IRIB World Service

در قسمت چهارم از برنامه چشم انداز توسعه مناسبات تهران – اسلام آباد، فرصت های همکاری سیاسی ایران و پاکستان را بررسی خواهیم کرد.

همکاری سیاسی میان ایران و پاکستان در دوره عمران­ خان در محورهایی نظیر مساله کشمیر، موضوع بلوچستان پاکستان ، تأمین امنیت مرزی و مبارزه با تروریسم، جنگ یمن، قضیه فلسطین و مخالفت با تحریم ­های ضد ایرانی آمریکا قابل بررسی است. بی­ شک، مساله کشمیر از مهم ترین ملاحظات سیاست خارجی دولت پاکستان است. از سال 1947م یعنی زمان خروج بریتانیا از شبه قاره هند، هندوستان به دو کشور مستقل هند و پاکستان تقسیم شد. این تقسیم نه تنها به آرامی صورت نگرفت بلکه با شورش­ ها و تنش­ های قومی و مذهبی به خصوص میان مسلمانان و هندوها همراه بود. از آن زمان تاکنون این دو کشور به عنوان دشمنان اصلی یکدیگر،  در سال­ های (۱۹۴۷م)، (۱۹۶۷م) و (۱۹۷۱م)  وارد جنگ با همدیگر بر سر منطقه کشمیر شده‌اند و بارها تا نزدیکی یک درگیری تمام عیار پیش رفته­ اند.

هر چند ایران روابط خود را با هند به خصوص در حوزه همکاری تجاری در چابهار گسترش داده است اما سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال کشمیر، لزوم توجه به وضعیت حقوق بشر و در نظر گرفتن خواسته های مردم مسلمان این منطقه است. گفت ­وگو و مذاکرات مسالمت­ آمیز، تنها راه­ حل خروج از وضعیت پیش آمده در کشمیر است. تهران از همه مسلمانان کشمیر حمایت می کند که مصداق آن بیانات مقام معظم رهبری در اوت 2019م است، ایشان با ابراز ناراحتی از وضع مسلمانان این منطقه گفتند: ما با دولت هند روابط خوبی داریم اما انتظار و توقع از دولت هند این است که سیاستی منصفانه در قبال مردم نجیب کشمیر در پیش بگیرد و به مردم مسلمان این منطقه زور گفته نشود. رهبر انقلاب اسلامی وضعیت کنونی منطقه کشمیر و اختلافات هند و پاکستان در این زمینه را نتیجه اقدامات انگلیس خبیث به هنگام خروج از شبه قاره هند دانستند و گفتند: انگلیسی ها برای استمرار درگیری در کشمیر، عمدا این زخم را در این منطقه برجای گذاشتند.

پس از حوادث مرداد 1398/ اوت 2019م در کشمیرو لغو غیر قانونی خودمختاری کشمیر توسط پارلمان و دولت هند و اعلام مواضع ایران، وزارت امور خارجه پاکستان از مواضع ایران بویژه مواضع مقام معظم رهبری قدردانی کرد. عمران­ خان نخست وزیر پاکستان نیز خاطر نشان کرد جمهوری اسلامی ایران به‌ عنوان کشوری مهم در منطقه و جهان اسلام می‌تواند در راستای حل‌ و فصل مسئله کشمیر نقش‌آفرینی مثبتی داشته باشد.  پاکستان بر لزوم اجرای قطع نامه­ های مصوب سازمان ملل و برگزاری همه‌ پرسی در کشمیر تاکید دارد و ایران نیز از این راهکار حمایت می کند.

