جنبش جلیقه زردها (7) پیامدهای سیاسی و امنیتی جنبش جلیقه زردها برای فرانسه
در قسمت هفتم از مجموعه متون جنبش جلیقه زردها، پیامدهای سیاسی و امنیتی جنبش جلیقه زردها برای فرانسه، بررسی خواهد شد.
پیامدهای سیاسی جنبش جلیقه زردها را می توان در دو دسته پیامدهای سیاسی داخلی و خارجی دسته بندی کرد. در زمره پیامدهای سیاسی این جنبش در عرصه داخلی میتوان به تقویت جناح راست افراطی در فرانسه اشاره کرد. کسب اکثریت آرا توسط لیست مورد تأیید حزب تجمع ملی به رهبری مارین لوپن (Marine Le Pen) در انتخابات پارلمانی اروپا بیانگر آن است که جنبش جلیقه زردها گرایشهای ضد مهاجرتی را تقویت کرده است. از دیگر پیامدهای سیاسی این جنبش در فرانسه، گسترش اندیشههای پوپولیستی در این کشور است. نظرسنجی انجامشده در سال 2019 در خصوص میزان گرایش به اندیشههای پوپولیستی در فرانسه نشان میدهد که در میان 62 % پرسششوندگان، گرایشهای قوی پوپولیستی وجود دارد. گفتنی است، 92 % از طرفداران جلیقهزردها و 17 % از مخالفان این جنبش دارای گرایشهای قوی پوپولیستی هستند. 44 % از حامیان جدی جنبش جلیقهزردها به مارین لوپن اعتماد دارند. جالب این است که 21 % از این افراد سابقاً به وی بیاعتماد بودهاند ولی لوپن توانسته است اخیراً اعتماد آنها را جلب کند. گفتنی است 27 % از طرفداران جنبش جلیقهزردها ژان لوک ملانشون Jean-Luc Mélenchon))، سیاستمدار سوسیالیست فرانسوی و رهبر حزب «فرانسه نافرمان»، را فرد معتمدی میدانند.
جنبش جلیقه زردها علاوه بر پیامدهای سیاسی داخلی، در سطح بینالمللی نیز موجب تضعیف موضع ماکرون بهویژه از منظر سیاستهای زیستمحیطی شده است. هرچند ماکرون از آغاز دوران ریاست جمهوری خود، دیپلماسی فعالی را در عرصه بینالمللی بهویژه در قبال برجام در پیشگرفته است، ولی بحران جلیقهزردها از حیث بینالمللی موجب شد تا دولت ماکرون برای تمرکز بیشتر بر چالش جلیقهزردها از شرکت در چهل و نهمین اجلاس مجمع جهانی اقتصاد (WEF)در سال 2019 انصراف دهد. هرچند رسانههای آنگلوساکسون بر تأثیر روسیه بر جنبش جلیقهزردها از طریق توییتر صحه میگذارند، ولی «دیمیتری کیسلیوف» (Dmitry Kiselyov) مجری برجسته شبکه روسیه 1، جنبش جلیقهزردها را نمونهای از صدور انقلابهای رنگین معرفی کرده است. کیسلیوف این امر را تنبیهی از سوی کاخ سفید برای ماکرون تلقی کرده است، چراکه ماکرون ضرورت ایجاد ارتش اروپایی را مطرح نموده است و این موضوع مورد اعتراض شدید دونالد ترامپ قرار گرفته است.
روسیسکایا گازِتا (Российская газета)، روزنامه رسمی روسیه در مقالهای تضعیف ماکرون و حتی با کمی شانس بیشتر، کنارهگیری وی از قدرت را همراستا با منافع دونالد ترامپ دانسته است. نباید از خاطر برد که تلاش ماکرون برای رهبری اتحادیه اروپا، دفاع از ایده ارتش اروپایی مستقل از ایالاتمتحده آمریکا را مطرح کرده است و البته با جانبداری مقطعی از توافق هستهای ایران همسو با سیاستهای کاخ سفید نبوده است. علاوه بر این، توفیق جنبش جلیقهزردها ضمن تقویت موقعیت ایالاتمتحده آمریکا در اروپا، این درس را به رهبران کشورهای اروپایی میدهد که عدم همراهی با سیاستهای کاخ سفید میتواند بهای سنگینی برایشان داشته باشد. با این وجود رسانههای انگلیسیزبان انگشت اتهام را سوی روسیه گرفتهاند و مسکو را متهم به مداخلهجویی در مسائل داخلی فرانسه کردهاند.
