IRIB World Service

در قسمت هشتم از مجموعه ترامپ و مذاکرات هسته ای با کره، رویکرد ژاپن و کره جنوبی در قبال بحران کره شمالی، بررسی خواهد شد.

در ارتباط با کره شمالی، کره جنوبی در یک شرایط پیچیده امنیتی گرفتار شده است. تنش بین کره شمالی و آمریکا و اختلاف بین پکن و واشنگتن در مورد نحوه حل و فصل بحران، هزینه‌ های کلانی را بر دوش ژاپن و به‌ خصوص کره جنوبی گذاشته است. در هر نوع جنگ احتمالی، کره جنوبی و ژاپن، بیشترین آسیب را خواهند دید؛ از سوی دیگر از دید برخی محافل این دو کشور ، توکیو و سئول  برای حفاظت از خود باید روند خرید سلاح را افزایش داده و بودجه بیشتری را صرف ارتش کنند. همچنین میزان وابستگی سئول و توکیو به آمریکا افزایش یافته و باعث بدتر شدن رابطه آنها با چین و کره شمالی می‌ شود و احتمال هر نوع مذاکره و مصالحه را کاهش می‌دهد. کره جنوبی به‌ عنوان کشوری که بیشترین رنج مردمی و دولتی را از بحران کره شمالی متحمل شده، حامی مذاکره و توافق است به طوری که  سئول مشوق اصلی ترامپ برای دیدار و مذاکره با رهبر کره شمالی بود.

«مون جائه این»، (Moon Jae-in ) رئیس جمهوری کره جنوبی ضمن حمایت از مذاکره و دیپلماسی با کره شمالی تأکید دارد که مذاکره نمی‌تواند همزمان با آزمایش موشکی و اتمی صورت بگیرد. وی  در جریان مبارزات انتخاباتی خواستار ایفای نقش فعال‌ تر کره جنوبی در کمک به حل بحران کره شمالی، افزایش بودجه نظامی و تقویت دفاع مستقل ملی شد. مون جائه این، قویا در پی کاهش تنش در شبه‌ جزیره و پیگیری سیاست آفتاب تابان یا عادی سازی مناسبات با همسایگان شمالی است، اما به دلیل وابستگی کلان سئول در سطوح مختلف به آمریکا و همچنین عدم تمایل این کشور  به کاهش تنش به‌ ویژه در دوره  ترامپ، سیاست وی برای مذاکره با کره شمالی شکست خورد.  پیونگ یانگ نیز متوجه نقش نیابتی کره جنوبی برای آمریکا شده است و لذا درخواست مذاکره کره جنوبی را رد کرده و بر تعداد آزمایش‌ های موشکی و اتمی خود افزوده است. در واقع، کره شمالی انتظار دارد که همسایه جنوبی استقلال عمل بیشتری نسبت به آمریکا داشته باشد.

برخی کارشناسان کره جنوبی معتقدند دولت کره جنوبی باید بین محافظه‌ کاران در سئول و واشنگتن با لیبرال‌ های خواستار همکاری با کره شمالی، موازنه ایجاد کرده و ضمن همکاری با پیونگ‌ یانگ، روابط امنیتی با آمریکا را نیز ارتقا دهد. این دوگانه، منجر به نوعی معمای امنیتی شده که در دوران ترامپ، پیچیده‌ تر شده است. با استقرار سامانه موشکی آمریکایی تاد در کره جنوبی، چین نیز تحریم‌ های غیر رسمی علیه این کشور اعمال کرد و کره شمالی نیز واکنش منفی به این اقدام نشان داد. نزدیک شدن بیشتر کره جنوبی به آمریکا، به معنای دوری از چین و کره شمالی و البته دوری از صلح است. به همین دلیل کره جنوبی مخالف رویکرد همه یا هیچ آمریکا است و این رویکرد را عامل شکست مذاکرات توصیف کرده و معتقد است باید روند گام به گام حفظ شود. کره جنوبی همچنین معتقد است شیوه ترامپ در مذاکره با کره شمالی، باعث لطمه جدی به بهبود روابط دو کره نیز شده است. زیرا شیوه ای یک‌ جانبه است که مانع از نیل به یک توافق منطقه ای شده است به طوری که اکنون حتی ترامپ، موشک‌ های میان برد و کوتاه برد کره شمالی را  چندان مهم توصیف نمی‌کند در حالی که سئول از این موشک ها به شدت احساس خطر می کند.

