IRIB World Service

در قسمت اول از برنامه " نقض حقوق کارگران خارجی در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس " به جایگاه حقوقی کارگران خارجی در اسناد حقوق بین الملل بررسی خواهد شد..

از دیرباز مهاجرت افراد از سرزمینی به سرزمین دیگر به اشکال مختلف فردی و جمعی وجود داشته است. این مهاجرت­ ها اغلب برای گریز از شرایط نامساعد زندگی در یک مکان به شرایط مساعدتر زندگی  در مکانی دیگرانجام گرفته اند. درعصر حاضر به موازات گسترش ارتباطات  و تسریع روندهای جهانی شدن، مسایلی مانند جنگ­ و بی ثباتی، بحران­ اقتصادی، خشکسالی و فقر و بیکاری در مناطقی از جهان و برخورداری مناطقی دیگر از ثبات و آرامش وامکانات و فرصت های اشتغال، آموزش، رشد اقتصادی و رفاه اجتماعی، باعث تشدید مهاجرت و تبدیل آن به پدیده‌ای جهانی و رو به گسترش شده است.

مهاجران جوینده کار با امید دستیابی به درآمد و زندگی بهتر، از بسیاری مزایای زندگی در وطن خود چشم‌ پوشی می ­کنند، ولی هنگام ورود به کشور خارجی میزبان، معمولا با مشکلات بیشتری روبرو می­ شوند که باید بر آنها چیره شوند. از مهم‌ ترین این مشکلات، وجود موانع و تبعیض های چندگانه است  که ‌از جمله  آن ها، محدودیت یا اجبار در انتخاب شغل، دستمزدهای پایین تر و ثبات و شانس ارتقای شغلی کمتر در مقایسه با کارگران بومی است. بیشتر مهاجران مجبور می شوند به کارها و شرایطی تن دهند که کارگران بومی از آنها پرهیز می کنند. تقریبا در اکثر کشورهای پذیرنده نیروهای کاری مهاجر، بیشتر این نیروها در مشاغل ساده فیزیکی و مهارت هایی پایین تر از سطح استعداد و مهارت خود به کار گرفته می‌شوند.

این در حالی است که مطابق «کنوانسیون بین‌المللی حمایت از حقوق  کارگران مهاجر و خانواده‌های آنان . International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families » کارگران مهاجر خارجی از حقوق عمومی و اختصاصی  مساوی با اتباع کشور پذیرنده برخوردارند. در این کنوانسیون آمده است: کارگر مهاجر  Migrant Worker شخصی است که در کشوری که تابعیت آن را ندارد، مشغول به فعالیت شده است و این شخص و اعضای خانواده او در کشور پذیرنده مشمول حقوق عمومی و حقوق اختصاصی هستند و اصل کلی در این زمینه، تساوی حقوق کارگران خارجی با اتباع کشور پذیرنده است.

حقوق عمومی و اختصاصی تصریح شده در کنوانسیون بین المللی حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده های آنان، به هیچ مذهب، جغرافیا، فرهنگ، نظام اقتصادی و اجتماعی و کشور وابستگی ندارد و مبنای آن صرفاً انسان بودن و حقوق انسانی و بشری است. لذا این حقوق، حمایت‌های عام حقوق بشری ازکارگران خارجی مقیم در هر کشور را شامل می‌شود و رعایت آن از سوی دولت کشور پذیرنده کارگران خارجی نیز الزامی است. یکی از مهم‌ ترین حقوق کارگران خارجی و اعضای خانواده آنها که در «کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده‌های آنها» مورد تأکید قرار گرفته است، حق زندگی است.

حق زندگی آزاد و مستقل، یکی از اصول غیر قابل نقض حقوق بین‌ الملل و در زمره قواعد بنیادین حقوق بشر است که همه دولت‌ ها باید آن را  به طور یکسان برای شهروندان خود و یا کسانی که تابعیت کشور آنها را ندارند شامل کارگران مهاجر و اعضای خانواده آنها، مراعات کنند و محترم بشمارند. در ماده 9 «کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده‌های آنها» آمده است که «حق زندگی کارگر مهاجر و اعضای خانواده وی باید به وسیله قانون حمایت شود». همچنین در ماده 11 این کنوانسیون آمده است که «هیچ کارگر مهاجر یا عضو خانواده وی نباید در بردگی یا بندگی نگه داشته شود و هیچ کارگر مهاجر یا عضو خانواده وی ملزم به انجام کار اجباری یا قهری نیست».

یکی دیگر از اصلی‌ ترین حقوق شناخته شده برای کارگران خارجی که متاسفانه به صورت آشکار و گسترده از سوی بسیاری از کشورهای پذیرنده نقض می‌شود، تضمین دسترسی به اشتغال مناسب و دستمزد کافی است. در ماده 54 «کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده‌ های آنها» آمده است که کارگران خارجی در مواردی نظیر اخراج، بیکاری، بیمه بیکاری و ازکارافتادگی، مشاغل جایگزین و برنامه‌ های عمومی برای مبارزه با بیکاری و مشاغل جایگزین، حقوقی برابر با اتباع کشور پذیرنده دارند. در واقع، این ماده نه تنها اخراج کارگران خارجی را از کارشان منع کرده، بلکه بر حمایت از آنها در زمان بیکاری نیز تاکید ورزیده است.

