جنبش جلیقه زردها (8) پیامدهای منطقه ای و بین المللی جنبش جلیقه زردها
در قسمت هشتم از مجموعه متون جنبش جلیقه زردها، پیامدهای منطقه ای و بین المللی جنبش جلیقه زردها، بررسی خواهد شد.
در خصوص پیامدهای منطقه ای جنبش جلیقه زردها در اروپا باید گفت که در تعدادی از کشورهای اروپایی جنبشهای اعتراضی مشابه جنبش جلیقهزردها در فرانسه پدید آمدهاند. مطالبات معترضان در سایر کشورهای اروپایی گاهی مشابه و گاهی بسیار متفاوت از مطالبات معترضان فرانسوی بوده است. مثلاً در بلژیک، در اواخر سال ٢٠١٨ میلادی نزدیک به 300 نفر با پوشیدن جلیقه زرد در بروکسل در اعتراض به افزایش قیمت سوخت و مالیات تجمع کردند.
نتیجه تحقیقات مؤسسه گفتگوی راهبردی انگلیس (Institute for Strategic Dialogue)، حاکی از تأثیر قدرتمند جنبش جلیقهزردها بر محافل راست افراطی است. بهطور مثال، مؤسسات وابسته به احزاب راست افراطی در آلمان خواستار برگزاری تجمع جلیقهزردها در برلین در تاریخ 1 دسامبر 2018 شدند. با این وجود، دغدغه تجمعکنندگان در این تجمع هزار نفری، نه مالیات بوده و نه قدرت خرید، بلکه دلمشغولی اصلی جلیقهزردهای آلمانی اعتراض به معاهده مراکش در خصوص مهاجرت بوده است. بهرغم دغدغههای هویتی معترضان آلمانی در تجمع برلین در تاریخ 1 دسامبر 2018، تجمعات دیگری در آلمان در سال 2019 برگزار گردیده است که حکایت از دلمشغولیهای مشابه طبقات ضعیف آلمانی و فرانسوی دارد. در تاریخ 3 فوریه 2019، صدها معترض آلمانی در شهر اشتوتگارت اعتراض خود را نسبت به ممنوعیت تردد خودروهای دیزلی اعلام کردند. این معترضان که غالباً جلیقهی زرد بر تن داشتند، عنوان داشتهاند از جسارت فرانسویها در برگزاری تجمعات اعتراضی در راستای دفاع از حقوق خود الهام گرفتهاند. جلیقهزردهای آلمانی اصرار دارند جنبش اعتراضی آنها بهعنوان جنبشی شهروندی و فراجناحی معرفی شود. جلیقهزردها، این تصمیم دولت آلمان را ناعادلانه دانستهاند. معترضان اعلام کردهاند، این قانون زندگی دهها هزار آلمانی را متأثر کرده است، چراکه این افراد قادر به خرید اتومبیل نو نیستند.
جلیقهزردهای هلندی در تجمع دو هزار نفری خود در لاهه در تاریخ 1 دسامبر 2018، مطالبات هویتی و اجتماعی خود را مطرح کردند. به بیان دقیقتر، هلندیهای معترض، در کنار اعتراض به مهاجرت گروهی و معاهده مراکش، بهبود پوشش بیمههای درمانی و همچنین برکناری مارک روت (Mark Rutte)، نخستوزیر هلند را مطرح کردهاند. جلیقهزردهای هلندی همچنین اقدام به برگزاری تظاهراتی در بزرگراهی نزدیک ماستریخت نمودهاند. تظاهرات اعتراضی جلیقهزردها در هلند در سال 2019 هم ادامه داشته است. جلیقهزردهای هلندی در تجمعات اعتراضی در تاریخ 6 ژانویه 2019 در شهرهای مختلف این کشور شرکت کردند. این تجمعات که از طریق شبکههای اجتماعی سازماندهیشدند در لاهه، رتردام و همچنین سایر شهرهای هلند برگزار شد. گروههای راست افراطی در این تجمعات، اعتراض به سیاستهای مارک روت و دولت هلند را در دستور کار خود قرار دادند. ناگفته نماند، تجمعات اعتراضی هلندیها چندین شنبه متوالی تداوم داشت. در فرانسه اگرچه در ابتدای جنبش جلیقهزردها مسئله مهاجرت و معاهده مراکش جزو مطالبات معترضان نبود، ولی احزاب راست و راست افراطی با بهرهبرداری از فرصت جنبش جلیقهزردها، مسئله مهاجرین را به فهرست مطالبات جلیقهزردها افزودهاند.
