IRIB World Service

در قسمت دوم از مجموعه متون ترامپ و مذاکرات هسته ای با کره، سیاست آمریکا و مذاکرات شش جانبه، بررسی خواهد شد.

در واکنش به خروج کره شمالی از پیمان عدم اشاعه، در اوت سال 2003م، در پکن؛ مذاکرات شش‌ جانبه بین کره شمالی از یک سو، و کره جنوبی، ژاپن، چین، روسیه و ایالات‌ متحده آمریکا از سوی دیگر با هدف خلع سلاح هسته‌ ای شبه‌ جزیره کره آغاز شد. آمریکا در پی «تکمیل، راستی‌آزمایی و انحلال برگشت‌ ناپذیر» برنامه اتمی کره شمالی بود و برای این هدف، ابتدا به سراغ یک «ابتکار عمل» رفت تا دسترسی کره شمالی به پول نقد را قطع نماید. این مذاکرات نیز به ابتکار پکن برگزار شد زیرا این کشور از تشدید تنش و احتمال حمله نظامی آمریکا به کره شمالی، هراس داشت.

 اما کره شمالی، یک نقشه راه سه مرحله‌ای را برای حل بحران پیشنهاد داد که بر مبنای آن برنامه‌های هسته‌ای و موشکی خود را در ازای تعهد آمریکا برای عدم تجاوز، آغاز روابط دیپلماتیک و ارائه کمک‌های اقتصادی، کنار بگذارد. مذاکرات شش‌ جانبه سه دوره در سال‌های 2003 و 2004م برگزار شد. در مذاکرات شش جانبه در فوریه و ژوئن 2004م، آمریکا خواستار توقف کامل فعالیت‌ های هسته‌ ای کره شمالی شده بود که این امر با مخالفت پیونگ یانگ مواجه شد.

  در دور سوم مذاکرات در ژوئن 2004 ، به‌ طور خاص، آمریکا و کره جنوبی، خواستار توقف 3 ماهه فعالیت‌ های هسته‌ ای کره شمالی و ارسال گزارش دقیق از برنامه‌های این کشور بودند. این مذاکرات در حالی برگزار شد که با روی کار آمدن «روح مو هیون» (Roh Moo-hyun ) شانزدهمین رئیس جمهور کره جنوبی (2008- 2003م) سئول بر ادامه سیاست تعامل با کره شمالی موسوم به آفتاب تابان تأکید داشت و در این راستا علی‌رغم تنش میان آمریکا و کره شمالی بعد از واقعه 11 سپتامبر و عدم همکاری طرفین ، در سال 2003م میلادی مجتمع و منطقه صنعتی «کائِسونگ» (Kaesong Industrial Region )برای تسهیل سرمایه‌ گذاری کره جنوبی در کره شمالی، تأسیس شد.

با این حال این مذاکرات به علت تنش بین اعضا بخصوص آمریکا و کره شمالی بیش از یک سال به حالت تعلیق در آمد. در 19 دسامبر 2005م، چهارمین دور مذاکرات شش‌ جانبه برگزار شد و اعضا بر سر بیانیه مشترکی با عنوان «اعلامیه اصول» (. joint statement of principles ) به توافق رسیدند و آن را امضاء کردند. این بیانیه مشارکت‌ کنندگان را به غیر هسته‌ ای سازی شبه‌ جزیره کره» متعهد می‌کرد. همه اعضا تأکید کردند بیانیه مشترک 1992 کره شمالی و کره جنوبی که قصد غیرهسته‌ای سازی شبه‌ جزیره کره را داشت نیز باید مجدداً در دستور کار قرار گیرد.کره شمالی در این دور از مذاکرات پذیرفت که در صورت ساخت راکتورهای آب سبک برای این کشور توسط قدرت‌ های بزرگ و اعطای کمک‌ های اقتصادی ‌و انرژی، برنامه هسته‌ ای خود را متوقف کند، اما تأکید کرد تا قبل از ساخت این راکتورها، اقدامی برای ‌توقف برنامه هسته‌ ای خود نخواهد کرد. در این برهه "کیم کی گاوان" (kim kay gavan) مذاکره کننده ارشد کره شمالی  سیاست خصمانه آمریکا به ویژه تحریم های مالی را دلیل شکست مذاکره شش جانبه خواند  و گفت  برچیده شدن برنامه تسلیحات هسته ای کره شمالی بستگی به پایان تحریم های مالی آمریکا دارد.

