IRIB World Service

در قسمت هفتم از مجموعه ترامپ و مذاکرات هسته ای با کره، رویکرد چین و روسیه در قبال بحران کره شمالی، بررسی خواهد شد.

دولت چین در سیاست خارجی و در ارتباط با مناطق حیاتی و نزدیک به خود مانند تایوان و کره شمالی در پی آن است که آمریکا به‌ طور یک جانبه اقدام نکند و ملاحظات پکن را در نظر بگیرد. از جمله اختلافات سیاسی آمریکا و چین که در منطقه آسیای شرقی مشهود است، حمایت چین از کره شمالی و پشتیبانی ایالات‌ متحده از تایوان است. چین نزدیک ترین کشور به کره شمالی و بزرگ ترین ارائه دهنده غذا، سوخت و ماشین‌ آلات صنعتی به این کشور است. از نظر آمریکا، چین می‌تواند در زمینه‌ هایی نظیر «توقف برنامه‌ های موشکی بالستیک، جلوگیری از گسترش تسلیحات هسته‌ ای و اعمال تحریم‌ های اقتصادی بر کره شمالی به آمریکا کمک کند. چین به عنوان عضو دایم شورای امنیت سازمان ملل و با حضور موثر در دیگر سازمان‌ های بین‌ المللی، نقش مهمی را در قبال بحران شبه جزیره کره ایفا می کند. آمریکا نسبت به اجرای تحریم‌ های سازمان ملل در مورد کره شمالی از سوی چین مشکوک است. آنچه مسلم است، ثبات در شبه‌ جزیره کره برای چین بسیار حایز اهمیت است که در تضاد با منافع ایالات‌ متحده قرار دارد. آمریکا بر این باور است که چین با حمایت از کره شمالی سعی دارد موقعیت ایالات‌ متحده در منطقه را تضعیف کند و ناکارآمدی سیاست‌ های این کشور در حل و فصل بحران‌ های منطقه را آشکار سازد.

در مورد بحران در شبه‌ جزیره کره، چین همواره در پی صلح و ثبات در شبه‌ جزیره بوده است. به همین دلیل نیز با هر اقدامی که تنش را افزایش دهد و منجر به حضور بیشتر آمریکا شود، مخالف است.  در سال 2016 زمانی که دولت سئول  اجازه استقرار سامانه موشکی " تاد " آمریکا برای مقابله با  تهدیدات موشکی کره شمالی  در خاک کره جنوبی را صادر کرد، چین واکنش منفی و قاطعی همراه با اعمال تحریم هایی ضد کره جنوبی از خود نشان داد.

ثبات در کره شمالی، عدم تغییر اساسی در صفحه شطرنج ژئوپلیتیک منطقه و به وجود نیامدن بحران عظیم مهاجرت؛ از جمله منافع چین در شبه جزیره کره است. اما پکن در ارتباط با لزوم خلع سلاح‌ اتمی کره شمالی و التبه در مقیاسی بزرگ تر در شبه‌ جزیره کره، با شورای امنیت همراهی می کند. همچنین چین از قطعنامه‌های 1718 سال 2006 و 1874 سال 2009 سازمان ملل متحد علیه کره شمالی به نشانه مخالفت با آزمایش هسته‌ ای این کشور، حمایت کرد که به معنای حمایت بی قید و شرط چین از کره شمالی نیست.

از نگاه رهبران چین، به منظور دستیابی به صلح و ثبات در شبه‌ جزیره کره، باید این منطقه عاری از سلاح‌ های هسته‌ ای باشد. موضوع حائز اهمیت در حل بحران کره از منظر چین، استفاده از ابزار مسالمت آمیز یعنی گفتگو و مذاکره و لزوم توقف تنش است. پکن منافع مشترک چین، ایالات‌ متحده و سایرین را در حل مسئله هسته‌ ای در شبه‌ جزیره کره از طریق گفتگو می‌داند. با وجود این، چین اعلام می کند که به منظور محدود کردن آزمایش‌ های هسته‌ ای کره شمالی، کاملاً با قطعنامه‌ های شورای امنیت ملل متحد همراه است. دلیل این همراهی نیز عرصه مناسب شورای امنیت برای بازیگری پکن است تا در این فضا، آسیب منافع چین به حداقل برسد. موافقت پکن  با این قطعنامه‌ ها علیه کره شمالی، ضدیت با این کشور نیست بلکه بازی دیپلماتیک چین است تا فشارهای  آمریکا را خنثی کند.

