IRIB World Service

در قسمت سوم از مجموعه متون ترامپ و مذاکرات هسته ای با کره، سیاست آمریکا در قبال کره شمالی در دوره اوباما، بررسی خواهد شد.

جنگ کره اولین جنگی در آسیا بود که آمریکا به‌ طور کامل  وارد آن  شد. اگر چه جنگ سرد کشمکش‌های منطقه‌ای را کاهش داد اما شبه‌جزیره کره همچنان به‌عنوان یک منطقه پرتنش باقی ماند. این تنش در زمان باراک اوباما رئیس جمهوری قبلی آمریکا اشکال تازه ای به خود گرفت. وی در طول مبارزات انتخاباتی ریاست‌جمهوری، بر اهمیت کره جنوبی به‌عنوان متحد نظامی و یک شریک اقتصادی قوی و ملتی که ارزش‌های آزادی و دموکراسی را با ایالات‌ متحده به اشتراک می‌گذارد، تأکید داشت. اوباما از لزوم ایجاد اتحادهای قدرتمند با کره جنوبی و ژاپن برای دستیابی به اهداف امنیتی ایالات‌متحده، از جمله حفظ صلح و ثبات در شمال شرقی آسیا سخن گفت. وی اتحاد آمریکا و کره‌جنوبی را به‌عنوان «اتحاد فوق‌العاده قدرتمند و موفق» توصیف کرد که همچنان در سیاست‌های امنیتی آمریکا در شرق آسیا نقش محوری دارد.

قبل از اوباما جرج بوش پسر رئیس جمهوری اسبق آمریکا، در دوره دوم ریاست جمهوری خود، سیاست منعطف‌تری نسبت به کره شمالی اتخاذ کرده بود. به همین خاطر کره شمالی تحولات انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال 2008 را به دقت دنبال می‌کرد و طبیعتاً خواستار ادامه انعطاف اواخر دوران بوش از سوی اوباما بود .اوباما در طول رقابت‌های انتخاباتی، تمرکز خاصی بر مسائل کره نداشت، بلکه به‌طور عمومی از کره جنوبی و اهمیت روابط آمریکا با آن کشور سخن می‌گفت. امری که باب میل کره شمالی نبود. اما دیپلمات‌های کره شمالی چند روز بعد از پیروزی وی، در نیویورک با مشاوران اوباما دیدار کردند.همچنین هیلاری کلینتون به‌عنوان وزیر خارجه آمریکا تأکید کرد که علیرغم انتقاد به سیاست‌های یک‌جانبه بوش، همه سیاست‌ها و ابتکارات دیپلماتیک وی را رد نمی‌کند. به‌ طور مشخص، دولت اوباما در پی ادامه مذاکرات شش‌جانبه بود.                                     

برخی ازکارشناسان پیش‌بینی می کردند که سیاست اوباما در قبال کره شمالی تا حد زیادی ادامه سیاست بوش خواهد بود. سیاستی که معتقد بود «نیمی از موفقیت بهتر از شکست است». مبتنی بر این سیاست، عمل به تعهدات به‌ طور ناقص از سوی پیونگ‌ یانگ، ادامه مذاکرات را توجیه می کند. حامیان این رویکرد، تمرکز بر بحران اتمی و غنی‌سازی را ضروری توصیف می کردند. آن‌ها حتی پیش‌بینی کردند که ممکن است اوباما و رئیس وقت کره شمالی در یک نشست بیسابقه مسائل را بررسی کنند، اما مخالفان مدعی بودند حتی برگزاری نشست سران نیز باعث تغییر رویکرد کره شمالی نخواهد شد. مخالفان همچنین در قاطعیت اوباما نسبت به کره شمالی در عدم همکاری این کشور ابراز تردید کردند.

مخالفان رویکرد مذاکره با کره شمالی  یادآوری می کردند که بوش نیز در دو سال پایانی دولت دوم خود بارها در مقابل کره شمالی عقب‌نشینی کرده بود تا جملات تکراری «پیشرفت» در مذاکرات را به‌عنوان دستاورد خود عنوان کند. مخالفان یادآوری می کردند  که اوباما در زمان عضویت در سنا، در رابطه با الزام کره شمالی به ارائه اظهارنامه دقیق از توانایی‌های اتمی و موشکی خود، گفته بود: «تحریم‌ها بخش مهمی از اهرم ما برای فشار آوردن به کره شمالی هستند. آن‌ها فقط باید براساس عملکرد کره شمالی لغو شوند. ما باید به سرعت به سوی محدودیت‌های جدید حرکت کنیم». با این حال، هنگامی که پیونگ‌یانگ به تعهدات خود عمل نکرد و اعلامیه ناقص و نادرستی را تهیه کرد، وی از اعمال مجدد مجازات‌ها طرفداری نکرد.                                          

