IRIB World Service

در قسمت هفتم از مجموعه متون آمریکا و حقوق بین الملل محیط زیست، رویکرد ترامپ به قواعد عرفی حقوق بین الملل محیط زیست، بررسی خواهد شد.

موضوع محیط زیست و فقدان ضمانت اجرای قوانین آن از دیرباز مورد توجه و نقادی  مجامع بین المللی فعال در این حوزه بوده است. علیرغم اهمیت موضوع محیط زیست ضمانت اجرایی بسیاری از دستورالعمل ها و قواعد مشخص نیست. به طور کلی می توان گفت محیط زیست و حق استفاده سالم از آن در زمره حقوق پایه ای بشر جای گرفته و نسل سوم حقوق بشر بر آن تاکید می کند، اما نقض آن با سازوکار دقیق و عادلانه ای مورد ارزیابی و بررسی قرار نمی گیرد. شکل گیری حقوق بین الملل محیط زیست تا حد زیادی بر مبنای عرف شکل گرفته است. عرف به عنوان یکی از منابع حقوق بین الملل محیط زیست جایگاه مهمی دارد . بسیاری از موضوعات حقوق بین الملل محیط زیست همچون مسئولیت دولت ها در برابر آلودگی های فرامرزی و لزوم همکاری های تکنولوژیک برای بهبود وضعیت محیط زیست در قالب قواعد عرفی جای می گیرند.

 کمیسیون حقوق بین الملل سازمان ملل متحد تاکید دارد که درج قواعد عرفی در بسیاری از اسناد بین المللی می تواند توسعه ماهوی حقوق بین الملل محیط زیست را در بر داشته باشد، اگر چه باز هم حفاظت از محیط زیست را تضمین نمی کند. از طرف دیگر، در حوزه عهدنامه ها و قواعد بین الملل با دو عنصر نص و روح مواجه هستیم، نص همان متن اصلی قوانین است که مفهوم آن صریح و مشخص است و روح عهدنامه ها آن نتیجه ای است که می خواهیم به دست بیاوریم. احترام به روح قوانین را می توان به عنوان عرف تلقی نمود. مجامع و دولت های آگاه جهانی تخریب محیط زیست را به عنوان خطری جدی تلقی می کنند و اجماع جهانی بوجود آمده برای جلوگیری از وقوع بحران زیست محیطی، بدین معناست که ضرورت و اهمیت محیط زیست مورد تاکید جهانی است .نص و روح این قوانین به دنبال حفظ وضعیت مطلوب محیط زیست و مقابله با مخاطرات آن است. این همان مسئولیتی است که دولت ترامپ به کرات  به آن پشت کرده است.

ابعاد و مصادیق نقض قواعد عرفی حقوق بین الملل محیط زیست در داخل آمریکا عبارتند از: افزایش استفاده از سوخت های فسیلی و کم توجهی به انرژی های پاک.  استخراج نفت از سنگ های ماسه ای نفت شیل در منطقه داکوتای شمالی که توسط باراک اوباما رییس جمهور پیشین  ممنوع شده بود و راه اندازی مجدد کارخانه های ذغال سنگ و افزایش تولید گازهای گلخانه ای در ایالات متحده بر خلاف توصیه دستور العمل 21 سازمان ملل در حوزه توسعه.توسعه استخراج نفت شیل آسیب جدی به محیط زیست در امریکا وارد کرده که دارای پیامدهای فرامرزی نیز می باشد. دیوید هیوز david Hughes که بیش از چهار دهه پژوهش در حوزه انرژی را در کارنامه خود دارد، یادآور می‌شود که در برخی موارد اداره اطلاعات انرژی آمریکا به حدی خوش‌ بین است که فرض می‌ کند در افق سال 2050 ذخایر نفتی تثبیت‌ شده این کشور از ذخایر شیل تا آخرین قطره قابل استحصال خواهد بود و هم‌ زمان بخش زیادی از ذخایر تثبیت‌ نشده نیز استخراج خواهد شد. این دیدگاه خوش بینانه است و آمریکا فقط به محیط زیست آسیب می زند.

موضوع تحقیقات زیست محیطی و بررسی و آنالیز وضعیت محیط زیست یکی از خواسته های غیر الزام آور حقوق بین الملل محیط زیست است که در حال عرفی و الزام آور شدن می باشد. اما دولت ترامپ، بودجه طرح های تحقیقات و توسعه محیط زیستی در ایالات متحده را تا 31 درصد کاسته و برای انتشار گزارش های زیست محیطی نیز محدودیت ایجاد کرده است. در همین حال استخراج نفت شیل از سنگ های ماسه ای، کاهش اراضی ملی و مناطق حفاظت شده و پناهگاه های حیات وحش در آمریکا با اهداف سود جویانه، نقض قواعد عرفی حقوق بین الملل محیط زیست  از سوی دولت ترامپ محسوب می شوند.

ابعاد و مصادیق نقض قواعد عرفی حقوق بین الملل محیط زیست توسط آمریکا در خارج از این کشور عبارتند از: عدم همکاری با سایر کشورها برای حفظ محیط زیست و خروج از توافق پاریس که منجر به افزایش تولید گازهای گلخانه ای در آمریکا شد که تاثیر آن به خارج از مرزهای این کشور گسترش می باید. لغو محدودیت های پیش بینی شده برای صید آبزیان در خطر انقراض از جمله نهنگ ها، یکی دیگر از تاثیرات منفی رفتار زیست محیطی ترامپ در حوزه بین الملل است، که تنوع جانوری و گونه های در حال انقراض را با خطر نابودی مواجه می کند.