در بریتانیا، پیدایش جنبش جلیقهزردها پیوند محکمی با گروههای راست افراطی برقرار کرده است. برگزاری تجمعی از سوی حزب دست راستی یوکیپ (Le Parti pour l'indépendance du Royaume-Uni (UKIP)) که مخالف اتحادیه اروپا است، در تاریخ 9 دسامبر 2018 در همین راستا انجام گرفت. موسسه گفتگوی راهبردی از دستیابی به اسنادی خبر داده است که حاکی از اراده احزاب راست و راست افراطی در مصادره جنبش جلیقهزردها در راستای مقاصد احزاب دست راستی است. بررسی اخبار مربوط به جلیقهزردهای بریتانیایی حاکی از استفاده از نماد جلیقهزردها توسط گرایشهای مختلف سیاسی در این کشور است. از یکسو در سال 2019 شاهد برگزاری جنبشهای اعتراضی به سبک جلیقهزردها درباره سیاستهای مهاجرتی دولت بریتانیا از سوی مؤسسات ضد نژادپرستی هستیم. از سوی دیگر، اخباری نیز حاکی از برگزاری تجمعات طرفداران برگزیت در پوشش جلیقهزردها در سال ۲۰۱۹ داشت. روزنامه ایندیپندنت چاپ لندن، چندین بار در سال 2019 از برگزاری تجمعات معترضانی با جلیقهی زرد در لندن و منچستر خبر داده است. ایندیپندنت این معترضان را از حامیان گروه راستگرای افراطی «لیگ دفاع انگلیس» (English Defence League (EDL)) معرفی کرده است.
کشاورزان لهستانی در دسامبر 2018 در راستای مطالبه کمک از جانب دولت برای جبران خسارات حاصله از تب خوکی آفریقایی، با الهام گرفتن از جلیقهزردهای فرانسوی، اقدام به مسدود نمودن بزرگراهی در نزدیکی ورشو نمودند. در این تجمع اعتراضی، 300 کشاورز به مدت چند ساعت مانع از تردد وسایل نقلیه در این بزرگراه گردیدند. ناگفته نماند، این تجمع سرانجام با مذاکره پلیس و وزیر کشاورزی لهستان با معترضان و با پذیرش وعدههای مقامات دولتی از سوی کشاورزان معترض به پایان رسید.
در پرتغال هم تجمعات اعتراضی مشابه جنبش جلیقهزردها در دسامبر 2018 توسط کاربران شبکههای اجتماعی سازماندهی شد و منجر به بینظمیهای محدودی در ترددهای جادهای در ورودی شهرهای پرتغال گردید. البته بهرغم تهدید کاربران معترض به بستن تمامی جادههای این کشور، تردد در ورودی پایتخت پرتغال بهطور عادی انجام شد. شاهدان، تعداد نیروهای پلیس را بیشتر از معترضان برآورد کردهاند. شایان ذکر است، مطالبات جلیقهزردهای پرتغالی متنوعاند و طیف وسیعی از کاهش مالیات، افزایش درآمد بازنشستگان تا اصلاح سیستم انتخابات و خدمات درمانی را شامل می شود.