منابع غربی اعتقاد دارند که چین تا پیش از ریاست جمهوری شی.جین. پینگ تنها جلوگیری از فروپاشی رژیم کره شمالی را اولویت اصلی سیاست خود در قبال شبه‌ جزیره کره می‌دانست؛ اما شی. جین. پینگ حفظ صلح و ثبات در شبه‌ جزیره کره را اولویت اصلی سیاست خود می‌داند. زیرا شروع جنگ در شبه‌ جزیره کره می‌تواند منافع امنیتی چین را به‌ طور جدی تضعیف کند. لذا شاهد توسعه  در اولویت سیاست چین از بقای رژیم کره شمالی به  حفظ صلح و ثبات در شبه‌ جزیره کره هستیم.

نیازهای تجاری و سرمایه‌ ای چین برای تداوم رشد و توسعه اقتصادی، این کشور را ناگزیر از ادامه  دکترین برخورد مسالمت جویانه  می کند؛ دکترینی که بر اساس آن حضور  چین نباید به‌ عنوان منبعی از تهدید برای سایرین تلقی شود. به همین جهت،  عملکرد چین در چارچوب معیارها و هنجارهای بین‌المللی در ارتباط با کره شمالی قرار دارد. این الزام باعث می‌شود تا چین در رابطه با برنامه هسته‌ای کره شمالی با سایر قدرت‌ های بزرگ همگام شده و خواستار شفافیت بیشتر این کشور و تعهد آن به قواعد بین‌المللی شود. در واقع، تأکید چین بر چند جانبه‌ گرایی، مسئولیت بین‌ المللی و هنجارهای حقوق بین‌ الملل، مانع از حمایت کامل و همه‌ جانبه پکن از کره شمالی می‌ شود.

با این حال کره شمالی و حفظ نظام حاکم بر آن، کماکان برای چین اولویت دارد. به عبارت دیگر، قرار نیست پکن به بهای همراهی و همکاری با آمریکا و کره جنوبی برای حفظ ثبات در شبه‌ جزیره، کره شمالی را رها کند. در جریان مذاکرات کره شمالی و آمریکا نیز، پکن از مواضع پیونگ‌ یانگ حمایت کرد و حتی در مواقعی که احساس کرد مذاکرات در مسیر مطلوب چین پیش نمی‌رود، سعی در توقف آن داشت. با این حال از دیدگاه  هری کازیانیس(hary kazianis) کارشناس اروپایی مسایل بین المللی، روابط آمریکا و کره شمالی با بن بست روبرو است که چین نیز نمی تواند به گشایش گره ان کمک کند مگر اینکه واشنگتن و پیونگ یانگ به طور واقع بینامه با بررسی وضعیت به دنبال راه حل منطقی برای آن برآیند . با توجه به رویکرد غیر سازنده آمریکا در این خصوص، بسیاری از صاحب نظران معتقدند واشنگتن اساسا به دنبال حل بحران شبه جزیره کره نیست. چرا که از این بحران به عنوان بهانه و توجیهی برای دامه حضور نظامی خود در منطقه و پایش قدرت رو به تزاید چین بهره برداری می کند.   

رویکرد فدراسیون روسیه در قبال کره شمالی نیز متاثر از عواملی همچون اثرگذاری کرملین بر روندهای بین‌ المللی، افزایش قدرت چانه‌ زنی در برابر واشنگتن، رصد کردن نقش پکن در معادله شبه‌ جزیره و موضوعات مرتبط با تعاملات تجاری روسیه با ژاپن و کره جنوبی است. از منظر تاریخی، مسکو نقش مهمی به‌ عنوان حامی فنی و تکنیکی کره شمالی در دستیابی به دانش اتمی ایفا کرده است. اما سیاست اعلانی روسیه، مخالفت با بی ثباتی در شرق آسیا و محکومیت آزمایشات اتمی کره شمالی است. اما نباید فراموش کرد که با فروپاشی شوروی، کره شمالی احساس کرد یکی از سپرهای امنیتی خود را از دست داده و با افزایش احساس تهدید و ناامنی، بیشتر به سوی بازدارندگی اتمی حرکت کرد.

