دیپلماسی گردشگری و جاذبه های ایران/ قسمت دوم و پایانی / جاذبه های گردشگری ایران
در قسمت دوم، جاذبه های گردشگری ایران بررسی خواهند شد.
قبل از انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۹۷۹میلادی، اکثر جمعیت ایران از گردشگری و سفر محروم بودند اما با رشد پنج برابری راههای روستایی و 32 برابری راههای بین شهری در پس از انقلاب اسلامی، سفر و گردشگری در سبد زندگی خانوار ایرانی قرار گرفت. علی اصغر مونسان وزیر میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ایران در این مورد گفته است: «قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، ۴۵۰ هزار گردشگر ورودی به کشور داشتیم و در حال حاضر شاهد افزایش ورود گردشگران هستیم و تا بیش از ۶ میلیون گردشگر خارجی وارد می شوند، در حوزه هتلداری قبل از انقلاب اسلامی تنها ۲۶۳ هتل و ۲۸ هتل آپارتمان داشتیم که در حال حاضر شاهد فعالیت ۱۲۰۰ هتل در ایران هستیم.»
انعکاس آوازه ی گردشگری در ایران را می توان در رسانه های بین المللی دید. رسانه معتبر اقتصادی به نام بیزینس اینسایدر (Business Insider) ، فهرستی از پنجاه مقصد برگزیده برای سفر گردشگران در سال ۲۰۱۷ میلادی را اعلام کرده و ایران را جزو ۵۰ کشور برتر گردشگری دانسته است. تارنمای روزنامه فرانسوی فیگارو نیز ایران را مقصدی جذاب برای گردشگران خارجی معرفی کرده است و درگزارش خود آورده گردشگران کنجکاو و روشنفکر، قدم بر کشور تنوع ها می گذارند، آژانس های گردشگری معتبر فرانسوی و جهانی برغنای فرهنگی ایران تاکید دارند. در گزارش فیگارو آمده است که در سالهای اخیر سفر گردشگران فرانسوی به ایران بویژه از طریق خط هوایی پاریس - تهران ، شاهد افزایش 144 درصدی بوده است.
شنوندگان عزیز در ادامه به معرفی بخش هایی از جاذبه های گردشگری در ایران بپردازیم. ایران به عنوان یک مقصد گردشگری میتواند سلیقههای مختلف را اقناع کند. ظرفیتهای گردشگری ایران شامل جذابیتهای تاریخی و باستانی، فرهنگی، صنایع دستی و تنوع زیست محیطی است. این نکته را باید متذکر شد که کشور ایران از نظر ابنیه و آثار تاریخی در میان 9 کشور برتر دنیا قرار می گیرد. به لحاظ منابع طبیعی، ایران کشوری چهار فصل است که در میان دو دریای خلیج فارس و خزر قرار گرفته و تنوع زیست محیطی گسترده ای دارد. وجود دریا، دریاچه ها، جنگل ها، کویرها، رودخانه ها ، کوههای بلند و دشتها و جلگههای متعدد تنوع زیست محیطی ایران را منحصر بفرد کرده اند. به لحاظ جاذبه های اکوتوریستی نیز ایران، جزو 10 کشور برتر دنیا می باشد. روزنامه ال موندو اسپانیا یکی از ویژه نامه های «سیر و سیاحت» خود را به تشریح جاذبه های گردشگری ایران اختصاص داده و می نویسد: «واقعیت این است که ایران آنچنان مقاصد جذاب گردشگری دارد که دهان هر بازدید کننده ای را از تعجب باز می گذارد. شاید بتوان مطلب مشابهی در مورد دیگر کشورهایی که احتمالا مورد قضاوت نادرست قرار گرفته باشند، بیان کرد، اما شکی نیست که هیچ کدام از آنها، این همه زیبایی، تاریخ، فرهنگ و جاذبه های طبیعی ایران را ندارند.» خبرنگار ال موندو در ادامه گزارش خود با اشاره به امنیت بی نظیر در اقصی نقاط ایران، می نویسد: «هیچ گونه خطری حتی برای دختران و زنانی که به تنهایی به ایران مسافرت می کنند، وجود ندارد.»
کشور ایران، یکی از قدیمی ترین کانون های شکل گیری تمدن در دنیا محسوب می شود و با داشتن بیش از 9 هزار سال قدمت، در زمره کشورهایی با تاریخ کهن قرار دارد. تاریخ اسکان بشر در فلات ایران به دوره نوسنگی بازمی گردد و قدیمی ترین کانون های سکونت بشر در ایران، در مجاورت کوه های زاگرس و البرز شکل گرفته است. مهم ترین کانون های باستانی ایران عبارت از تپه سیلک کاشان، تپه حصار دامغان، تورنگ تپه گرگان، تپه حسنلو در آذربایجان، تپه مارلیک در رودبار و هم چنین شوش که در خوزستان است. کاوش های باستان شناسی در این کانون ها، حاکی از وجود آثاری است که قدمت برخی از آنها به هزاره پنجم پیش از میلاد بازمی گردد.