علاوه بر این عدم همکاری های تکنولوژیک و تحریم های سنگین آمریکا بر علیه کشورهای مختلف موجب جلوگیری از انتشار دانش و دستیابی به تجهیزات پیشرفته برای مهار آلودگی شده است و ناقض اصل همکاری بین الملل است. کاهش استانداردهای حفاری در دریا و اقیانوس در دولت ترامپ خطر آلودگی آب های آزاد را افزایش داده است و در تضاد با اصل احتیاط و پیشگیری از آلودگی محیط زیست است. پروژه ترامپ برای ساخت دیوار مرزی مکزیک موجب از بین رفتن بافت های گیاهی و اقلیمی منطقه شده و می تواند سطح بسیار زیادی از منابع طبیعی را با خطر مواجه سازد که اصل احتیاط و کنوانسیون مقابله با بیابان زایی را نقض می کند.

 حضور ناوها و کشتی های جنگی آمریکا در آب های آزاد موجب آلودگی گسترده شده و جان آبزیان را به خطر انداخته است. دفع زباله ها و انباشت پلاستیک های استفاده شده در ناوهای جنگی، همچنین آلایندگی ایجاد شده توسط سوخت موتور کشتی ها و ناوها یکی از عوامل گسترش آلودگی آب های آزاد است. نقش آمریکا در افزایش گازهای گلخانه ای و خطر گرم شدن زمین که تغییرات اقلیمی را برای جهان به وجود می آورد موضوعی نیست که بتوان آن را نادیده گرفت. ترامپ با هدف رونق اقتصادی آمریکا و شعار اول آمریکا، سلامت جهان را به خطر انداخته است.

عدم همکاری امریکا با کشورهای در حال توسعه و اعمال تحریم های سنگین علیه کشورهای مستقل موجب کاهش دسترسی های تکنولوژیک شده است که می تواند تلاش های جهانی برای حفظ محیط زیست را کم اثر کند. ایالات متحده مسئولیت خود را در حوزه محیط زیست جهانی قبول نمی کند و قواعد عرفی برای داشتن محیط زیستی سالم را در تضاد با منافع سیاسی و اقتصادی خود می بیند. برنامه تولید و فروش سلاح های جنگی مخرب محیط زیست نظیر بمب های فسفری و خوشه ای، کاربرد تسلیحات مخرب محیط زیست در کشورهای عراق و افغانستان از جمله آزمایش بمب مادر در افغانستان و استفاده از سلاح های دارای اورانیوم ضعیف شده در جنگ عراق، عوامل تهدید کننده محیط زیست جهانی هستند که تاثیرات آن منجر به ایجاد خسارت بر محیط زیست و سلامت انسان ها می شود.

در واقع ایالات متحده، قواعد الزام آور محیط زیست را بی اهمیت تلقی می کند و محیط زیست را به عنوان حقوقی برای بشر تلقی نمی کند. اختیارات گسترده رییس جمهوری آمریکا تا حد زیادی دست وی را برای نقض قواعد زیست محیطی به نفع منافع اقتصادی باز گذاشته است. بدین صورت می توان گفت اولویت های اقتصادی در دولت ترامپ مقدم بر محیط زیست ایالات متحده آمریکا و جهان است و این سیاست اصل استفاده غیر زیان بار از سرزمین و همچنین اصل همکاری، احتیاط و پیشگیری را در حوزه های داخلی و خارجی نقض می کند. تقابل و جنگ محیط زیست و نفت در آمریکا، عملیات استخراج نفت شیل به روش شکست هیدرولیک، که منجر به افزایش آلودگی و گرمای زمین می شود، یکی از مصادیق بارز نقض قواعد عرفی حقوق بین الملل محیط زیست توسط آمریکا است.

از نظر ترامپ، توقف تولید نفت شیل باعث می شود که قدرت تولید نفت آمریکا در مقایسه با رقبای خود به میزان زیادی کاهش یابد و آمریکا به واردات نفت از کشورهای دیگر بیشتر وابسته شود، از اینرو علیرغم افزایش اعتراض های طرفداران محیط زیست به شیوه تولید نفت شیل، دولت ترامپ نه تنها گامی در این خصوص برنداشته بلکه برخی از محدودیت های قانونی موجود بر مسیر استخراج شیل را لغو کرده است. نعیم نوربخش کارشناس مسایل انرژی در تهران معتقد است براساس تخمین ها بالغ بر ۸۴ گالن پسماند حفاری در ازای هر فوت از مسافت حفاری شده عمودی در طول زمان توسعه چاه، به وجود می آید. این پسماند متشکل از ضایعات حفاری و خرده سنگ های شکافته شده است و اغلب شامل آلاینده هایی از قبیل جیوه، کادمیوم، آرسنیک، هیدروژن، گوگرد و گاز طبیعی است. این پسماند حاوی آلاینده هایی است که مخاطرات چشمگیری برای سلامتی انسان دارند اما در آمریکای دوره ترامپ، تحت شمول ضایعات خطرناک قرار نمی گیرند.