با توجه به نگرانی پاکستان در خصوص حرکت­ های تجزیه­ طلبانه در ایالت بلوچستان به عنوان بزرگ­ ترین ایالت این کشور و ترس از سرایت تجزیه­ طلبی به سایر ایالت­ ها وجود ثبات و امنیت در این ایالت بیش از پیش برای دولت اسلام­ آباد حائز اهمیت است. بویژه اینکه ناامنی و گسترش اقدامات گروه­ های تروریستی در این ایالت می تواند بر سرمایه‌ گذاری چین در بندر گوادر در راستای طرح یک کمربند- یک جاده تاثیر منفی بگذارد . با توجه به مجاورت جغرافیایی ایالت بلوچستان پاکستان با ایران، طی چند دهه اخیر برخی از گرو­ه­ های تروریستی مستقر در پاکستان با حمایت پیدا و پنهان تعدادی از کشورهای عرب حوزه خلیج فارس بویژه عربستان سعودی، درصدد ناامن کردن مناطق مرزی شرقی ایران در استان سیستان و بلوچستان و استقرار داعش  در بلوچستان پاکستان بوده اند.بر این اساس  لزوم همکاری ایران و پاکستان در خصوص موضوع بلوچستان بیش از پیش مورد توجه طرفین قرار دارد. در این راستا حسن روحانی، رئیس جمهور ایران در ملاقات با عمران­ خان در سال 2019م تاکید کرد که تقویت و تحکیم همکاری استان سیستان و بلوچستان ایران با ایالت بلوچستان پاکستان می­ تواند اقدامی در جهت رفع چالش‌های مرزی و ناامنی‌ها باشد.

امنیت مرزهای پاکستان و ایران همواره از مسائل مهم در روابط دو کشور محسوب می­ شود. هر چند ایران و پاکستان در این زمینه، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. پاکستانی‌ها معتقدند که ایران باید امنیت مرزها را تأمین کند. آن­ها شاید به این دلیل که مرزهای ایران را برای خودشان امن می بینند. بنابراین چندان حاضر نیستند در مرزهای ایران هزینه کنند. اما ایران انتظار دارد که پاکستان برای امنیت مناطق مرزی  خود به‌ طور مناسب‌ تری عمل کند. در همین ارتباط موضوع حصارکشی نوار مرزی از جانب طرف پاکستانی مطرح شده است. پاکستان خواهان امنیت در مرز مشترک با ایران است و نمی‌خواهد مانند مرزهای هند و افغانستان در این مرز نیز دچار مشکل شود. هم­چنین، در کنار امنیت مرزها، مبارزه با تروریسم نیز موضوعی دیگری است که نخست وزیر پاکستان از آن به عنوان مهم ­ترین دلیل سفر خود به تهران در سال 2019 یاد کرد. موضوع گروگان­گیری و عملیات­ های مختلف تروریستی که توسط گروه­ های تروریستی حاضر در خاک پاکستان علیه ایران صورت می­ گیرد از جمله شهادت تعدادی از اعضای سپاه پاسداران طی عملیات تروریستی در 24 بهمن 1397/ 13 فوریه 2019م در خاش و نیز کشتار تعدادی از نظامیان ارتش پاکستان در عملیات تروریستی توسط جدایی­ طلبان بلوچ، چند روز پیش از سفر عمران‌ خان در اول اردیبهشت 1398/ 21 آوریل 2019م به ایران، از جمله موضوعاتی بود که نشان داد که دو کشور باید گام های جدیدی برای ریشه کن کردن افراطی گری در این مناطق بردارند، رویکردی که مورد تائید نخست وزیر پاکستان نیز می باشد.

ایران و پاکستان درباره بسیاری از مسایل مهم منطقه ای و جهانی از جمله تاکید بر نامشروع بودن رژیم صهیونیستی و محکومیت جنایات این رژیم  و حمایت از فلسطین اشتراک نظر دارند. نگاه پاکستان به رژیم صهیونیستی به سال های دور باز می گردد، پس از غصب اراضی فلسطینیان و تاسیس رژیم  نامشروع صهیونیستی در سال 1948م، محمدعلی جناح، بنیان­گذار پاکستان این طرح را فاجعه­ ای بزرگ، نه فقط برای اعراب بلکه برای تمام مسلمانان دانست و مخالفت خود را با شناسایی این رژیم اعلام نمود. پس از اعلام موجودیت نامشروع رژیم صهیونیستی، دولت پاکستان طی بیانیه رسمی اعلام کرد که به رسمیت شناختن رژیم صهیونیستی از نظر حقوقی و قانونی، اشتباه و از نظر اخلاقی، غیر عادلانه است. تاکنون دولت پاکستان نیز بمانند ایران ، رژیم صهیونیستی را به رسمیت نشناخته است و همواره از مردم مظلوم فلسطین در برابر تجاوزها و اشغال­گری‌های آشکار صهیونیست‌ها حمایت کرده است. پاکستان در سطح بین‌المللى نیز از مواضع مردم فلسطین حمایت و دفاع نموده است..  