در مذاکرات مربوط به بحران شبه‌ جزیره کره، رویکرد کرملین همواره متاثر از رفتارهای کاخ سفید در ارتباط با کره شمالی نیز قرار داشته است. با وقوع تحولات عمده در جایگاه بین المللی  قدرت بازیگرانی همچون روسیه در دهه دوم قرن 21، موضوعاتی همچون بحران اتمی کره شمالی به مثابه یکی از چند گزینه مسکو در برابر واشنگتن برای چانه‌ زنی مبتنی بر منافع محسوب می‌ شود. رویکرد باراک اوباما رئیس جمهوری قبلی آمریکا برای بهره‌ مندی از ظرفیت روسیه نیز در ایجاد این نقش بی‌تاثیر نبوده است.

روسیه به‌ عنوان کشوری که مرز مشترک با کره شمالی دارد، همواره بر اهمیت صلح و ثبات در این منطقه تأکید کرده است. همچنین طبق سند «استراتژی سیاست خارجی» مسکو در فوریه 2013، روسیه خواستار روابط با دو کره است تا هم روابط بین سئول و پیونگ یانگ بهبود یابد و هم به واسطه همکاری‌ های اقتصادی، صلح و ثبات و امنیت منطقه حفظ شود. روسیه همچنین خواستار خلع سلاح اتمی شبه‌ جزیره کره از طریق مذاکره است. مسکو  معتقد است انزوای کره شمالی به حل بحران کمک نمی‌کند و برای حل بحران بر همکاری اقتصادی با پیونگ‌ یانگ تأکید کرده است. کره شمالی همواره سعی کرده است ضمن بهره‌ مندی از مزایای اقتصادی و سیاسی رابطه با روسیه، برنامه نظامی و اتمی خود را از این روابط جدا کند و به همین دلیل، شاید بتوان گفت روسیه در مورد پرونده اتمی، به اندازه چین تاثیرگذار نبوده است.

ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه همواره  ضمن تأکید بر لزوم خلع سلاح اتمی شبه جزیره کره تأکید دارد، آمریکا باید ضمانت‌ های امنیتی مطمئنی به کره شمالی ارائه بدهد. پوتین همچنین از مذاکرات شش‌ جانبه و احیای آن، حمایت می کند. هر گونه تلاش روسیه برای احیای مذاکرات شش‌ جانبه، طبعا خبر خوبی برای ترامپ نیست. زیرا او الگوی این مذاکرات را تاکتیک ناکام دولت‌های قبلی آمریکا می‌داند و مدعی است مذاکرات دوجانبه بهترین راه حل بحران در شبه‌ جزیره کره است. دکتر "براری" کارشناس مسایل بین المللی در ایران بر این باور است که روسیه نگران است کره شمالی  به لیبی دوم تبدیل شود. کره شمالی نیز از منظر واقع گرایی، اگاه است که بدون حمایت چین و روسیه در سطوح و ابعاد مختلف، نمی‌تواند در برابر آمریکا مقاومت کند. برخی از مراکز پژوهشی روسیه نیز اعتقاد دارند که روسیه و کره شمالی در یک قایق هستند و بقا و امنیت ملی آن‌ ها به هم مرتبط است.

نخبگان سیاست خارجی آمریکا اعتقاد دارند پوتین قصد دارد با کارت کره شمالی بر آمریکا فشار وارد کند و به همین دلیل بر احیای مذاکرات  شش‌ جانبه حل بحران هسته ای کره شمالی تاکید دارد. در مورد حمایت مالی و ضد تحریمی روسیه از کره شمالی باید گفت که مسکو همچنان به‌ طور کلی و اساسی، نگاه حمایتی به کره شمالی دارد. از دید امریکا ،مسکو با ایجاد خط ریلی برای شرکت‌ های روسی و کره‌ای، امکان دور زدن تحریم‌ های آمریکا ضد کره شمالی  را به خوبی فراهم کرده است. از سال 2014، تحریم تعداد زیادی از اشخاص و شرکت‌ های روس از سوی آمریکا که در شرق دور با کمپانی‌ های کره‌ ای فعالیت می‌ کنند، تاییدی بر این مدعاست.