در مجارستان نیز معترضان، متأثر از جنبش جلیقهزردهای فرانسوی، در اعتراض به تصویب قانون جدیدی در خصوص افزایش ساعات اضافه کاری از 250 ساعت در سال به 400 ساعت و همچنین اصلاحاتی در سیستم قضایی این کشور در دسامبر 2018 در خیابانهای این کشور تظاهرات کردند. درواقع، اعتراضات مجارستانیها متأثر از نمایندگان اپوزیسیون و سندیکاهای این کشور بود. این دو طیف معتقدند، قانون افزایش ساعات اضافهکاری بهواسطه فشار شرکتها و صاحبان کارخانههای بزرگ آلمانی در مجارستان تصویب شده است. شایان ذکر است، حزب متبوع ویکتور اوربان، رئیسجمهوری مجارستان این اعتراضات را خودجوش ندانست و معترضان را یک عده جنایتکار معرفی کرد. کارشناسان معتقدند جنبش اعتراضی مجارستان، وحدت گروههای مخالف دولت اوربان را در پی داشته است. از نکات حائز اهمیت در تجمع جلیقهزردهای مجاری این است که این معترضان، برخلاف معترضان فرانسوی خواهان به چالش کشیدن اتحادیه اروپا نبوده و بالعکس در تجمعاتشان پرچم اتحادیه اروپا را در دست دارند. معترضان خواهان تبعیت دولت این کشور از قوانین اتحادیه اروپا هستند.
در اسپانیا نیز جنبش جلیقهزردها با ایجاد صفحه فیسبوکی در تاریخ 26 نوامبر 2018 آغاز به فعالیت کرده است. مطالبات جلیقهزردهای اسپانیایی با مطالبات جلیقهزردهای فرانسوی تفاوت بارزی دارد. در اسپانیا، کاهش قیمت سوخت محرک اولیه معترضان نیست، بلکه تعداد زیادی از معترضان اسپانیایی خواهان استعفای دولت، پایان یافتن مزایای سیاسی، مبارزه با فساد، کاهش مالیات، حذف مالیات بر ارث، ملی سازی بخشهای راهبردی، نوسازی صنایع، ملغی سازی قانون کار، ایجاد فضای آزادی بیان به معنای حقیقی کلمه، ترویج ارزشهای خانواده بوده و همچنین ایجاد رفراندمی درباره نظام سلطنتی را مطالبه نمودهاند.
با توجه به آنچه گفته شد، بجاست که اندکی نیز به تأثیر پیدایش جنبش جلیقهزردها در اروپا بر نتایج انتخابات اتحادیه اروپا در مه 2019 بپردازیم. نظر به نزدیکی برخی از مطالبات جلیقهزردها با سیاستهای احزاب دست چپی و سوسیالیستی، کسب اکثریت نسبی آرا توسط چپ میانه در انتخابات اتحادیه اروپا قابل توجه است. نکته قابلتأمل در نتایج این انتخابات، کسب جایگاه سوم آرا توسط احزاب راست افراطی و افزایش چشمگیر آرای این حزب در این دوره نسبت به دوره قبل بوده است.
پیدایش جنبش جلیقهزردها انتقاد رهبران کشورهای اروپایی را در پی داشته است. درواقع، جنبش جلیقهزردها اراده ماکرون برای رهبری فرانسه بر اروپا را به چالش کشانده است. شاید شدیدترین انتقادات از جانب مقامات ایتالیایی به ماکرون وارد شده است. لوئیجی دی ماریو، نخستوزیر ایتالیا و رهبر جنبش پنج ستاره نیز جلیقهزردها را به تداوم مقاومت و ایستادگی فراخوانده است. متئو سالوینی (Matteo Salvini)، وزیر امور خارجه ایتالیا که دارای گرایشات راست افراطی است، در ژانویه 2019، خواهان استعفای ماکرون شد. وی خود را حامی جلیقهزردها بهعنوان شهروندانی صادق که زبان به اعتراض علیه رئیسجمهوری خودکامه گشودهاند، معرفی میکند.
