IRIB World Service

در قسمت پنجم از مجموعه متون ترامپ و مذاکرات هسته ای با کره، دیدارهای سران امریکا و کره شمالی در سالهای 2018 و 2019 م، بررسی خواهد شد.

علیرغم ادامه تنش ها در سال 2018م، سرانجام دونالد ترامپ و کیم جونگ اون به جدال لفظی خود پایان دادند و آماده دیداری تاریخی  با یکدیگر شدند. ترامپ و کیم در 12 ژوئن 2018م، در سنگاپور دیدار کردند. این اولین دیدار یک رئیس جمهور آمریکا با رئیس کره شمالی بود. بخش عمده‌ای از فرایند منتهی به دیدار در سنگاپور، نتیجه دیپلماسی مخفی بود که طبعا اطلاع چندانی از آن منتشر نشده است. دکتر حسینی مدرس دانشگاه در تهران براین اعتقاد است شاید بتوان این دیدار را حاصل تفاهم شفاهی دانست که مثلا در سفرهای پمپئو به کره شمالی رخ داده باشد.

در بیانیه چهار ماده‌ای که رهبران کره شمالی و آمریکا در این دیدار  بر سر آن توافق کردند، بر این موارد تاکید است: «برقراری روابط دیپلماتیک مجدد بین آمریکا و کره شمالی؛ تلاش برای برقراری صلح در شبه‌جزیره کره؛ تعهد طرف آمریکایی به اعتمادسازی به مردم و دولت کره و تعهد کره شمالی به فرایند خلع سلاح اتمی در  شبه‌جزیره کره؛ ایجاد ساز و کار مذاکرات بین پمپئو و مقام عالی کره شمالی برای تحقق و اجرایی ساختن تعهدات متقابل که نخستین گام‌های آن تحت عنوان استرداد اسرا و مفقودین طرفین منازعه آغازشد، و در ادامه دچار مشکلات جدی شد. به همین دلیل دیدارهای بعدی سران در 27 و 28 فوریه 2019 م، در ویتنام و 30 ژوئن در مرز دو کره، صرفاً یک دیدارنمایشی  بود و نتیجه خاصی دربرنداشت.

در واقع بعد از مذاکرات سران در سنگاپور، تأکید آمریکا بر ادامه تحریم‌ها تا زمان خلع سلاح کره شمالی، باعث معلق ماندن مذاکرات و پیشرفت‌های احتمالی در آن شد. به همین دلیل نیز مذاکرات دوم در ویتنام، کاملاً شکست خورد و بدون دستاورد، صرفاً موجب سردرگمی تحلیلگران  دو طرف شد. شین بوم چول (shi bom chol)، از تحلیلگران مؤسسه مطالعاتی سیاسی "آسان" در کره جنوبی، معتقد است هدف اون از انجام این دیدارها، بازیابی موقعیت خود در صحنه بین المللی بوده است. در هر حال، رزمایش‌ آمریکا و کره جنوبی علیرغم هشدارهای پیونگ‌ یانگ بار دیگر برگزار شد و کره شمالی تأکید کرد دیگر با همسایه جنوبی مذاکره نخواهد کرد. در فاصله بین دو دیدار اول و دوم ترامپ و اون که این رزمایش، تعلیق شده بود. انزوای پیونگ یانگ تا حدی شکسته شد و رهبر کره شمالی،  سه دیدار با رئیس جمهور کره جنوبی، یک دیدار با رئیس جمهور روسیه و چهار دیدار با رئیس جمهور چین برگزار کرد. هرچند او قول داده بود که برخی تأسیسات اتمی را از مدار خارج کند، اما این اقدامات را منوط به کسب امتیازات اقتصادی کرد.

نکته مهم در مورد سیاست‌های ترامپ در مقطع مذکور  این است که وی عمدا سطح تنش را بالا برد تا بعد از مذاکره، پیام داخلی داده و ادعا کند که وی توانسته بحران را حل و فصل کند و روسای جمهور قبلی، سیاست شکست خورده‌ای داشتند. اما در واقع دولت ترامپ با توجه به ناکارآمدی چشمگیر در وزارت خارجه و خالی ماندن بسیاری از پُست‌های مهم و امنیتی شدن آن به دلیل حضور پمپو، با یک خلا  مهارت‌های حل سیاسی بحران مواجه بوده است. لذا از ابتدا  توقعی بیش از دیدارهای نمایشی و فوتودیپلماسی از ترامپ نمی رفت. زیرا مذاکرات خلع سلاح با این درجه از اهمیت و پیچیدگی، نیاز به کار تکنیکی و فنی بلندمدتی دارد که پیش از دیدارهای طرفین، صورت نگرفته بود. پس می‌توان گفت ترامپ نه به دنبال حل بحران، بلکه در پی ژست حل مسئله بوده است.