لذا در صورت شکست مذاکرات به‌ طور کامل و یا توافقی که به‌ طور جدی موشک‌ ها و برنامه اتمی کره شمالی را محدود نکند، سئول بزرگ ترین بازنده خواهد بود. در این صورت مون جائه این نیز که سهم مهمی در این مذاکرات داشته است، با انتقادات تندی در داخل مواجه می شود. با ادامه برگزاری رزمایش کره جنوبی و آمریکا در سال 2019 ، کره شمالی هرگونه مذاکره با کره جنوبی را تعلیق کرد تا نشان دهد پیونگ‌ یانگ نیز به مذاکره دو جانبه با آمریکا اهمیت بیشتری می‌دهد.

اما در مورد ژاپن گفتنی است که پایان جنگ جهانی دوم نقطه آغاز اتحاد امنیتی ایالات‌ متحده آمریکا و ژاپن بود. امری که به معنای وابستگی کامل امنیتی ژاپن و قرار گرفتن این کشور در زیر چتر حمایتی آمریکا تعبیر می‌شود. در دوران اخیر نیز چرخش حضور نظامی آمریکا به شرق از دوران ریاست جمهوری باراک اوباما حکایت از اهمیت شرق آسیا در سیاست خارجی ایالات‌ متحده دارد. آنچه در این استراتژی اهمیت دارد مقابله با چین و آینده ائتلاف‌ های امنیتی آمریکا با کشورهای این منطقه است.

در سال‌های اخیر سیاست خارجی آمریکا بر تحکیم ائتلاف‌ ها از یک سو و دادن مسئولیت بیشتر به متحدین منطقه‌ ای از سوی دیگر تأکید داشته است. این مسئله در رابطه با ژاپن و سیاست دفاعی – امنیتی این کشور به‌ وضوح با اعطای مسئولیت بیشتر در اتحاد امنیتی و پررنگ شدن نقش این کشور در معادلات منطقه‌ ای همراه بوده است. اسناد مختلف دولتی در ژاپن از جمله دستور برنامه دفاع در سال 2004 ، سند وزارت دفاع این کشور  در سال های  2005 و 2015، استراتژی امنیت ملی در سال 2013، نشان از تهدید خواندن کره شمالی دارد. پیونگ یانگ نیز معتقد است  آمریکا از ژاپن به‌ عنوان ابزار برای فشار بر کره شمالی بهره برداری می‌کند.

اگر چه ثبات در شبه‌ جزیره کره و عدم وقوع جنگ، برای ژاپن حیاتی است. اما در این راستا حفظ وضعیت موجود در این منطقه و خلع سلاح اتمی و موشکی کره شمالی، گزینه مطلوب توکیو می باشد. زیرا ژاپن اصلا مایل نیست اتحاد دو کره انجام شود. یک کره متحد، با نیروی قوی ناسیونالیسم، دارای ذهنیت منفی نسبت به استعمار ژاپن، دارای اقتصاد قدرتمند و نیروی نظامی پیشرفته و حتی نزدیک به چین، برای ژاپن یک کابوس است. این امر، منجر به مسابقه تسلیحاتی در منطقه خواهد شد که برای امنیت شرق آسیا و منافع آمریکا نیز خطرناک است. از این منظر  ژاپن به شرطی کره متحد را خواهد پذیرفت که حضور نظامی آمریکا در منطقه و روابط دوستانه توکیو و واشنگتن، از بین نرود. کارن مول وی (Karenmolvy)  استاد روابط بین الملل دانشگاه در ژاپن می گوید ناتوانی ژاپن و کره جنوبی در رسیدن به اشتراک نظر در خصوص شبه جزیره کره توانایی آمریکا را در مدیریت بحران منطقه زیر سوال می برد. این در حالی است که اراده سیاسی آمریکا برای حل این بحران نیز خود زیر سوال است.