همچنین درباره حقوق اقتصادی کارگران مهاجر در مواد 47 و 48 کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده های آنها آمده است: دریافت هرگونه مالیات اضافی از کارگران خارجی در شرایط مشابه با اتباع داخلی ممنوع است و کارگران مهاجر و اعضای خانواده آنها حق انتقال پول به کشور مبدا را نیز دارند. در این مواد، بویژ بر حق انتقال درآمدها به خصوص برای کسانی که باید برای خانواده‌ هایشان در کشور خود پول بفرستند، تاکید شده است. این حق از این جهت اهمیت زیادی دارد که امکان میدهد تا وجوه ارسالی از سوی کارگران مهاجر، یکی از منابع عمده درآمد ارزی برخی کشورهای مبدا را تشکیل دهد. برای مثال، وجوه ارسالی کارگران مهاجر هندی، بنگلادشی، سریلانکایی و فیلیپینی هر ساله دهها میلیارد دلار از درآمد خارجی کشورشان را تامین می کند.

 یکی دیگر از حقوق شناخته شده کارگران مهاجر و خانواده‌ های آنها ، حق داشتن گذرنامه و مدارک شخصی و نگهداری این مدارک نزد خود است. بدین ترتیب در واقع، حق آزادی تردد وجابجایی کارگران مهاجر و خانواده های آنها در داخل کشور پذیرنده و یا خروج آنها از کشور پذیرنده و کشور مبداء قابل نقض نیست. در بند یکم «کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده‌ های آنها» آمده است: «کارگران مهاجر و اعضای خانواده آنها مجاز به ترک هر کشور از جمله کشور مبداء خود هستند. این حق مشمول هیچ محدودیتی نخواهد بود، مگر در مواردی که قانون برای محافظت از امنیت ملی، نظم عمومی، بهداشت عمومی، اخلاق و یا حقوق و آزادی‌های دیگران مستثنی دانسته است».

همچنین طبق مواد 10 و 16 «کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده‌ های آنها» ، هیچ یک از آن ها نباید در معرض شکنجه قرار بگیرند و یا مجازات بی‌ رحمانه، غیرانسانی یا تحقیرآمیز را تحمل کنند. بر اساس این مواد، کارگران مهاجر و اعضای خانواده‌ های آنها حق دارند در برابر خشونت، آسیب جسمی، تهدید و ارعاب، چه توسط مقامات دولتی و چه توسط افراد خصوصی و گروه‌ها یا نهادها، از حمایت مؤثر دولت برخوردار شوند و تحت چنین حمایتی، هیچگاه نباید در معرض دستگیری یا بازداشت خودسرانه قرار گیرند. آنها همچنین نباید از آزادی های خود محروم شوند، مگر مطابق با رویه‌هایی که توسط قانون تعیین شده است.

از دیگر حقوق کارگران مهاجر خارجی و اعضای خانواده آنها در کشور میزبان، حق دسترسی به تسهیلات و خدمات آموزشی، اجتماعی، بهداشتی و درمانی است. برای مثال در مواد 23 و 28 و 43 و 45 «کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده‌های آنها» بر حق ایشان برای دریافت خدمات آموزشی و خدمات راهنمایی و رانندگی تاکید شده است. این کنوانسیون همچنین حق کارگران مهاجر و اعضای خانواده آنها را برای دریافت خدمات بهداشتی و درمانی محترم شمرده شده است، بطوری که، بر ضرورت دریافت هرگونه مراقبت پزشکی برای حفظ زندگی و یا جلوگیری از صدمات جبران‌ناپذیر به سلامتی آنها بصورت برابر با اتباع کشور میزبان تاکید ورزیده است. به عبارت دیگر، در این زمینه نیز اصل تساوی میان کارگران مهاجر و اعضای خانواده آنها با اتباع کشور پذیرنده حاکم است.

از مهم‌ ترین حقوق دیگر کارگران مهاجر خارجی و خانواده های آنها که اغلب نیز از سوی کشورهای پذیرنده بویژه در شورای همکاری خلیج فارس نقض می‎‌شود، حق برگزاری آزادانه فعالیت‌ها و مراسم مذهبی و عقیدتی است. در این خصوص، در مواد 12 و 13 و 31 «کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده‌های آنها» آمده است: «کارگران مهاجر و اعضای خانواده آنها حق آزادی فکر، وجدان و دین را دارند. این حق شامل آزادی داشتن یا انتخاب دین یا اعتقاد به صورت جداگانه یا در اجتماع با دیگران و در ملاء عام یا خصوصی و بیان دین یا اعتقاد، انجام مناسک عبادی و آموزش و رعایت احکام دینی است». کنوانسیون مذکور همچنین بر حق کارگران خارجی و خانواده‌های آنها برای حفظ فرهنگ‌ شان وآزادی برگزاری آیین ها و مراسم فرهنگی ایشان تاکید نموده است. البته این آزادی ها مشروط بر آن است که امنیت و نظم عمومی کشور میزبان را تهدید نکند.

از دیگر حقوق مهم کارگران مهاجرخارجی که به کرات از سوی کشورهای پذیرنده نقض می‌شود، حق داشتن مالکیت اموال منقول و غیرمنقول است. در ماده 15 «کنوانسیون حمایت از حقوق کارگران مهاجر و خانواده‌های آنها» آمده است: «هیچ یک از کارگران مهاجر یا اعضای خانواده آنها نباید از سوی افراد و موسسات یا ماموران خودسر، از حق داشتن اموال منقول و غیر منقول، چه به صورت جداگانه و چه با دیگران محروم شود. حتی در شرایطی که طبق قانون مقرر در کشور محل اشتغال، از دارایی‌های یک کارگر مهاجر یا یکی از اعضای خانواده وی به طور کامل یا جزئی سلب مالکیت شود، او حق دارد درخواست جبران خسارت کند». به عبارت دیگر، نه تنها حق مالکیت برای کارگران مهاجرخارجی تضمین شده است، بلکه حتی درصورت نقض قانونی این حق، وی می‌تواند درخواست جبران خسارت بدهد.