IRIB World Service

در قسمت اول به دیپلماسی گردشگری و نقش رسانه ها خواهیم پرداخت.

برخلاف کالاهای ملموس، یک کالای ذهنی همچون خاطرات، برای مدت زیادی می تواند در ذهن انسان باقی بماند و به عنوان یکی از پارامترهای ضروری در ارائه یک تجربه به یاد ماندنی مورد توجه قرار گیرد. به دلیل همین ویژگی ها، گردشگری در مقایسه با بسیاری از صنایع دیگر، دارای جایگاه منحصر به فردی در دنیای تجارت است. این ویژگی به صنعت گردشگری اجازه می دهد پویا و متنوع باشد. این که آیا محصول نهایی در صنعت گردشگری، یعنی تجربه، موفقیت آمیز است یا خیر عمدتاً با ارزش درک گردشگران از کل مسافرت، سنجیده می شود. اهتمام به ارتباط گردشگری با عوامل سیاسی و نقش گردشگری در توسعه سیاسی و نیز تاثیر تصمیمات سیاسی بر توسعه یا عدم توسعه صنعت گردشگری، نقش دولت، حوزه خصوصی، حوزه عمومی، سازمان ها، نهادها، و تعامل بین این اجزا با گردشگری از عوامل مهم در دیپلماسی گردشگری است.

دیپلماسی گردشگری به نقش گردشگری در ایجاد صلح و دوستی، امنیت، همکاری و تعامل میان کشورهای جهان، رونق اقتصادی و افزایش درآمد، خنثی کردن تبلیغات منفی خارجی و جایگاه دولت ها در دستیابی به این اهداف اشاره دارد. تصمیمات سیاسی و عرصه دیپلماسی بر روند اقتصاد گردشگری اثرگذار است و توسعه گردشگری نسبت مستقیمی‌ با صلح و ثبات سیاسی کشورها دارد. می توان نمونه های زیادی از تاثیر عوامل مختلف بر وضعیت گردشگری را برشمرد. مثلا وضعیت ثبات سیاسی و بروز کودتا در ترکیه سبب شد که ورود گردشگران آمریکایی بین سال های 2015 تا 2017، تا 40% کاهش یابد. همچنین می توان به کاهش گردشگری در اثر شیوع کرونا در جهان اشاره کرد که تمام جهان را درگیر کرده است.

ظرفیت های متعدد تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی ایران٬ این امکان را فراهم کرده است که یکی از محبوب ترین مقاصد گردشگری باشد. مجله «فوربز» در تاریخ 12 دسامبر 2016، ایران را به عنوان یکی از «ده مقصد جذاب برای بازدید » معرفی کرد. هم چنین وب سایت «مستر کارت» در ماه سپتامبر 2016 در گزارش سالیانه خود، تهران را به عنوان نهمین شهر از شهرهای دارای رشد سریع در زمینه جذب گردشگر قرار داده است. این گزارش می گوید تهران رشد 13 درصدی از گردشگران بین المللی را تجربه کرده است.  تعریف سازمان جهانی جهانگردی از گردشگری چیزی فراتر از گذراندن معمول تعطیلات است. بر این اساس گردشگری شامل کلیه فعالیت هایی است که گردشگران انجام می دهند و به قصد گذراندن اوقات فراغت، کسب و کار و اهداف دیگر مدتی کمتر از یک سال متوالی را در سفر و اقامت خارج از اقامتگاه معمول خود می گذرانند.