اندیشکده اتحاد برای تأمین دموکراسی (Alliance for securing democracy ("Alliance pour la préservation de la démocratie")) وابسته به بنیاد جرمن مارشال آمریکا (German Marshall Fund) در گزارشی عنوان کرده که هشتگ جلیقهزردها به کلیدیترین واژه 600 حساب توییتری تبدیل شده است که به ترویج مواضع دولت روسیه میپردازند. این حسابهای کاربری توییتری که عموماً به مسائل مربوط به ایالاتمتحده امریکا میپردازند، حداقل به مدت یک هفته در سال 2019 توجه خود را معطوف به جنبش جلیقهزردها نمودهاند. ادوار فیلیپ نخستوزیر فرانسه، دستور بررسی این حسابهای توییتری مورد ادعای اندیشکده آمریکایی را صادر کرد. سپس اداره کل دفاع و امنیت ملی فرانسه (Le Secrétariat général de la défense et de la sécurité nationale (SGDSN)) تحقیقات خود را در این زمینه آغاز کرد. پس از مدتی یکی از منابع آگاه نزدیک به این پرونده در این رابطه اعلام کرد رد یا تأیید این موضوع مستلزم تحقیقات پیچیدهای است. بنابراین نمی توان ادعا کرد که روسیه دنبال منافعی در شروع و استمرار جنبش جلیقه زردها در فرانسه دارد.
انتشار نتایج مطالعات باپتیست روبر (Baptiste Robert)، پژوهشگر حوزه دفاع سایبری درباره توییتهای انگلیسیزبان در رابطه با جنبش جلیقهزردها نیز، نظریه مداخله روسیه را تعدیل کرده است. روبر باپتیست، با تحلیل 256.000 حساب کاربری توییتر در یک بازه زمانی یکهفتهای، 10 پروفایل با بیشترین تأثیرگذاری را شناسایی کرده است. نتیجه مطالعات روبر نشان میدهد هیچیک از این ده پروفایل، روسی نبودهاند. طبق یافته های روبر، در بین ده کاربر با بیشترین جریان سازی در فضای توییتر، کاربرانی با ملیتهای مختلف به ویژه انگلیسی و لهستانی و خصوصاً طرفداران ترامپ در این توطئه علیه دولت ماکرون به فعالیت پرداختهاند. هرچند برخی از کاربران روسی نیز از جنبش جلیقهزردها حمایت کردهاند ولی این کاربران جزو ده کاربر با بیشترین جریان سازی در توییتر نبودهاند. روبر معتقد است قصد این کاربران تأثیرگذاری بر جنبش جلیقهزردها نبوده بلکه هدف این کاربران مخدوش سازی چهره پاریس و نشان دادن تصویری خشونتبار از فرانسه بوده است.
مقامات روسیه به کرات به فرافکنی های رسانه های آمریکا و انگلیسی واکنش نشان داده اند. چنانچه دیمیتری پسکوف، سخنگوی کاخ کرملین در پاسخ به اتهامات دو روزنامه «تایمز» بریتانیا و بلومبرگ آمریکا، با رد اتهامات وارده به دولت متبوعش، اظهار داشت مسکو در مسائل داخلی فرانسه دخالت نمیکند. گفتنی است از لحاظ سیاست اعلامی، رؤسای جمهور ایالات متحده آمریکا و روسیه رویکرد کاملاً متمایزی را در پیشگرفتهاند. کاخ کرملین بارها اعلام کرده است که روسیه قصد مداخله در امور داخلی فرانسه را ندارد ولی ترامپ در توییتهای مختلفی ضمن مداخله در امور داخلی فرانسه و دفاع از جنبش جلیقهزردها، سیاست اقلیمی فرانسه را عامل اصلی آشوبهای فرانسه اعلام کرد. دونالد ترامپ با انتشار توییتی در دسامبر 2019، اعتراضات در فرانسه را نشانه «عدم کارایی» توافق پاریس در مورد تغییرات آب و هوایی دانست و نوشت: توافق پاریس چندان برای پاریس خوب کار نمیکند! در سراسر فرانسه تظاهرات و شورش است. مردم نمیخواهند ارقام هنگفت بپردازند. ارقامی که بیشترش به کشورهای جهان سوم میرود و به شکل نامعلومی خرج میشود تا شاید از محیط زیست محافظت شود. آنها شعار میدهند «ما ترامپ را میخواهیم»!
ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، در توییت دیگری که درباره جنبش جلیقه زردها در دسامبر 2019 منتشر کرد، نوشت: روز و شبی بسیار اندوهبار در پاریس وجود دارد. شاید زمان آن رسیده که به توافق احمقانه و بهشدت پرهزینه پاریس پایان دهیم و هزینهها را در قالب مالیات کمتر به مردم برگردانیم. ترامپ پیش از این نیز ضمن اشاره به عقبنشینی امانوئل ماکرون در مقابل خواستههای تظاهرکنندگان، تأکید کرده بود که توافق زیست محیطی پاریس شکستخورده است. ترامپ در توییت دیگری در تاریخ 25 نوامبر 2018 میلادی، ضمن اشاره به بررسی اقدامات جنبش جلیقهزردها بهطور دقیق، به انتقاد از ماکرون و اتحادیه اروپا در دو موضوع تجارت و هزینههای نظامی پرداخت. رسانههای فرانسوی توییتهای پیدرپی ترامپ را نوعی اعمال فشار بر ماکرون و اتحادیه اروپا ارزیابی میکنند. این قبیل اقدامات مداخلهجویانه ترامپ منجر به واکنش انتقادی ژان ایو لودریان (Jean-Yves Le Drian) وزیر امور خارجه فرانسه شده است. لودریان با عصبانیت درباره توییت های ترامپ گفت: ترامپ نباید در مسائل داخلی فرانسه دخالت کند.