کره شمالی با شرط برچیده شدن تحریم ها، بازگشت به پیمان عدم اشاعه و رژیم پادمانی آن در اسرع وقت را پذیرفت. ایالات‌ متحده هم اظهار کرد قصد حمله به وسیله سلاح هسته‌ ای و یا سلاح‌ های متعارف به کره شمالی را ندارد؛ و هیچ سلاح هسته‌ ای را در کره جنوبی مستقر نمی‌کند. در این شرایط مهم‌ ترین اختلاف نظر طرفین بر سر ماهیت نابودی تأسیسات هسته‌ ای کره شمالی و جدول زمان‌ بندی برای این مسئله بود. دیری نپایید که اختلاف آمریکا و کره شمالی بر سر چگونگی جایگزینی راکتورآب سنگین با آب سبک بار دیگر منجر به بی‌ نتیجه ماندن توافقات گردید. به عبارت دیگر تفسیر متفاوت دو طرف، باعث شکست مذاکرات شد."شیانگ یونگ" (Xiang Yong) کارشناس مسائل آسیا در چین در این باره به اختلافات زیربنایی میان آمریکا و کره شمالی اشاره دارد که بخصوص از سال ۱۹۹۴ م، به این طرف بین آنها فاصله انداخته است. به گفته وی کره شمالی از آن زمان تاکنون برای حق هسته‌ای خود مبارزه کرده است و آمریکایی‌ها نیز فشارها بر این کشور را افزایش داده‌اند. اماعلاوه بر این، پایبند نبودن آمریکا به تعهداتش برای کاهش تحریم های کره شمالی را می توان از دلایل بی نتیجه ماندن توافق های دور چهارم مذاکرات شش جانبه دانست.

علیرغم توافق های دور چهارم مذاکرات، آمریکا، در سال 2005م، بالغ بر 25 میلیون دلار دارایی‌ های پیونگ‌ یانگ را در بانک دلتا آسیای ماکائو (Banco Delta Asia (BDA)) به اتهام تقلب و پول‌ شویی مسدود کرد. در نتیجه کره شمالی آمریکا را به خروج از مذاکرات به دلیل تداوم تحریم اقتصادیِ وزارت دارایی آمریکا علیه پیونگ‌ یانگ تهدید کرد و مدعی شد آمریکا اساسا با حق استفاده صلح‌ آمیز از انرژی هسته‌ ای توسط کره شمالی مخالف است. پیونگ‌ یانگ استفاده از راکتور آب سبک  را پذیرفته بود و علیرغم صراحت توافق هسته‌ای سال 1994 م، در این مورد با مخالفت مستمر و مداوم آمریکا و ژاپن مواجه می‌شد. آمریکا معتقد بود شبه‌ جزیره کره باید در نخستین گام عاری از وجود سلاح‌ های هسته‌ ای شود.

در واقع، استدلال آمریکا این بود که بیانیه مشترک، به‌ صورت مبهم به این موضوع پرداخته و آماده‌ سازی راکتور آب سبک را منوط به بحث در یک زمان مناسب کرده است. در ژوئیه 2006م، مجموعه‌ای از موشک‌ های بالستیک از جمله موشک دوربرد Taepodong-2 توسط کره شمالی آزمایش شد که در واکنش به آن  شورای امنیت قطعنامه 1695 را تصویب کرد و خواستار بازگشت کره شمالی به مذاکرات شش‌ جانبه شد. بحران در شبه‌ جزیره کره هم چنان ادامه یافت به طوری که تا قبل از پایان  سال 2006 م، با اولین آزمایش هسته‌ای کره شمالی، این بحران تشدید شد. شورای امنیت در واکنش به این آزمایش هسته‌ای، فوراً قطعنامه 1718 را تصویب کرد که بر اساس آن تحریم‌ هایی را علیه کره شمالی اعمال کرد.

به طور همزمان با تشدید تلاش‌ های دیپلماتیک و میانجی گری برخی اعضای مذاکرات شش‌ جانبه، دور دیگری از  گفت‌ وگوهای شش‌ جانبه در دسامبر 2006 م، برگزار شد. در این مذاکرات کره شمالی به‌ طور غیر مستقیم اعلام کرد که عدم حل مسئله بانک دلتا، پیونگ‌ یانگ را به انجام آزمایش هسته‌ای دوم سوق می‌دهد. این مذاکرات بدون دستیابی به هیچ نشانه‌ ای از پیشرفت پایان یافت. با این حال گفت‌ وگوها ادامه یافت و مذاکرات شش‌ جانبه مجدداً در فوریه 2007م، برگزار شد و به توافقی تحت عنوان «اقدامات اولیه برای اجرای بیانیه مشترک» (the Initial Actions for the Implementation of the Joint Statement ) دست یافت. 