امروزه، گردشگری صنعتی بسیار مهم در تمام جهان است و نقش پر رنگی در شکوفایی اقتصادی کشورها ایفا می کند. از زمان ورود یک گردشگر، او برای تامین غذا و اقامت، رفت و آمد، تفریح و گشت و گذار، خرید سوغاتی و کالا، دیدن جاذبه ها باید هزینه کند. این هزینه ها با آوردن ارز به کشور میزبان، به رونق اقتصادی آن کمک می نماید. هر چه تعداد گردشگران بیشتری به کشوری وارد شوند، مشاغل بیشتری ایجاد می شود و این موضوع برای کشورهایی که جمعیت جوانی دارند، بسیار مهم است. گردشگری انواع مختلفی دارد. از جمله مهمترین آنها گردشگری فرهنگی است که شامل بازدید از جاذبه ها، فعالیت ها و مراسم فرهنگی است. این نوع گردشگری شامل زیربخش هایی مانند گردشگری میراث، گردشگری هنری و گردشگری بومی است. گردشگری هنری در نتیجه علاقه گردشگران به هنرهای نمایشی و دیداری مانند اپرا، موسیقی و جشنواره های هنری به وجود می آید. گردشگری هنری زیرمجموعه گردشگری فرهنگی و میراث است. در این نوع گردشگری علاوه بر دیدار از نگارخانه ها، موزه ها، تئاترها و کنسرت ها از اشکال تجربی تر گردشگری مانند هنرها، صنایع،و موسیقی محلی نیز بازدید می شود. نوعی از گردشگری به نام گردشگری تجاری Businesss Tourism نیز مورد توجه قرار گرفته است. گردشگری تجاری سفر و اقامت افرادی است که به دلایل شغلی و حرفه ای سفر می کنند. این نوع گردشگری شامل ملاقات ها، سمینارها، همایش ها، نمایشگاه ها، نمایش های تجاری و ضیافت های شرکتی است. شاید در لابه لای مطالعاتتان از گردشگری سیاه مطالبی شنیده باشید. گردشگری سیاه٬ بازدید گردشگران از سایت های مرتبط با مرگ، فاجعه، جنگ، نسل کشی و رنج و محنت بشری است. یادمان از دنیارفتگان و مکان های دفن آنها نیز جزء این سایت ها محسوب می شوند. به عبارت دیگر این نوع گردشگری حاصل علاقه گردشگران به جنبه های ناگوار تجربه انسانی است.

فیلم و تلویزیون به عنوان رسانه های عمومی تاثیر بسیار زیادی بر زندگی مصرف کنندگان دارند. این تاثیرگذاری به انتخاب مقصدهای گردشگری نیز سرایت کرده است. همان گونه که شخصیت ها و نویسندگان آثار ادبی می توانند علاقمندان را به دیدن سایت های خاصی ترغیب کنند، برنامه های محبوب تلویزیونی و فیلم های موفق نیز باعث خلق مقصدهای گردشگری می شوند. صاحبنظران به این نوع گردشگری، گردشگری "القایی فیلم" Movie-induced or film-induced می گویند . هرچند فیلم ها و برنامه های تلویزیونی به یک اندازه بر جذب بازدیدکنندگان تاثیر می گذارند، ولی مخاطبان مختلفی دارند و طول مدت تاثیر آنها متفاوت است. نوع ارتباطی که یک طرفدار پروپاقرص یک سریال بلندمدت تلویزیونی با محل تهیه آن سریال برقرار می کند، متفاوت از ارتباطی فردی است که با دیدن صحنه هایی تماشایی از یک منطقه در یک فیلم از آن مکان بازدید می کند. سو بیتون Sue Beeton  استاد دانشگاه کانادایی در حوزه ی گردشگری و گراهام بوسبی Graham Busby  مدرس ارشد گردشگری٬ اشکال مختلف گردشگری فیلم را برشمرده اند از جمله: بازدید از مکان یا لوکیشن تهیه فیلم ها یا برنامه های تلویزیونی یا بازدید از خانه مشاهیر سینما و تلویزیون و بازدید از منازل ستارگان سینما. گردشگران فیلم و تلویزیون لزوما گروهی همگن با انگیزه های یکسان نیستند. 

گروهی ممکن است برای مشاهده زرق و برق زندگی یک فرد مشهور یا یک سبک زندگی خاص به مکانی جذب شوند. سایرین ممکن است در سطحی عاطفی تر با یک محل هم ذات پنداری کنند و حس نوستالوژیک برقرار سازند.تمایل به بهره برداری از منافع این نوع گردشگری، مشارکت هایی را میان سازمان های گردشگری و کمیسیون های محلی فیلم سازی شکل داده اند تا فیلم برداری ها را در مکان های خاصی انجام دهند و محصولات تولیدیشان را اکران نمایند.