ایران به دلیل داشتن اماکن مذهبی و دینی فراوان، همچنین مقصد جذابی برای آندسته از گردشگران هست که علاقمند به بازدید از اماکن دینی هستند. براساس دسته بندی های جهانی، گردشگری مذهبی شامل موارد متعددی می شود از جمله: بازدید از مساجد، امامزادهها و بقعهها، آرامگاهها و قبور، تکیهها و حسینیههای قدیمی، آتشکدهها و آتشگاهها، صومعهها و خانقاهها. در ایران همه ی این جاذبه ها را در جای جای این کشور می توان دید. به عنوان نمونه براساس اسناد تاریخی، مقبره ۳۳ پیامبر در ایران وجود دارد چرا که ایران در طول تاریخ به دلیل داشتن اقتدار منطقهای و نیز اعتقادات دینی همواره پذیرای ادیان و پیامبران الهی بوده است. از آرامگاه پیامبران در ایران میتوان به آرامگاه خالد نبی، حیقوق نبی، قیدار نبی، اشموییل، حضرت یوشع، حضرت خالد بن سنان عبسی، شعیای نبی، حضرت حجی، حضرت قادر، حضرت روبیل، حضرات سلام، سلوم، سهولى و القیا اشاره کرد. از این بین می توان به یکی از معروفترین آرامگاههای پیامبران یعنی «آرامگاه دانیال نبی» اشاره کرد که در شهر شوش در استان خوزستان قرار دارد.
بررسی تجربیات گردشگران خارجی از ایران نشان می دهد، بسیاری از تصورات منفی آنها که قبل از سفر از ایران داشته اند، با مشاهده میدانی از میان رفته است. به بیان دیگر تصورات آنان عمدتا مبتنی بر تبلیغات گسترده ایران هراسی رسانه های مغرض بوده است که با واقعیات ناشی از مشاهده حضوری فاصله زیادی دارند. برخلاف کلیشه هایی که برخی از کشورهای مغرض درباره ایران تبلیغ می کنند، ایران نه تنها کشوری ناامن برای گردشگری محسوب نمیشود؛ بلکه شهروندان آن به "مهماننوازی" شهره هستند. نشریه بلومبرگ با «افسانه ای» توصیف کردن مهمان نوازی مردم ایران و تنوع غذای ایرانی بنقل از مدیر یک آژانس مسافرتی اروپایی می نویسد: «یک ارزش فرهنگی در ایران وجود دارد مبنی بر اینکه مهمان حبیب خدا است. اغلب از گردشگران مختلف می شنوم که می گویند همه جای دنیا را دیده اند، اما هیچ کجا مثل ایران مورد استقبال قرار نگرفته اند.»
«کلویی» ۳۴ ساله، یک گردشگر اهل کره جنوبی است که به ایران سفر کرده است. وی درباره مشاهدات جالب خود در ایران، میگوید: «اول از همه ایران برای من کشور بزرگی است. شمال، جنوب، شرق و غرب این کشور کاملا متفاوت است یعنی از نظر جغرافیایی و فرهنگی گوناگونی بسیاری دارد. از نکات جالب دیگر در ایران این است که میتوانید مثلا لبنیات تازه محلی را به طور مستقیم از مغازهها بخرید. بعضی محصولات تازه از مزرعه ها مستقیما به مغازهها میآید وای کاش کشور من هم این طور بود!» این گردشگر اهل کره جنوبی، درباره ویژگیهای مردم ایران هم میگوید: «مردم ایران بسیار مهماننوازند و به گردشگران تعارف میکنند که مهمان خانه شان بشوند.»
مهمان نوازی ایرانیان، ریشه فرهنگی دارد و در بسیاری از سفرنامه های جهانگردان مشهور به آن اشاره شده است. در سفرنامههای دوران صفویه، قاجار و پهلوی اول نیز به این ویژگی فرهنگی ایرانیان اشاره شده است. «لیدی مری شیل» Lady Mary Sheil همسر وزیر مختار انگلیس در اوائل سلطنت ناصرالدین شاه در کتاب خود با عنوان «خاطرات لیدی شیل» ضمن مقایسه رفتار مردم عثمانی با ملت ایران معتقد بود ایرانیها بسیار خونگرمتر و مهماننوازتر از عثمانیها هستند.«پانیذ مستوفی» راهنمای گردشگران فرهنگی انگلیسی زبان که بیش از پنج سال تورهایی با مسافران اروپایی داشته از جذابیت ایران و برجسته ترین اماکن ایران از نگاه آنان چنین می گوید: «بیشتر مسافران از مسیر کلاسیک تهران، کاشان، یزد و شیراز بازدید می کنند ولی من بارها مسافرانی داشته ام که یک بار مسیر کلاسیک را دیده اند و بار دیگر برای بازدید مسیرهای شمال شرق به غرب، از مشهد تا تبریز و از شمال غرب به جنوب غرب و ... می آیند. از برجسته ترین اماکنی که باعث حیرت مسافران خارجی میشود، می توان به تخت جمشید و پاسارگارد، شوش و چغازنبیل، سازههای آبی شوشتر اشاره کرد. حرم امام رضا (ع) برای گرداشگران جذابیت ویژه دارد، به طور کلی فضای اماکن مذهبی ما را بسیار دوست دارند و وقتی وارد می شوند کاملا تحت تاثیر فضا قرار می گیرند.»