جنبش جلیقه زردها (5) روند وقایع و سیر تحول جنبش جلیقه زردها
در قسمت پنجم از مجموعه متون جنبش جلیقه زردها، روند وقایع و سیر تحول جنبش جلیقه زردها، بررسی خواهد شد.
جنبش اعتراضی موسوم به جلیقه زردها، عنوان خود را از «جلیقه زرد» شبرنگی وام گرفته است که طبق قوانین راهنمایی و رانندگی در فرانسه هر خودرو باید به آن مجهز باشد تا در صورت نقص فنی و توقف خودرو در میان بزرگراه، صاحب خودرو باید این جلیقه زردرنگ را برای ایمنی بیشتر بر تن کند. معترضان موسوم به جلیقه زردها در اعتراض به افزایش قیمت سوخت از این پوشش نمادین استفاده کردند تا بدین وسیله خشم خود را از این تصمیم دولت ماکرون اعلام نمایند.
زمزمه اعتراضهای خودجوش در واکنش به سیاستهای مالیاتی ماکرون، از پایان ماه اکتبر 2018 در شبکههای اجتماعی به گوش رسید و روز ۱۷ نوامبر 2018 با تجمع در بزرگراهها، میدانهای اصلی شهرها و عوارضیها در سراسر فرانسه آغاز شد. نخستین اعتراض، روز ۱۷ نوامبر با شرکت 282 هزار نفر و مسدود کردن بزرگراهها آغاز شد. 1 کشته و 106 زخمی ماحصل اولین شنبه اعتراضی جلیقهزردها به سیاستهای مالیاتی ماکرون بوده است. علت مصدومیت زخمیها متنوع بوده و از درگیری با نیروهای پلیس تا تصادفات رانندگی گزارش شده است. دکتر هادی دولت آبادی، استاد دانشگاه تهران در ایران می گوید: ماکرون ابتدا در برابر جلیقهزردها سکوت اختیار کرد. در ۲۷ نوامبر 2018 همچنان حاضر به عقبنشینی نشد و امید به مباحثه ملی داشت. ۴ دسامبر 2018 با بالا گرفتن اعتراضات و خشونتها ،دولت شش ماه تعلیق برای افزایش مالیات اعلام کرد ولی آن را حذف نکرد. دولت ماکرون نهایتاً در ۵ دسامبر 2018 خبر از صرف نظر کردن از افزایش مالیات در سال ۲۰۱۹ داد. ناگفته نماند که بااینوجود، ماکرون در همان روز اعلام کرد مالیات بر ثروت برقرار نخواهد شد.
در تاریخ 8 دسامبر 2018، علیرغم دعوت دولت مکرون به آرامش و حضور گسترده نیروهای انتظامی با پشتیبانی خودروهای زرهی در پاریس، تظاهرات جلیقهزردها بار دیگر برگزار شد. تعطیلی برج ایفل و موزه لوور و همچنین 36 ایستگاه مترو ازجمله تدابیر امنیتی اتخاذشده از سوی دولت بود. ماحصل این رویدادها منجر به ارائه پیشنهادهای دیگری از سوی ماکرون شد. ماکرون در تاریخ 10 دسامبر 2018 از افزایش 100 یورویی حداقل حقوق، حذف مالیات بر اضافهکار و لغو هزینه مشارکت در تأمین هزینههای عمومی (Contribution sociale généralisée (CSG) ) برای بازنشستگان با حقوق کمتر از 2000 یورو خبر داد. این برنامهها برای دولت، 10 میلیارد یورو هزینه در برداشته است. مؤسسه افکار سنجی اودوکسا (Odoxa) در تاریخ 11 دسامبر 2018 نظر سنجی انجام داد که نشان از قانع نشدن 59 % از مردم فرانسه از سخنان امانوئل ماکرون بود. البته این نظرسنجی تا حدودی حاکی از افزایش رضایت مردم از تغییر مواضع ماکرون نسبت به مواضع وی در ابتدای جنبش جلیقهزردها بوده است. به دنبال تمهیدات جدید ماکرون، تظاهرات 15 دسامبر 2018 با آرامش بیشتری برگزار شد و تعداد شرکتکنندگان هم کاهش یافت.