جنبش جلیقهزردها علاوه بر تأثیرات منطقه ای در اروپا، در سایر مناطق دنیا نیز تأثیرگذار بوده و الهامبخش جنبشهای اعتراضی گردیده است. غالب این جنبشها مطالباتی مشابه جنبش جلیقهزردها مانند نابرابری اجتماعی، کاهش قدرت خرید و بیاعتمادی به نهادهای دولتی داشته اند.
در فلسطین اشغالی در تاریخ 25 دسامبر 2018 چند صد نفر در تلآویو و بیتالمقدس تظاهرات کردند. این معترضان که با الهام گرفتن از جنبش اعتراضی در فرانسه، جلیقه ی زرد بر تن داشتند، درباره اعلام افزایش قیمت برخی از موارد مصرفی از قبیل آب، مواد غذایی و همچنین الکتریسیته اعتراض خود را ابزار داشتند. در مصر فروش جلیقه زرد، بهعنوان نماد اعتراض، ممنوع شده است. در تونس با توجه به اینکه نرخ بیکاری جوانان به 30 % رسیده و قیمت سوخت رو به افزایش است، شاهد پیدایش جنبشی مشابه جلیقهزردها بودیم، با این تفاوت که با توجه به رنگ پرچم تونس، معترضان تونسی جلیقهی قرمز بر تن داشتهاند. در لبنان نیز، چند صد معترض با پوشش جلیقه زرد در تاریخ 23 دسامبر 2018 در مرکز شهر بیروت تجمع کردند. کاهش مالیات، کاهش قیمت سوخت و مبارزه با فساد از خواستههای معترضان لبنانی به شمار میرود.
با توجه به علل وقوع جنبش جلیقه زردها و گستردگی و استمرار آن، شاهد وقوع جنبش های مشابه در کشورهای اروپایی مانند بلژیک، آلمان، هلند، انگلیس، لهستان، پرتغال، مجارستان و اسپانیا بوده ایم. جنبش جلیقه زردها، علاوه بر کشورهای اروپایی، در سایر مناطق جهان از جمله مصر، تونس، لبنان و فلسطین اشغالی نیز الهام بخش بوده است. البته مطالبات معترضان در این جنبش ها، ضمن مشابهت هایی با جنبش جلیقه زردها در فرانسه، تفاوت هایی در وجوه سیاسی، اقتصادی و اجتماعی نیز داشته است. به نظر می رسد که با تداوم جنبش جلیقه زردها در فرانسه، جنبش های مشابه در سرزمین های اروپایی و غیراروپایی نیز استمرار داشته باشد. دکتر هادی دولت آبادی، استادیار گروه مطالعات فرانسة دانشکده مطالعات جهان در ایران، آینده فرانسه را مبهم می داند و می گوید: راست و چپ افراطی گفتمان پوپولیستی را در فرانسه در پیش گرفتهاند که خطری جدی برای ماکرون و حتی اروپا خواهد بود. این جنبش آزمونی برای آینده فرانسه و اروپا قلمداد میشود.
دکتر حجتالله ایوبی، دانشیار گروه مطالعات فرانسه دانشکده مطالعات جهان، در خصوص تبعات فرامرزی جنبش جلیقه زردها بر فرانسه معتقد است: با توجه به فضای ناامن کنونی در فرانسه، فضا برای راست و چپ افراطی کاملاً باز است و شعارهای آنها برای مردم باورپذیر است. بهطور مثال، خروج فرانسه از اتحادیه اروپا امروز تبدیل به خواست مردم شده است. مردم فرانسه معتقد به نقض حاکمیت ملی در سیاست داخلی و خارجی توسط این اتحادیه شدهاند. اتحادیهای که پیشتر جزو افتخارات بود. فرانسه همواره خواهان استقلال خود بوده است اما امروز سیستم سیاسی و اقتصادی آن اجازه ایستادگی در برابر آمریکا را به این کشور نمیدهد».