به همین دلیل است که برخی به درستی اعتقاد دارند که اصولا مذاکراتی در سطح سران صورت نگرفته است؛ بلکه آنچه به جهان مخابره شده صرفاً یک نمایش، شو و تبلیغات بوده است، به‌ خصوص نشست سوم در مرز دو کره. در نگاهی به روند تحولات منجر به دیدار بی نتیجه سران آمریکا و کره شمالی می توان گفت پس از روی کار آمدن ترامپ در ژانویه 2017م، کره شمالی در 12 فوریه، 6 مارس و 5 آوریل همان سال چند آزمایش موشکی انجام داد. در 6 آوریل 2017 م ترامپ با رئیس جمهور چین ملاقات کرد و طرفین بر همکاری در خصوص خلع سلاح هسته‌ای شبه‌جزیره کره تأکید کردند. در 17 آوریل 2017م معاون آسیای شرقی وزارت خارجه آمریکا «سوزان تورنتون» (Susan Thornton )از سیاست دولت ترامپ در خصوص کره شمالی رونمایی کرد و آن را « فشار حداکثری و همکاری» (maximum pressure and engagement ) نامید و تأکید کرد آمریکا آماده مذاکره بدون قید و شرط با کره شمالی است.

در 26 آوریل 2017م نیز مقامات دولت ترامپ به کنگره گزارش دادند که ضمن افزایش تحریم‌ها آماده همکاری با متحدان برای مذاکره با کره شمالی هستند. رکس تیلرسون وزیرخارجه وقت آمریکا که پیشتر گفته بود دوران سیاست صبر استراتژیک در برابر کره شمالی خاتمه یافته است، بر آمادگی آمریکا برای مذاکره با کره شمالی در قالب آنچه که وی «دستورالعمل صحیح» خواند، تأکید کرد و افزود خلع سلاح، باید هدف نهایی هر مذاکره باشد. تیلرسون گفت آن‌ها باید رویکرد خود در مذاکرات را تغییر دهند. وی براعمال فشار بر کره شمالی از طریق اجرای همه تحریم‌ها و همچنین فشارهای دیپلماتیک، و تلاش سایر کشورها از جمله چین برای تغییر دیدگاه کره شمالی تأکید کرد. او صراحتاً گفت آمریکا در پی تغییر رژیم و یا وحدت دو کره نیست، بلکه صرفاً خواستار خلع سلاح هسته‌ای در شبه‌جزیره کره است و به همین دلیل کره شمالی نیاز به بمب اتم ندارد زیرا تهدیدی متوجه موجودیت دولت این کشور نیست. 

در ماه می 2017م، سامانه موشکی تاد آمریکا در کره جنوبی مستقر و عملیاتی شد. یک هفته بعد «مون جائه این»، ( Moon Jae-in) در کره جنوبی، به‌عنوان رئیس جمهور انتخاب شد. او ضمن حمایت از مذاکره و دیپلماسی با کره شمالی تأکید کرد که مذاکره نمی‌تواند همزمان با آزمایش موشکی و اتمی صورت بگیرد. وی در جریان مبارزات انتخاباتی و همینطور دیدار با ترامپ در واشنگتن خواستار ایفای نقش فعال‌تر کره جنوبی در موضوع کره شمالی، افزایش بودجه نظامی و تقویت دفاع مستقل ملی شد. اما همزمان بر اهمیت اتحاد با آمریکا تأکید کرد. درسال 2017م، آمریکا با به تصویب رساندن دو قطعنامه شدیداللحن در شورای امنیت سازمان ملل، تحریم‌های شدیدی علیه کره شمالی اعمال کرد تا مشخص شود ترامپ نیز در عمل سیاست چندان متفاوتی با اسلاف خود ندارد.

مفاد کلیدی این قطعنامه عبارت‌اند از: محکومیت آزمایش‌های موشکی اخیر این کشور، لزوم خلع سلاح هسته‌ای و تعلیق هرگونه برنامه مرتبط با موشک بالستیک؛ تحریم کامل بخش‌های عمده اقتصاد این کشور؛ شامل: تحریم صنعت زغال‌سنگ که مهم‌ترین صادرات کره شمالی را تشکیل می‌دهد. با تحریم این بخش سالانه حدود ٤٠١ میلیون دلار از درآمد صادراتی این کشور کاسته می‌شود. تحریم صنعت آهن و فولاد که منجر به قطع ٢٥٠ میلیون دلار از درآمد صادراتی کره شمالی در سال می‌شود. تحریم صادرات غذاهای دریایی کره شمالی که سالانه ٣٠٠ میلیون دلار برآورد می‌شود. تحریم صادرات ١١٠ میلیون دلاری سرب و سنگ سرب کره شمالی، ممنوعیت پذیرش کارگران جدید از کره شمالی در تمام کشورهای جهان.

اعمال محدودیت‌های جدید بر درآمدهای بین‌المللی کره شمالی از دیگر موارد تحریم ها است. این تحریم‌ها افراد و نهادهای درگیر در برنامه هسته‌ای کره شمالی شامل «بانک دولتی تجارت خارجی»، (Joson Trade Bank)تمامی سرمایه‌گذاری‌های مشترک میان کره شمالی و سایر کشورها و افزایش سرمایه در برنامه‌های مشترک موجود را در بر می‌گیرد. در واقع، این قطعنامه، تحریم‌های مالی و بانکی که اولین بار در قطعنامه 1718 (2006م) اعمال شد را تشدید کرد. این رویکرد تحریمی امریکا و تکرار نقض تعهدات واشنگتن،  منجربی نتیجه شدن دیدارهای سران کره شمالی و امریکا و مصمم شدن کره شمالی در افزایش توانمندی های موشکی خود گردیده است .