وزارت کشور فرانسه در تاریخ 18 دسامبر 2018 با افزایش حقوق نیروهای پلیس موافقت کرد. در تاریخ 21 دسامبر 2018، پارلمان به برنامههای ماکرون رأی داد. ادوار فیلیپ، نخستوزیر فرانسه در تاریخ 7 ژانویه 2019 قانون جدیدی در رابطه با تقویت نظم و حفظ امنیت در طول دوره برگزاری تظاهرات را اعلام کرد. اعلان قانون مذکور سبب پرشورتر برگزار شدن تظاهرات آتی جلیقهزردها در تاریخ 12 ژانویه 2019 با حضور 84 هزار نفر از سراسر فرانسه گردید. روزنامهنگاران بسیاری در طول برگزاری این تظاهرات مورد ضرب و شتم قرار گرفتند. تصمیم دولت فرانسه مبنی بر تفویض مجوز استفاده از اسلحه فلش بال علیه معترضان در تاریخ 23 ژانویه جنجالهای بسیاری را موجب شد چراکه این سلاح منجر به بروز لطمات شدیدی به تظاهرات کنندگان میگردد. تعداد مصدومان جلیقهزردها از آغاز جنبش تا 2 فوریه 2019 یعنی دوازدهمین شنبه اعتراضی جلیقهزردها، به 2000 نفر رسید. بر اساس آمار اعلامی وزارت کشور فرانسه در هفته سیزدهم تظاهرات جلیقهزردها، خشونت پلیس فرانسه و پرتاب نارنجک به سمت معترضان منجر به قطع مچ دست یکی از معترضان گردید. چندین خودرو ازجمله خودرو پلیس فرانسه در این تجمع به آتش کشیده شد. وزارت کشور فرانسه آمار جلیقهزردهای شرکتکننده در پانزدهمین هفته تظاهرات جلیقهزردها را 41.000 نفر تخمین زد.
جنبش جلیقهزردها در هجدهمین شنبه اعتراضی خود اعلام کرد بحث گفتوگوی ملی به پایان خود رسیده و جلیقهزردها پس از چهار ماه اعتراض در گردهمایی دوباره با عنوان اولتیماتوم در خیابانها حاضر شدند. بر اساس گزارش خبرگزاری ها، برخی از معترضان شعارهایی علیه نیروهای پلیس و نظام سرمایهداری سر میدادند. به دنبال هجدهمین شنبه اعتراضات جلیقهزردها، دولت فرانسه برای برگزاری این اعتراضات دستورالعملهای جدیدی صادر کرد. بر این اساس و بنا بر اعلام دولت فرانسه، در صورت تداوم حضور معترضان افراطی، راهپیمایی جلیقهزردها در برخی مناطق فرانسه ازجمله در خیابان مشهور شانزلیزه ممنوع خواهد شد. ادوار فیلیپ (Édouard Philippe) نخستوزیر فرانسه همچنین در سخنرانی جداگانهای از افزایش جریمه برای معترضانی که حضورشان در تظاهرات ممنوع شده خبر داد. به گفته او مبلغ این جریمه از ۳۸ یورو به ۱۳۵ یورو افزایش خواهد یافت. اما تهدیدهای مقامات دولتی ماکرون، مانع از استمرار جنبش و بیان مطالبات مردمی نشد. عاملی که خشونت نیروهای پلیس را به همراه داشت. چنانچه نیروهای انتظامی در بیست و دومین هفته تظاهرات «جلیقهزردها» در شهر تولوز (Toulouse) برای پراکندهسازی معترضان از گاز اشکآور و خودروهای ضد شورش استفاده کردند. در بیست و دومین هفته تظاهرات «جلیقهزردها»، ژان لوک ملانشون Jean-Luc Mélenchon ، یکی از نمایندگان سوسیال دموکرات پارلمان فرانسه که حامی افزایش حقوق کارگران است به همراه برخی از نمایندگان حزب فرانسه تسلیمناپذیر (La France insoumise) در بین معترضان پاریسی حاضرشده و از آزادیهای عمومی و حق تظاهرات شهروندان فرانسوی دفاع میکند.