جنبش جلیقه زردها علاوه بر پیامدهای سیاسی داخلی و خارجی، پیامدهای امنیتی نیز داشته است. در زمره پیامدهای امنیتی جنبش جلیقهزردها میتوان به تداوم تنش و آشوب در فرانسه و بهویژه پاریس اشاره کرد. بر اساس گزارش وزارت کشور فرانسه، تا تاریخ 7 مه 2019، 1760 نیروی پلیس در زدوخوردهای بین معترضان و نیروهای انتظامی مصدوم شدهاند. شمار مصدومان در بین تظاهرکنندگان نیز به 2200 نفر رسیده است. تا ماه مه 2019، تعداد کشتههای این جنبش به 11 نفر بالغ شده است که غالب آنها مربوط به هفتههای نخست اعتراضات بوده است. یکی از مقتولان، زن بیگناه 25 سالهای بود که در ماه دسامبر و بهواسطه پرتاب نارنجک اشکآور نیروهای پلیس فرانسه به پنجره خانهاش در شهر مارسی کشته شد. همچنین بر اساس گزارشی که خبرگزاری فرانس 24 در 17 ژوئن 2019 منتشر کرده است در اثر استفاده از اسلحه خطرناک فلش بال و همچنین پرتاب نارنجک از سوی نیروهای پلیس در تجمعات اعتراضی جلیقهزردها، 23 نفر قطع عضو شدهاند، 5 نفر دست خود را از دست دادهاند، یک نفر بویایی خود را از دست داده است و ده نفر دیگر هم بهشدت از ناحیه فک، دست، پا و کمر مصدوم شدهاند.
بنا بر آمار اعلامشده از سوی وزارت کشور فرانسه، تا ماه مه 2019، شمار افراد بازداشتشده در رابطه با جنبش جلیقهزردها به بیش از 10 هزار نفر رسیده است. گفتنی است، بیش از 400 حکم بازداشت برای متهمان پرونده جلیقهزردها صادرشده و متهمان روانه زندان شدهاند. نیکول بلوبه (Nicole Belloubet) وزیر دادگستری فرانسه در تاریخ 3 آوریل 2019 در حضور سناتورهای فرانسوی اعلام داشت نزدیک به 2000 نفر در رابطه به پرونده مذکور محکوم شدهاند. به دنبال انتشار ویدئوهایی از خشونت پلیس فرانسه، 240 پرونده در این رابطه در دست بررسی است. شایان ذکر است که با توجه خشونت پلیس در سرکوب تظاهرکنندگان، 290 مورد شکایت از نیروهای انتظامی تا 12 می 2019 صورت گرفته است. خودکشی 64 نیروی پلیس فرانسه از آغاز سال 2019 میلادی در ردههای مختلف مانند مربی آکادمی پلیس فرانسه، رده فرماندهان و خصوصاً نیروهای ضد شورش فرانسه، بسیار قابل توجه و پرسش برانگیز است. گفتنی است، حملات پیدرپی تروریستی از سال 2015 میلادی و همچنین تظاهرات هفتگی جلیقهزردها که غالباً با خشونت بسیاری هم همراه است، بهعنوان عامل افزایش خودکشی در بین نیروهای پلیس فرانسه برشمرده شده است.
به نظر می رسد که جنبش جلیقه زردها در خارج از فرانسه، دست آویزی سیاسی و امنیتی برای افرادی مانند دونالد ترامپ شده است تا از سویی بیشتر در امور داخلی فرانسه دخالت کند و از سوی دیگر سیاست های سودجویانه و انحصارطلبانه خود در زمینه مسائل زیست محیطی را به پیش ببرد. در داخل فرانسه نیز عدم توجه کامل دولت ماکرون به مطالبات جنبش جلیقه زردها و رفع نیازهای معترضان دخالت دول خارجی در جریانات داخلی فرانسه را تشدید خواهد کرد. چنانچه دکتر حجت الله ایوبی، دانشیار گروه مطالعات فرانسه دانشکده مطالعات جهان در ایران، می گوید: خشونتهایی که اکنون در فرانسه شکل گرفته است خارج از عادات فرانسویهاست و در حال شکلدهی نفرت در میان مردم فرانسه و افزایش خشونت است. خطر حاشیهنشینی نیز بمبی ساعتی است که امنیت فرانسه را تهدید میکند.