کمیسیون فیلم لندن و سازمان گردشگری، مجموعه ای از نقشه های فیلم را طراحی و منتشر کرده اند که محل فیلم برداری شماری از فیلم هایی را نشان می دهد که در لندن تهیه شده اند. گردشگری رسانه محورعلاوه بر آنکه برای یک ناحیه شغل و درآمد مازاد ایجاد می کند، فرصت هایی را برای فروش سوغات، کالا و خدمات گردشگری خلق می کند، به گونه ای که قادر است وجهه یک ناحیه را نیز بهبود ببخشد. برای مثال می توان به شهر شفیلد Sheffield  در شمال انگلستان اشاره کرد که با شهرت گرفتن فیلم فول مونتی به یک مقصد گردشگری تبدیل شد. دولت نیوزیلند از مجموعه سه قسمتی ارباب حلقه ها در پیکارهای تبلیغاتی خود استفاده کرد و برای افزایش منافع قابل توجه حاصل از آن، فردی را به عنوان وزیر حلقه ها تعیین نمود.

 فیلم ها یا برنامه های تلویزیونی بازدیدکنندگان مختلفی را به یک مقصد می کشانند و گاه باعث تغییر رفتار آنها نیز می شوند. فیلم ماجراجویانه مهاجم مقبره که بر اساس آن یک بازی رایانه ای نیز تولید شده است در آنگکور کامبوج ساخته شده است. گردشگرانی که با دیدن فیلم از این محل بازدید می کردند، به تقلید از قهرمان زن فیلم، از دیوارهای باستانی معبد بالا می رفتند. این گونه نمایش های رسانه ای با برنامه های حفاظتی میراث، همخوان نیستند. اهمیت تصاویر شبیه سازی شده، ماهیت زودگذر گردشگری رسانه محور، تمایز غیرقابل تشخیص بین واقعیت و توهم و نقش مشاهیر در این نوع گردشگری سبب شده است تا تعدادی از مفسرین و صاحب نظران آن را نمونه آشکاری از پساگردشگری قلمداد کنند. در فرهنگ معاصر پست مدرن، که پساگردشگران بخشی از آن هستند، مکان های واقعی کالایی می شوند و به صحنه های زیبایی تبدیل می گردند که باید به مصرف گردشگران برسند. بازدیدکنندگان به این مکان ها به گونه ای می نگرند گویی که پرده های بزرگ سینما را تماشا می کنند.

گردشگری سلامت یا گردشگری  پزشکی گونه ای از گردشگری محسوب می شود که گردشگران برای علاج بیماری خود به کشور دیگری سفر می کنند. این گونه گردشگری در دهه اخیر مخصوصا در زمینه جراحی پلاستیک رشد فزاینده و شایان توجهی داشته است. یکی از دلایل رشد گردشگری پزشکی را می توان کاهش هزینه و مدت زمان مورد انتظار برای عمل جراحی در کشور دیگر دانست. این نوع گردشگری در کشورهای در حال توسعه خصوصا کشورهای آسیایی مورد توجه قرار گرفته است. در دنیای امروز، گردشگران تنها به دنبال کسب لذت نیستند بلکه می خواهند در کنار لذت جویی و تفریح، منافعی نیز کسب کنند. گردشگران در دهه اخیر بیشتر به دنبال کسب سلامتی در سفرهای خود هستند و اصولا سعی می کنند مقاصدی را انتخاب کنند که علاوه بر داشتن یک سری فاکتورها، سایت های آب درمانی نیز در آنجا وجود داشته باشد تا بتوانند از مسافرت خود حداکثر استفاده را داشته باشند. اگرچه هدف گردشگری پزشکی، سلامت و بهبود فرد است، اما گردشگری یک فعالیت اقتصادی است که شامل تجارت در خدمات و ایجاد ارتباط بین دو حوزه پزشکی و گردشگری می باشد. سید احمد رونقی کارشناس گردشگری در ایران درباره ظرفیت های ایران برای گردشگری سلامت می گوید: توفیقات چشمگیر متخصصان علوم پزشکی ایران در برخی رشته‌ها نظیر کشت سلول‌های بنیادی، تولید واکسن، درمان‌های ناباروری ایران را جزو کشورهای برتر و صاحب نام دنیا در این زمینه قرار داده و از سوی دیگر احیاء طب سنتی ایران با قدمتی به درازای تاریخ پزشکی جهان در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور و ارائه‌ی روش‌های پیشگیری و درمانی بر اساس تعالیم این مکتب ارزشمند طبی، ظرفیت‌های ویژه‌ای را در این زمینه در ایران  ایجاد کرده است . وی افزود: هم‌چنین وجود آب‌های گرم معدنی با خواص درمانی متنوع در نقاط مختلف کشور و وجود سواحل حاوی لجن‌های درمانی، مناطق کوهستانی با هوای پاک، طبیعت بکر با چشم‌اندازهای زیبا و نیز اماکن فرهنگی و تاریخی و تنوع آب وهوایی در نقاط مختلف ایران باعث شده تا این کشور به مقصدی مناسب برای گردشگری با اهداف درمانی تبدیل شود.