با روی کار آمدن عمران­ خان در سال 2018م، وی  نیز بر حق مردم فلسطین به منظور  تشکیل کشور و دولت مستقل فلسطین به عنوان خواست اصلی کشور‌های اسلامی تأکید کرد. در پی انتقال سفارت آمریکا از تل آویو به قدس اشغالی، دولت پاکستان به همراه بسیاری از گروه­ ها و احزاب پاکستانی،  این اقدام واشنگتن را محکوم کرد و آن را نقض آشکار حقوق بین‌الملل به ویژه قطعنامه­ های 476 (1980م) و 478 (آگوست 1980م) شورای امنیت سازمان ملل دانست .همچنین تمام شهرهای پاکستان صحنه تظاهرات مردم در اعتراض به تصمیم رئیس جمهور آمریکا شدند. ملیحه لودهی، سفیر پاکستان در سازمان ملل در خصوص انتقال سفارت اعلام کرد که «این انتقال را محکوم می‌کنیم؛ زیرا نقض تمام قواعد سازمان ملل است. نظامیان صهیونیست بدون توجه به سن و جنسیت افراد از کودکان گرفته تا افراد مسن را هدف شلیک مستقیم گلوله قرار می‌دهند». با توجه به اینکه ایران و پاکستان دو کشور مهم از نظر جمعیت، قدرت و جایگاه منطقه ای در میان کشورهای اسلامی هستند، لذا همکاری آنها در موضوع فلسطین می ­تواند مهم و تأثیرگذار باشد. چنان­چه در جریان سفر عمران­ خان به ایران در سال 2019 ، دو کشور بر حمایت بیشتر از حقوق ملت فلسطین بویژه در مجامع بین المللی تاکید کردند.  

پاکستان همواره از توسعه برنامه هسته ای صلح آمیز ایران حمایت کرده است. پس از خروج یکجانبه آمریکا از برجام ، دولت پاکستان با اعلام حمایت از برجام تأکید کرد که با وجود تحریم­ های آمریکا ضد ایران، هم­چنان به همکاری­ های خود با ایران در زمینه ­های سیاسی، اقتصادی و تجاری ادامه خواهد داد. این موضوع نشان می دهد که پاکستان نمی خواهد مناسبات اش با ایران تحت تاثیر نیروی ثالث قرار گیرد.  رهبر معظم انقلاب اسلامی در در دیدار با عمران­ خان در تهران در سال 2019 فرمودند: که روابط دو کشور دشمنان جدی دارد که باید بر خلاف میل آنها، همکاری‌ها و ارتباطات در بخش­های مختلف تقویت شود. ایشان طی سال­ های اخیر خطاب به سران دولت­ های وقت در پاکستان تاکید کرده اند: «آمریکا که خباثت آن برای همه مشخص است، از جمله دولت­ هایی است که تلاش دارد میان ایران و پاکستان فاصله ایجاد کند».

همچنین تهران و اسلام ­آباد می ­توانند در بسیاری حوزه­ ها در ارتباط با موضوع افغانستان نیز همکاری دارند؛ چنانکه دو کشور، حامی مذاکرات برای پایان دادن به جنگ در افغانستان از طریق برگزاری نشست­ هایی مانند نشست مسکو بوده و با یکدیگر همکاری کرده اند. مثال دیگر در این خصوص، برگزاری جلسه‌ای در سال 2018 میان مقامات امنیتی ایران، پاکستان، روسیه و چین در اسلام­ آباد برای بررسی افزایش همکاری های مشترک در مقابله با تروریسم می­ باشد. بر این اساس می توان گفت فرصت های همکاری ایران و پاکستان در عرصه های سیاسی فراتر از موضوعات دوجانبه بوده و انبوهی از مسایل منطقه ای و فرامنطقه ای را شامل می شود. اشتراک نظر و پیوند منافع دو کشور در مسایل سیاسی نشان می دهد که چشم انداز مناسبات تهران و اسلام آباد در دوره عمران خان رو به گسترش می باشد .