IRIB World Service

در قسمت 7 برنامه، نقش مکمل بندر چابهار با بنادر گوادر و فجیره بررسی خواهد شد.

رسانه های غربی و برخی از رسانه های وابسته به آنها برای جلوگیری از همگرایی منطقه ای، با تبلیغات منفی سعی دارند منطقه آزاد و بندر چابهار ایران را در مقابل بنادر گوادر پاکستان و فجیره امارات قرار دهند. این در شرایطی است که رویکرد ایران در رابطه با این بنادر از جمله بندر گوادر پاکستان نه رقابتی، بلکه مبتنی بر همکاری متقابل است. ایران و پاکستان بیش از 900 کیلومتر مرز مشترک دارند. به علاوه دو کشور در سال 2018 میلادی قرارداد خواهرخواندگی بنادر چابهار و گوادر را امضا کردند و دو بندر را مکمل یکدیگر در تجارت و اقتصاد دانستند. چابهار تنها 140 کیلومتر با گوادر فاصله دارد و این بندر، با قرار گرفتن در میانه گوادر و تنگه هرمز اهمیت بیشتری نیز پیدا کرده است. چابهار همچنین مسیر مطمئن‌تری برای رسیدن به افغانستان و آسیای مرکزی است چراکه تنها از کشور ایران عبور می‌کند. به لحاظ عمق آب و وضعیت طبیعی کرانه‌ها نیز بندر چابهار توان پذیرش کشتی‌هایی با ظرفیت بیش از 100 هزار تن را هم دارد و مهم‌تر از همه ، اینکه این بندر در کشوری قرار گرفته است که باثبات ترین کشور شناخته می شود.

دکتر جواد ظریف وزیر خارجه ایران در سفر به چابهار در 2018م / خرداد 1398 با اشاره به نقش مکمل دو بندر چابهار و گوادر گفت: «چابهار و گوادر دو بندر رقیب نیستند، بلکه شرکای راهبردی هستند. اینکه به رابطه بین این دو در قالب بازی با حاصل جمع صفر نگریسته شود، غلط است ... مایلیم که چابهار به عنوان مکملی برای کریدور اقتصادی چین – پاکستان عمل کند». یکی از مهم‌ترین مسائلی که پیرامون جایگاه ژئوپلیتیک و کارکردهای مختلف چابهار وجود دارد، موضوع مقایسه آن با بندر گوادر در پاکستان است که در قالب طرح همگرایی اقتصادی چین و پاکستان در راستای پروژه یک کمربند – یک جاده در دست انجام می‌باشد. همانطور که در قسمت های قبل گفته شد، روابط چین و پاکستان، در سال‌های اخیر رشد زیادی در زمینه‌های سیاسی و اقتصادی داشته است. در سال 2017 م، 27 درصد واردات پاکستان یعنی بیش از 15 میلیارد دلار از چین انجام شده و از این لحاظ چین در رتبه اول شرکای تجاری پاکستان قرار دارد.

پکن در اواسط 2013 در قالب کریدور اقتصادی چین – پاکستان به ارزش 46 میلیارد دلار، توسعه بندر گوادر را آغاز نمود. تلاش‌های چین برای همکاری با پاکستان ذیل پروژه یک کمربند – یک راه صورت می‌گیرد

که حداقل 68 کشور و صدها پروژه را شامل می‌شود. یکی از مهم‌ترین آنها اتصال استان سین‌کیانگ به بندر گوادر پاکستان است. چین در ارتباط با پاکستان و بندر گوادر اهداف بلندمدتی را دنبال می کند. چین با اتصال سین کیانگ به دریای عرب، یک مسیر میان‌بر اقتصادی مهم به یکی از بزرگ‌ترین مراکز اقتصادی غرب آسیا یعنی دریای عمان و خلیج فارس را در اختیار خواهد داشت. بنادر گوادر و چابهار در همسایگی تنگه هرمز به عنوان مدخل واردات نفت دارای اهمیت شایانی هستند. طبق پیش‌بینی‌های آژانس بین‌المللی انرژی IEA ، تقاضای نفت چین در سال 2040 میلادی حدود 80 درصد افزایش می‌یابد. 