همچنین اوباما گفته بود که یک پروتکل راستی‌آزمایی سختگیرانه، تنها شرط مطلق برای خارج کردن نام کره شمالی از فهرست حامیان دولتی تروریسم و پیشرفت بیشتر در مذاکرات هسته‌ای است. اما او از تصمیم دولت بوش در قبال حذف نام کره شمالی از لیست کشورهای حامی تروریسم حمایت کرد؛ در حالی که کره شمالی به تعهدات خود به‌طور کامل عمل نکرده بود. یک هفته قبل از مراسم تحلیف اوباما، وزارت امور خارجه کره شمالی بیانیه‌ای را صادر کرد و از دولت آمریکا  خواست تا رویکرد خود را به برنامه تسلیحات هسته‌ای کره شمالی تغییر دهد. تلاش‌های کره شمالی برای نشان دادن رویکرد مثبت خود به شعار تغییر اوباما، در سنای آمریکا نیز بازتاب داشت و هیلاری کلینتون در جلسه اخذ رای اعتماد از سنا، ضمن ابزار خوشبینی، پیش‌بینی کرد رویکرد اوباما نسبت به مذاکرات با کره شمالی بسیار مثبت خواهد بود.

اوباما در آغاز بر «دیپلماسی پایدار، مستقیم و فعال» با کره شمالی تأکید کرد. او تعهد آمریکا به شبه‌جزیره عاری از سلاح هسته‌ای را قوی خواند. اما در عین حال قول داد که «گزینه نظامی» همچنان روی میز خواهد ماند، تا «حذف کامل همه برنامه‌های تسلیحات هسته‌ای کره شمالی» اثبات شود و همچنین همکاری‌های گذشته آن با سوریه مشخص گردد.در فوریه 2009 هیلاری کلینتون، سفر مهمی به کشورهای آسیای شرقی، ژاپن، کره جنوبی و چین داشت. پیش از عزیمت، او بر ادامه مذاکرات شش‌جانبه تأکید و اعلام کرد آمریکا آماده است در صورت پیشرفت در مذاکرات، عادی سازی روابط دو جانبه و انعقاد یک پیمان صلح دائمی با کره شمالی را در دستور کار قرار دهد. اما آزمایش موشکی کره شمالی در همان ایام و بازداشت دو خبرنگار آمریکایی، باعث نگرانی ژاپن و کره جنوبی و واکنش منفی و تهدید آمریکا شد که فضای سیاسی را تیره کرد. در همان حال تلاش آمریکا برای انعقاد پیمان تجارت آزاد با کره جنوبی، واکنش منفی کره شمالی را در پی داشت.                                     

 اعلام محکومیت دو خبرنگار آمریکایی در کره شمالی و انجام آزمایش‌های موشکی و هسته‌ای، تهدیدات متقابل کره شمالی و آمریکا و هشدار شدیداللحن رابرت گیتس وزیر دفاع اسبق آمریکا را در پی داشت. دولت اوباما با «سرکش/ یاغی» (rogue) خواندن کره شمالی، این کشور را «جدا از چارچوب جامعه جهانی» (outlier) توصیف کرد و از پیونگ‌یانگ خواست یک انتخاب استراتژیک نماید: "سلاح هسته‌ای و موشک بالستیک"  یا "اقدامات تنبیهی و تحریم". انتخاب گزینه اول از سوی کره شمالی باعث شد آمریکا به سمت راهبرد موسوم به صبر استراتژیک (strategic patience ) حرکت کند. در واقع این استراتژی که برخلاف نامش چندان هم تازه نبود عبارت بود از تداوم و افزایش فشارهای سیاسی و اقتصادی بر کره شمالی و بازگذاشتن راهی برای از سرگیری مذاکرات. به عبارتی دیگر اوباما نیز همچون پیشینیان خود، از همه گزینه‌های روی میز سخن می‌گفت.