 طبق این سند، ضرب‌ الاجل 60 روزه‌ ای برای طرفین تعیین شد و قرار شد کره شمالی  تأسیسات هسته‌ای «یانگ‌ بیونگ» (Yongbyon ) را تحت نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی، تعطیل و اجازه ورود به بازرسان آژانس برای نظارت بر تأسیسات یانگ‌ بیونگ را صادر کند که این برنامه در عمل ناتمام ماند. زیرا در ازای برخی تعلیق ها در فعالیت های هسته ای کره شمالی ، آمریکا هیچ گامی در اجرای تعهدات خود برنداشت. در این شرایط کره شمالی برای ادامه مذاکرات، خواستار لغو تحریم‌ های سازمان ملل و توقف تحریم های اقتصادی، در برابر تعلیق فعالیت‌ های هسته‌ ای خود بود. این درخواست کره شمالی، با مخالفت آمریکا مواجه شد. بانک دلتا آسیا نیز با تاخیر اعلام کرد که به دلیل تحریم‌ های آمریکا، اجازه آزاد کردن دارایی‌ های کره شمالی را ندارد. بعد از مدتی روسیه وارد موضوع شد و با انتقال دارایی‌ های مذکور به یکی از بانک‌ های آن کشور، و سپس انتقال پول ها به کره شمالی از بی اثر شدن نتیجه مذاکرات شش‌ جانبه جلوگیری کرد. "اندره ایوانف" (Andrey Ivanov) کارشناس ارشد روس و استاد روابط بین الملل گفته است؛ در هر مرحله به محض اینکه فضایی برای صلح در شبه جزیره کره حاصل می شود آمریکا اتهامات و خواسته های جدیدی مطرح می کند، که این مسئله تمایل به توافق برای صلح را از بین می برد. علاوه بر آنکه آمریکا، مانعی بر سر توافق دو کره برای عادی سازی روابط دو جانبه است، همچنان آن کشور به کارشکنی خود در روند گفت و گوها با پیونگ یانگ نیز ادامه می دهد.

دور ششم مذاکرات شش‌ جانبه بعد از مدتی وقفه، در مارس 2007م، برگزار شد و کره شمالی با کنار گذاشتن برنامه‌های اتمی خود در برابر دریافت کمک‌ های اقتصادی و فنی خارجی موافقت کرد. این کشور  در ژوئن 2008 م، به نشانه اجرای تعهدات خود، برج خنک کننده رآکتور اتمی اصلی این کشور در یانگ‌ بیونگ را منفجر کرد. آمریکا نیز متعهد به خارج کردن نام کره شمالی  از فهرست دولت های حامی تروریسم شد و کره شمالی همچنین از آمریکا خواست به‌ طور رسمی متعهد شود که آن کشور را هدف تهاجم نظامی قرار نخواهد داد که پاسخ روشنی دریافت نکرد. با این حال در دور بعدی مذاکرات شش‌ جانبه (سپتامبر و اکتبر 2007م)، «برنامه عمل دوم» (Second Action Plan ) مورد توافق طرفین قرارگرفت.

یکی از مهم‌ ترین تعهدات کره شمالی در توافق مذکور، خاموش کردن سه تأسیسات هسته ای در مجتمع یانگ‌ بیونگ و ارائه یک اظهارنامه کامل و صحیح از همه برنامه هسته‌ ای خود به آژانس تا پایان دسامبر 2007م، بود. مهم‌ ترین تعهد طرف مقابل نیز، افزایش سقف سوخت ارسالی به کره شمالی به میزان 1 میلیون تن در سال بود. به دلیل تاخیر در اجرای تعهدات دو طرف، نمایندگان کره شمالی و آمریکا در آوریل 2008م، در سنگاپور وارد مذاکره مستقیم شدند و بر اجرای «برنامه عمل دوم» تأکید کردند. در اجرای این برنامه کره شمالی در 26 ژوئن 2008م، گزارشی از فعالیت های هسته ای خود به آژانس بین المللی انرژی اتمی ارسال کرد اما این گزارش مورد قبول آمریکا قرار نگرفت. زیرا به زعم واشنگتن فعالیت های گذشته کره شمالی را در برنداشت. در واکنش به رد این گزارش  در سال 2009م، با خروج کره شمالی از مذاکرات شش جانبه، این مذاکرات عملا شکست خورد. کم و کیف مذاکرات شش جانبه ، نشان داد که امریکا به تعهدات دوجانبه و چند جانبه و بین المللی پایبندی ندارد و همین رویکرد، حل مساله هسته ای کره شمالی را با بن بست مواجه ساخته است .