پیش‌بینی شده است تکمیل پروژه یک کمربند – یک راه تا سال 2030 م، به رشد اقتصادی پاکستان کمک شایانی بکند. به علاوه بر اساس آمار مرکز تحقیقات اقتصاد کاربردی مستقر در کراچی و کمیسیون برنامه‌ریزی پاکستان در 15 سال آینده، 700 تا 800 هزار شغل عمدتا در بخش‌های زیرساختی، انرژی و حمل و نقل در زیرمجموعه یک کمربند – یک جاده چین، ایجاد می‌شود که با توجه به بیکاری 40 درصدی جوانان پاکستانی، قابل توجه است. در دورنمای یک کمربند – یک جاده چین، اتصال به خط لوله تاپی (خط لوله ترکمنستان-افغانستان-پاکستان-هند (TAPI)) نیز در آینده این طرح پیش‌بینی شده است. این طرح همچنین می‌تواند دسترسی به بازار آسیای مرکزی برای این دو کشور را تسهیل و مسیری برای تامین انرژی مهیا کند.

ایران با اعلام آمادگی برای پیوستن به کریدور اقتصادی چین - پاکستان و با نگاه همگرایانه مبنی بر نقش مکمل بنادر گوادر و چابهار، پیشنهاد احداث خط راه آهن بین بندر گوادر و بندر چابهار را با مقامات پاکستانی در میان گذاشته است. بر این اساس مهدی هنردوست سفیر ایران در پاکستان در دیدار  با وزیر امور دریانوردی پاکستان در سال 2018 میلادی، اعلام کرد: همکاری‌های ایران برای توسعه بندر چابهار محدود به هند و افغانستان نیست بلکه ایران از ظرفیت همه کشورها برای توسعه بندرچابهار استفاده خواهد کرد. تقویت همگرایی دو بندر چابهار و گوادر نه تنها به نفع ایران و پاکستان بلکه به نفع سایر بازیگران منطقه ای نیز هست. در این راستا ولی نصر استاد ایرانی‌الاصل دانشگاه جان هاپکینز آمریکا با اشاره به ضرورت حضور همه کشورهای ذینفع در منطقه آزاد و بندر چابهار می‌گوید: «مجبور کردن هند به خروج از ایران بر قدرت چین در منطقه خواهد افزود و گوادر را به تنها مسیر تجارت از دریای عرب و اقیانوس هند به افغانستان و آسیای مرکزی تبدیل خواهد کرد. حال آنکه چین می تواند با دورزدن تحریم‌های آمریکا و ورود به چابهار و یکپارچه‌سازی آن با گوادر موقعیت خود را بیش از پیش تقویت کند.»  

صاحبنظران اقتصادی بندر گوادر را فرصتی مکمل برای بندر چابهار و توسعه آن تلقی می‌کنند. در همین راستا گوادر می‌تواند در ترانزیت و ترانشیپ کالا از آسیای مرکزی به ایران کمک کند. حسین شهدادی کارشناس اقتصاد در ایران معتقد است: در حال حاضر، تنها یک درصد تجارت ایران خارج از خلیج فارس است، لذا ما می توانیم بنادر خارج از خلیج فارس را در راستای اتصال به  چابهار توسعه دهیم. در همین راستا می‌توان هم‌زمان با توسعه چابهار، به توسعه گوادر به‌عنوان مکمل چابهار کمک نمود. کارشناسان و پژوهشگران پاکستانی نیز معتقدند با توجه به ظرفیت بالای اقتصادی در منطقه دو بندر چابهار و گوادر به عنوان دو بندر خواهرخوانده در کنار یکدیگر می‌توانند در بالا بردن سطح رفاه مردم منطقه و توسعه اقتصادی و تجاری نقش ایفا کنند. به ویژه بندر شهید بهشتی چابهار که در فاصله ۸۰ کیلومتری مرز مشترک با پاکستان قرار دارد، می‌تواند نقش مهمی در توسعه تجارت و اقتصاد در منطقه به ویژه کشور پاکستان ایفا کند.