اوباما با تغییر توصیف از دولت کره شمالی از دولت سرکش rogue به"جدا از چارچوب جامعه جهانی " outlier نیز اشاره به این داشت که کره شمالی باید به قوانین عدم اشاعه احترام بگذارد و در این صورت به کشور عادی و عضو جامعه بین‌المللی بدل خواهد شد. بدین ترتیب، این ارزیابی در بخشی از سازمان‌های اطلاعاتی آمریکا که کره شمالی را در حال فروپاشی می دانست، توسط اوباما رد شد. او معتقد بود که کره شمالی به یک دولت اتمی تبدیل شده و تغییرات اجتماعی خاصی در این کشور مشاهده نشده است. در واقع اوباما به‌صراحت تأکید کرد که هدفش تغییر رفتار کره شمالی است و نه تغییر رژیم .                                       

در واقع دولت اوباما مدعی بود که ادامه رویکرد واکنشی مطلق را که منتسب به کلینتون و بوش بود، کنار گذاشته است. ولی وی نیز به تحریم های کره شمالی با قوت ادامه داد. در نتیجه کره شمالی ضمن بازگشت به انجام آزمایش‌های هسته‌ای به چند تحرک نظامی هم دست زد. «انجام یک آزمایش هسته‌ای در سال 2009م، غرق کردن رزمناو چئونان (Cheonan ) کره جنوبی در اوایل سال 2010م، و درانتهای سال 2010م، بمباران جزیره یئونگ پئونگ (Yeongpyeong ) تحت کنترل کره جنوبی در خارج از ساحل غربی شبه‌جزیره کره». تحقیقات کارشناسانی از آمریکا، بریتانیا و کره جنوبی ادعا داشت  که اژدر شلیک شده از زیردریایی کلاس Yeono کره شمالی، عامل غرق شدن رزم ناو کره جنوبی بوده است. اما این ادعا صراحتاً توسط کره شمالی رد شد. در هر حال اوباما با امضای فرمان اجرایی 13551 که طبق آن تحریم‌های اقتصادی بیشتری بر کره شمالی تحمیل شد، نشان داد که سیاست چندان متفاوتی را نسبت به اسلاف خود دنبال نمی کند.

با این حال، با صدور اجازه پیونگ یانگ برای دیدار مجدد خانواده‌های کره‌ای پس از دو سال وقفه و بعد از مرگ کیم دای جونگ (2009م) رئیس جمهوری اسبق کره جنوبی و همچنین آزادی 4 ماهیگیر کره جنوبی، سئول از رفتار کره شمالی استقبال کرد. در این زمان، کره شمالی مرزهای خود را برای روابط اقتصادی نیز باز کرد. کیم جونگ ایل رهبر وقت کره شمالی نیز به‌ طور رسمی از آمریکا برای مذاکره در خصوص پیمان صلح دعوت کرد. همان ایام، استفن بثوُرت (Stephen Bosworth ) (دیپلمات ارشد دولت اوباما و کارشناس مسائل شبه‌جزیره کره) در آسیا و در حال رایزنی برای آغاز مجدد مذاکرات شش‌جانبه بود. به نظر می‌رسید ژاپن نیز تحت رهبری یوکیو هاتویاما (Yukio Hatoyama ) و حزب دموکرات وی، برای انجام این مذاکرات آماده بود.                                       

اوباما نیز پس از کسب جایزه صلح نوبل، در دومین دیدار با لی میونگ بَک رئیس جمهور کره جنوبی (2009) و در جریان تور آسیایی خود، ضمن ترغیب رئیس جمهور کره جنوبی به ایفای نقش در مذاکرات صلح، اعلام کرد که استفن بثوُرت آماده مذاکرات دوجانبه با کره شمالی است. بدین ترتیب زمینه سفر استفن بثوُرت به کره شمالی فراهم شد و با انجام مذاکرات بین وی و مقامات پیونگ‌یانگ، احتمال حل مقطعی بحران پدید آمد. اما در همین دوران، کره جنوبی و آمریکا مجموعه‌ای از رزمایش‌ها را اجرا کردند که منجر به تشدید تنش در منطقه شد. در ماه جولای 2011 م به دنبال یک نشست غیررسمی میان دیپلمات‌های دو کره در حاشیه کنفرانس منطقه‌ای آ-سه-آن در بالی، دولت آمریکا باردیگر تمایل خود برای مذاکرات دوجانبه با کره شمالی را اعلام کرد.

چالرز ریچارد Richard Charles ) ) کارشناس مسایل شبه جزیره کره به همراه گروهی از کارشناسان به دولت اوباما توصیه کرده بود  که به جای اعمال سیاست تحریم علیه کره شمالی، استراتژی تعامل با مردم عادی این کشور را دنبال کند. دولت باراک اوباما که سیاست خود را در قبال کره شمالی “صبر استراتژیک “نام نهاده بود، انتظار داشت کره شمالی به تعهدات پیشین خود در زمینه هسته ای باز گردد که نهایتا در دوره وی اتفاق نیافتاد.