شینزو آبه نخست وزیر ژاپن پس از حمایت از دیدار ترامپ و کیم اعلام کرد که آماده است  با کیم جونگ اون رهبر کره شمالی بدون هیچ شرطی دیدار کند. در حالی که پیشتر مذاکره با رئیس کره شمالی را منوط به تعیین سرنوشت کسانی کرده بود که به گفته وی توسط کره شمالی ربوده شده‌اند. همچنین نباید فراموش کرد که ژاپن علاوه بر مسئله آدم‌ ربایی، به دو موضوع خلع سلاح اتمی و موشکی کره شمالی نیز توجه دارد. هر چند ترامپ پس از دیدار اول در سنگاپور، گفت که عجله‌ ای برای خلع سلاح اتمی کره شمالی ندارد و صرفاً در پی توقف آزمایشات اتمی و موشک‌ های بالستیک قاره‌ پیما است، اما آبه خلع سلاح اتمی را اولین گام برای نیل به یک راه حل جامع در مورد مسائل کره شمالی توصیف کرد. مقامات ژاپن اعتقاد دارند که اجلاس سنگاپور باید به‌ طور دقیق و جزئی، به روند و زمان خلع سلاح اتمی می‌پرداخت.

پس از دیدار دوم ترامپ و کیم نیز نخبگان و تحلیلگران سیاست خارجی در ژاپن از احتمال توافقی که صرفاً به کره شمالی امتیاز بدهد، ابراز نگرانی  و اعلام کردند ممکن است ترامپ برای مصارف داخلی، صرفاً بر یک توافق کلی تکیه کند و به هدف اصلی یعنی خلع سلاح اتمی کره شمالی توجه نکند. تعهد کلامی کیم برای عدم انجام آزمایشات اتمی و موشک‌ های قاره‌ پیما، برای ترامپ یک دستاورد است اما آمریکا به موشک‌ های دیگر کره شمالی که ژاپن را هدف قرار می‌دهد، بی توجه است و این موضُوع، نگرانی اصلی توکیو محسوب می‌ شود. ضمن اینکه به نظر می‌ رسد فعلاً آمریکا، کره شمالی مسلح به سلاح اتمی و موشکی را پذیرفته و عملاً تغییری در واقعیت روی زمین رخ نداده است.

  شینزو آبه نخست وزیر ژاپن با ابراز نگرانی از این وضعیت  تأکید کرده  است که هر توافق، باید توانایی اتمی و موشک های میان برد و کوتاه برد کره شمالی را نیز مورد توجه قرار دهد. دکتر حسینی کارشناس ایرانی مسایل شرق آسیا بر این باور است که پذیرش کره شمالی به‌ عنوان قدرت اتمی و موشکی از سوی آمریکا، به معنای مشروع بودن آن از دید واشنگتن نیست؛ اما به‌ صورت دوفاکتو و در عمل رخ داده است. آمریکا نیاز دارد به‌ طور مداوم بر تلاش برای خلع سلاح اتمی در اخبار و رسانه‌ ها تأکید کند تا نشان دهد که مشروعیت سلاح اتمی برای کره شمالی را به رسمیت نمی‌شناسد. لذا می‌توان به‌ طور کلی گفت ژاپن به شدت نگران مسئله توانایی اتمی و موشک‌ های میان برد و کوتاه برد کره شمالی است. همچنین نباید فراموش کرد که در صورت ارائه امتیازات اقتصادی به کره شمالی، چین و کره جنوبی نقش مهم تری از ژاپن ایفا خواهند کرد و همین امر باعث کم اهمیت‌ تر شدن اولویت‌ های امنیتی ژاپن برای سایر بازیگران خواهد شد.

پیونگ‌ یانگ به خوبی نقش ژاپن را در ایجاد فشارهای حداکثری بر خود درک می کند. ژاپن نگران آن است بدون آنکه آمریکا با توکیو مشورت کند، توافق آمریکا - کره شمالی منعقد شود. رفتار خاص ترامپ نظیر خروج ناگهانی از سازمان ها و توافقات بین المللی ،  باعث شده است تا ژاپن از غیر قابل پیش‌بینی بودن رفتار و سیاست ترامپ احساس خطر نماید. به‌ خصوص آنکه در منطقه‌، چین و کره شمالی حضور دارند و بر خلاف کشورهای دیگر عضو مذاکرات شش‌ جانبه، ژاپن روابط سیاسی با کره شمالی نداشته و مجبور است تعاملات خود را از طریق پکن و یا واشنگتن انجام دهد.