ماکرون، عصر روز پنجشنبه 25 آوریل 2019 در کنفرانسی مطبوعاتی در برابر خبرنگاران قرار گرفت و از راهحلهای خود برای پاسخ به اعتراضات جلیقهزردهای فرانسوی سخن گفت. حمایت از مادران تنها و بهبود شرایط اشتغال این قشر از جامعه فرانسه، راهاندازی سیستمی مبنی بر بررسی وضعیت حقوق بازنشستگانی که کمتر از دو هزار یورو حقوق میگیرند، تأکید بر ضرورت عدم تعطیلی مدارس و بیمارستانها در مناطق روستایی ازجمله برنامههای ماکرون در راستای خروج از بحران جلیقهزردها بوده است. رئیسجمهوری فرانسه با تأکید بر بحث نابرابری گفت: نابرابری واقعی در سیستم مالیاتی نیست، بلکه نابرابری واقعی نابرابری شانس است. راهحلی که ماکرون پیشنهاد کرد این بود که فرانسه نیز مانند فنلاند، سرمایهگذاری عظیمی روی آموزش کودکان صورت دهد تا از طریق آموزش، فرصتهای عادلانهتری به همه داده شود. ماکرون همچنین افزود که به شایستهسالاری اعتقاد دارد اما واقعیت این است یک نفر که از خانواده کارگر باشد نمیتواند به دانشگاههایی که نخبگان را تربیت میکند دسترسی داشته باشد.
علیرغم وعدههای ماکرون، بیست و چهارمین هفته از جنبش جلیقهزردها نیز در تاریخ 27 آوریل برگزار گردید. بر اساس نظرسنجی موسسه اِلَب (Elabe)، کنفرانس خبری ماکرون در آوریل 2019 که باهدف خروج از بحران جلیقهزردها برگزارشده بود، 56 % فرانسویها را متقاعد نکرد. بااینوجود، برخی از مواضع ماکرون در این سخنرانی مورد تأیید مردم قرارگرفته است. 78 % از پرسششوندگان، وعدههای ماکرون را راه حل مناسبی برای خروج از بحران جلیقهزردها تلقی نکردهاند. همچنین 77 % از پرسششوندگان معتقد بودهاند برنامههای ماکرون پاسخگوی مطالبات جلیقهزردها نیست. شایان ذکر است 63 % از پرسششوندگان معتقد بودند علیرغم وعده اعلامشده از سوی ماکرون در خصوص کاهش مالیات بر درآمد، وی عملاً عزم جدی در اینباره ندارد. در بیست و ششمین شنبه اعتراضی جنبش جلیقهزردها و پس از شش ماه از آغاز این جنبش، معترضان کماکان برای برقراری تجمعات عظیم تلاش می کردند. معترضان اذعان میکردند بهرغم اعتراضات گسترده، به نتایج محسوس و مؤثری دست نیافتهاند.
بنا به گزارش روزنامه نگار فرانسوی به نام Jade Toussay، تجمع جلیقهزردها در سیامین هفته از جنبش جلیقهزردها، با حضور 1000 نفر در حومه پاریس برگزار شد و خشونت پلیس در این هفته نیز کماکان ادامه داشت. بنا به گزارش دیگر روزنامه نگار فرانسوی به نام Claire Tervé، در سی و دومین شنبه اعتراضی جلیقهزردها در مورخ 22 ژوئن 2019، معترضان بار دیگر همانند آغاز جنبش، اقدام به بستن جادهها، عوارضیها و یک بندر نمودند. انتشار ویدئویی از خشونت پلیس فرانسه در این هفته نیز بهشدت خبرساز شد و اعتراض دیوید کورمان (David Cormand) از رهبران حزب سبز طرفدار محیطزیست فرانسه (Europe Écologie Les Verts (abrégé en EELV ou EÉLV)) را در پی داشت. کورمان تداوم این رفتارهای خشونتبار و غیرقابلتوجیه را برای دموکراسی فرانسوی بسیار خطرناک ارزیابی کرده و اقداماتی از این دست را خطایی مهلک دانسته است. سی و چهارمین شنبه اعتراضی جلیقهزردها در تاریخ 6 ژوئیه 2019 برگزار شد. در این روز شهرهای مختلف فرانسه صحنه اعتراض علیه خشونت پلیس و سیاستهای ماکرون بود. شایان ذکر است که پلیس فرانسه حضور معترضان در خیابان شانزلیزه را ممنوع کرده بود.
