارزش تقریبی سرمایه ی طرح‌هایی که شرکت‌های صهیونیستی فعال در پروژه گاپ ترکیه، به حدود ۸۰۰ میلیون دلار می‌رسد. مرکز همکاری بین‌المللی توسعه کشاورزی وابسته به وزارت کشاورزی این رژیم نیز در تحقیقات و طراحی‌های اولیه این پروژه نقش داشته است.  سازمان ملل و اتحادیه اروپا نسبت به تبعات انسانی و زیست محیطی گاپ ترکیه، هشدار داده اند. برخی از شرکت‌های اروپایی آلمانی، انگلیسی، اتریشی و سوییسی به دلیل اعتراض‌های سازمان‌های حامی محیط‌ زیست در اروپا از این طرح خارج ‌شده‌اند. علیرغم این، رژیم صهیونیستی فعالیت خود در قالب طرح گاپ را افزایش داده و حتی از امریکا خواسته بود تا با اعمال فشار مانع از خروج بانک جهانی از سرمایه‌گذاری در این طرح گردد. رژِیم صهیونیستی همچنین در پوشش مشارکت در پروژه گاپ و با عناوین مختلف و به ویژه مشارکت یهودیان ترکیه اقدام به خرید گسترده زمین در جنوب شرق ترکیه کرده است.

این حجم از فعالیت گسترده نمی‌تواند تنها به دلیل نیازهای آبی رژیم اشغالگر قدس باشد بلکه فراتر از آن اهداف سیاسی و امنیتی جدی در بردارد. پروژه گاپ ترکیه، علاوه بر تبعات زیست‌محیطی و اقتصادی، با حضور عناصر فعال اقتصادی و شرکت‌های این رژیم در پروژه گاپ، نفوذ آن‌ها را دریکی از مناطق ژئوپلیتیک آسیای غربی گسترش می‌دهد. خرید اراضی کشاورزی توسط شخصیت‌های حقیقی و حقوقی صهیونیست و فراخوان جهت سرمایه‌گذاری خصوصی یهودیان در آنجا، امکان اثرگذاری و فعالیت روزافزون در این منطقه‌ حساس را به این رژیم می‌دهد. آنان همچنین با نفوذ در بازار گسترده‌ای که به‌تبع تکمیل توسعه اقتصادی و اجتماعی آناتولی جنوب شرقی به وجود می‌آید، می‌توانند محصولات شان را با پوشش محصولات ترکیه ای به دیگر بازارهای مصرفی غرب آسیا صادر کنند. بویژه اینکه جنبش جهانی تحریم اسرائیل موسوم به BDS در میان مردم جهان روز به روز  با حمایت بیشتری مواجه می گردد. 

نزدیک بودن مرزهای اقلیم کردستان عراق و ایران به ژئوپلیتیک جنوب شرقی ترکیه از جمله مزیت هایی می باشد که رژیم صهیونیستی تلاش می کند در قالب مشارکت در گاپ، از این مزیت برای سازماندهی توطئه‌های اطلاعاتی و نظامی این رژیم علیه کشورهای منطقه استفاده کند. تامین آب مورد نیاز رژیم صهیونیستی توسط ترکیه و کاهش نیازمندی این رژیم به منابع آب رود اردن و بلندی‌های جولان می‌تواند گزینه‌ای پیش روی صهیونیست‌ها قرار دهد که در مذاکرات باصطلاح صلح با دولت‌های عربی، از موضع قدرت وارد شوند. از سوی دیگر وابستگی عراق و سوریه به آب دجله و فرات باعث استفاده ابزاری ترکیه از اهرم آب می شود تا آنها را وادار سازد تا در حوزه منطقه‌ای با رویکرد ترکیه همراهی کنند. این موضوع از مطلوبیت نسبی برای رژیم صهیونیستی نیز برخوردار است. دور کردن عراق و سوریه از جبهه مقاومت از جمله اهداف مشترک آمریکا، صهیونیست‌ها و ترکیه می‌باشد.

همچنین طرح خط لوله صلح با محوریت انتقال آب به کشورهای عربی حاشیه خلیج‌ فارس، با توجه به بحران‌های آتی کمبود آب و هزینه بالای شیرین کردن آب دریا می‌تواند موردتوجه این دولت‌ها قرار گیرد و هر چه بیشتر آنها را به همراهی با طرح های سازش سوق دهد. ترکیه درصدد است با اهرم آب، به‌عنوان واسطه صلح اعراب و صهیونیسم عمل نموده و موقعیت راهبردی خود در آسیای غربی را تقویت کند. رژیم صهیونیستی تلاش دارد از طریق ترکیه و از ابزار آب علیه کشورهای منطقه استفاده کند. بر این اساس از یک سو شاهد هستیم که آب ماناوگات (Manavgat) با قیمت ارزان و از طریق بالن های انتقال آب در اختیار رژیم صهیونیستی قرار می گیرد اما در اوج تابستان، ترکیه شروع به آبگیری سد ایلیسو می کند که تبعات مخرب زیست محیطی و انسانی برای کشورهای منطقه بویژه سوریه و عراق دارد. 

پروژه عظیم گاپ تنها یک پروژه اقتصادی در حوزه مدیریت منابع آب و تولید برق برای ترکیه نیست. طرحی است که زندگی و محیط زیست در غرب آسیا را تحت الشعاع خود قرار می دهد و با دشواری های زیادی روبرو میکند. رژیم صهیونیستی برای پروژه گاپ اهمیت زیادی قائل است چون هم آب مصرفی ارزان در اختیارش می گذارد و هم با تحمیل بی آبی به همسایگانش، آن ها را تضعیف می کند.