در راستای چنین رویکرد تعامل و همگرایی منطقه ای، میر حاصل خان بزنجو وزیر کشتیرانی پاکستان با حضور در مراسم افتتاح فاز نخست بندر چابهار در سال 2018 این دستاورد را به مقامات ایرانی تبریک گفت. حضور وی در این مراسم نشان می‌دهد که پاکستان بندر چابهار را به عنوان یک رقیب برای بندر گوادر نمی‌داند. پیش از آن وزارت امور خارجه پاکستان نیز با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرده بود که بندر گوادر و چابهار برای رشد و توسعه منطقه می‌توانند مکمل یکدیگر باشند. طاهرحسین مشهدی نماینده مجلس سنای پاکستان در سال 2018 میلادی / 1397 شمسی نیز با استقبال از راه اندازی فاز نخست بندر شهید بهشتی چابهار گفت: «امیدواریم این بندر بتواند در بهبود سطح زندگی مردم منطقه نقش ایفا کند. وی با رد این دیدگاه که بندر چابهار رقیب بندر گوادر در پاکستان است، افزود که ایران و پاکستان دو کشور همسایه هستند. یقیناً هر دو بندر می‌توانند ظرفیت‌های بالای منطقه را تامین کنند. هر دو بندر در فضای رقابت سازنده و سالم می‌توانند پاسخگوی نیازهای اقتصادی منطقه باشند».

بیش از 50 درصد کل بانکرینگ جهان (یا همان عملیات سوخت رسانی به کشتی ها) در منطقه خلیج‌ فارس انجام می‌شود. بنابراین هم‌تکمیلی موجود بین چابهار و گوادر می‌تواند فرصت‌های زیادی را به همراه داشته باشد. توسعه چابهار و گوادر به تامین امنیت مناطق مرزی کمک می کند. توسعه بندر گوادر و احداث خط لوله پاکستان به چین به نوعی باعث می‌شود ایران ضمن جبران عقیم‌ماندن طرح خط لوله گاز ایران- پاکستان که با مخالفت آمریکا متوقف شد، به حلقه ارتباطی چین و پاکستان مرتبط شود. همچنین این موضوع بازشدن مسیرهای جدید تجاری را به همراه خواهد داشت که عنصر مهمی برای افزایش حجم تجارت ایران با چین و سایر کشورهای این مسیر از جمله کشورهای آسیای مرکزی است.

چابهار همچنین می‌تواند همکاری مناسبی با بندر فجیره امارات داشته باشد. فجیره با مساحتی در حدود هزار و ۱۶۵ کیلومترمربع یکی از هفت امیرنشین امارات است که از سمت غرب به شارجه و راس‌الخیمه و از شرق به دریای عمان محدود می‌شود. قرار گرفتن در مسیر اصلی تردد کشتی‌ها به خلیج‌فارس و عبور تعداد بسیار زیادی از کشتی‌های نفتکش و تجاری از تنگه هرمز موقعیتی بسیار استثنایی برای ایران رقم‌زده است. کشتی‌های عبوری و نفتکش‌ها به مقصد عراق، کویت، عربستان سعودی، امارات، قطر و بحرین که وارد خلیج‌فارس می‌شوند به‌ اجبار باید از منطقه دریای عمان و از نزدیکی بندر چابهار عبور کنند و این مسئله منطقه چابهار را به یکی از پرترددترین مناطق دریایی جهان مبدل کرده استبندر چابهار و فجیره علاوه بر ایفای نقش مکمل در تامین نیازهای کشتیرانی دریای عمان و خلیج فارس در تسهیل تزانزیت کالا از آسیای مرکزی، روسیه و اروپا به کشورهای عربی خلیج فارس نقش مکملی می توانند ایفاء کنند. بر این اساس می توان گفت آنچه واقعیت های اقتصادی منطقه ترسیم می کند نقش  مکمل  بندر چابهار ایران با بنادر گوادر و فجیره می باشد  و رقیب بودن این بندر تنها ادعایی است که توسط رسانه های غربی و رسانه های وابسته به آنها  مطرح می شود تا از همگرایی در منطقه که به نفع مردم منطقه و به ضرر بیگانگان است، جلوگیری شود.