کشورهای پیشرفته به خوبی نیاز به سفر در آدمی را درک کرده اند و با تبلیغات گسترده برای افزایش جذب گردشگر به هر دری می زنند تا تحولی شگرف، پایدار و باثبات در اقتصاد خود ایجاد کنند. از آنجایی که انسان ها سفر را منجی خود در تنگناهای یکنواخت زندگی می دانند و میل سفر به دوردست ها و ماجراجویی آرزویی است که برای بشر انتهایی ندارد، در نتیجه پدیده توریسم می تواند یکی از منابع نامحدود و پولساز برای کشورها باشد . صنعت گردشگری دارای آثار اقتصادی و اجتماعی قابل ملاحظه ای می باشد. ایجاد اشتغال و دستیابی به درآمد ارزی پایدار و مناسب و همچنین شناخت متقابل فرهنگی در راستای صلح و وفاق بین المللی از آثار اجتماعی و اقتصادی این صنعت است. از طرفی گردشگری در تنوّع و غنا بخشیدن به اقتصاد محلی حائز اهمیت بسیار است

گردشگری به عنوان یک عامل اقتصادی عمده و بسیار مؤثر در سالهای اخیر مورد توجه فراوان قرار گرفته و بدین علت سعی می‌شود که حتی‌الامکان از عوامل مؤثر در کاهش جریان گردشگری جلوگیری به عمل آمده و امکانات لازم جهت رشد و توسعه‌ی آن فراهم شود . بنابراین گردشگری منبعی قابل اتکاء در بسیاری از کشورهای توسعه ‌یافته و در حال توسعه است که می‌تواند تأثیر فزاینده‌ای بر روی افزایش درآمد چه در سطح ملی و نیز افزایش فرصت‌های شغلی، افزایش دستمزدها و تحوّل و گسترش تولیدات داشته باشد. توسعه و گسترش گردشگری در یک منطقه و یا یک ناحیه، موجب تغییرات اجتماعی و فرهنگی آن منطقه گردیده و می‌بایست جهت جلوگیری از آثار منفی و نیز تقویت آثار مثبت آن در جامعه میزبان اقدامات لازم انجام گیرد. اساسا تجربیات گوناگون نشان داده که گردشگری فرهنگ و جامعه میزبان گردشگر را تحت تأثیر قرار می‌دهد. گردشگری از میراث فرهنگی منطقه‌ حفاظت می‌کند و همچنین زمینه‌ی حفظ و ارتقای الگوهای فرهنگی در زمینه‌های موسیقی، تئاتر، لباس، هنر و صنایع دستی، آداب و رسوم، سبک زندگی و سبک معماری که از جمله جاذبه‌های مهم گردشگری هستند را فراهم می‌سازد. امروزه در بسیاری از کشورهای آسیایی، آفریقایی، آمریکای لاتین و غرب آسیا، صنعت تور گردشگری به فنون و تولید اقلام بسیار زیادی از کالاها و صنایع دستی رونقی دوباره بخشیده است.