معترضان موسوم به جلیقهزردها در سی و پنجمین شنبه اعتراضی خود در 13 ژوئیه 2019 اعلام کردند که مصمم هستند تا مجدداً راهپیماییهای پرشوری را برگزار کنند. این موضوع موجب نگرانی سرویسهای امنیتی فرانسه شد، چراکه معترضان قصد داشتند مراسم رژه جشن ملی فرانسه در روز یکشنبه 14 ژوئیه را نیز بر هم بزنند. انتشار خبر بازجویی برخی از چهرههای معروف جنبش جلیقهزردها از قبیل ژروم رودریگ (Jérôme Rodrigues) بهعنوان اپوزیسیون سیاسی در شبکههای اجتماعی همچون توییتر موجی از نگرانی را در بین جلیقهزردهای معترض ایجاد کرد. پلیس فرانسه برای متفرق سازی معترضان از اطراف بنای طاق پیروزی (Arc de Triomphe) از میزان زیادی گاز اشکآور استفاده کرد. در ادامه، با توجه به خشونت و مقابله پلیس با تجمع معترضین، سی و ششمین شنبه از اعتراضات جلیقهزردها با تنش بیشتر همراه شد. جلیقهزردها اعتراض خود را علیه خشونت و سرکوب نیروهای پلیس در شهرهای تولوز، لیون و وال دواز (Val-d'Oise) با برگزاری راهپیمایی نشان دادند. جلیقهزردها در راهپیمایی هفتگی خود در تاریخ 20 ژوئیه با جمعیت موسوم به مطالبه گران عدالت و حق پایمالشده، آداما ترائوره (Collectif Justice pour Adama Traoré)، همراه شده و خواهان توقف اقدامات خشونتآمیز نیروهای پلیس فرانسه شدند. در این تجمع نهادهای حقوق بشری فرانسه ازجمله امنستی اینترنشنال نیز حضور داشتند.
اعتراضات جنبش جلیقه زردها، در تاریخ 17 نوامبر 2019 وارد یکسالگی شد. در پنجاه و دومین هفته جنبش نیز، مردم در خیابان ها به اعتراض پرداختند که نشان از برآورده نشدن مطالبات آنها داشت. جالب این است که پس از گذشت بیش از یکسال، این جنبش علی رغم فراز و فرودهایی کماکان وجود دارد و اعتراض کنندگان خواستار توجه بیشتر دولت ماکرون به نیازهای مردم به ویژه طبقه ضعیف اقتصادی هستند. به نظر می رسد پس از چند سخنرانی ماکرون و وعده های او به جنبش جلیقه زردها، اندکی از خشم معترضان کم شده است. جلیقهزردها معتقدند دولت ماکرون رویکردی دیکتاتورمآبانه در مقابل معترضان اتخاذ کرده چراکه از اعمال فشار در مقابل معترضان استفاده میکند.
اگرچه شیوع کرونا ،جنبش جلیقه زردها را تحت تاثیر قرارداده است،اما به نظر میرسد جنبش جلیقهزردها به نمادی برای ایستادگی در برابر بیعدالتی و نابرابری سیستم حاکم فرانسه تبدیلشده و ظرفیت ایجاد حرکتهای اعتراضاتی جدید را دارا میباشد. درواقع جنبش جلیقهزردها بهعنوان نمونه بارزی از جنبشهای اجتماعی نوین، از انعطاف بسیاری برخوردار است و نبایستی این جنبش را تنها جنبشی اعتراضی به نابرابریهای موجود در فرانسه تلقی نمود. هرچند تظاهرات جنبش جلیقهزردها تحت تاثیر عوامل مختلف از جمله شیوع کرونا با فرازوفرودهایی همراه است ولی نمیتوان آن را جنبشی به پایان رسیده دانست.