IRIB World Service

در قسمت پانزدهم از برنامه سکولاریسم و وهابیت در بنگلادش، گروه های افراطی مدعی اسلام گرایی در بنگلادش - قسمت دوم را بررسی خواهیم کرد.

انصارالاسلام بنگلادش گروه تروریستی تقریباً تازه تأسیسی است که پس از فعال شدن شبکه القاعده در این کشور، نام آن بر سر زبان­ ها افتاد. رهبری این گروه را شخصی به نام سید ضیاء­الحق بر عهده دارد که در سال 2012میلادی، از وی به­ عنوان طراح یک کودتا نام برده شد. ظاهراً انصارالاسلام بنگلادش از گروه انصارالله بنگلادش که مرکزیت آن در پاکستان است جدا شده و تشکیلات خاص خود را به وجود آورده است. علت این جدایی، برخی از اقدامات این گروه بود که بدون هماهنگی با مرکزیت پاکستان انجام شده بود. 

همان طور که اشاره شد، انصارالاسلام با سازمان القاعده مرتبط است و بخشی از شعبه شبه قاره هندی القاعده محسوب می­ شود. اعضای این گروه را عمدتاً کسانی تشکیل می­ دهند که از گروه­ های دیگر مانند جماعت المجـاهدیـن، اهـل حدیـث و حفـاظـت اسلام جدا شده اند. علاوه بر این انصارالاسلام به دلیل دسترسی به منابع مالی بیشتر که از القاعده و کشورهای حوزه خلیج فارس و به ­ویژه عربستان سعودی دریافت می­ کند، از توان بیشتری در استخدام و عضوگیری از خانواده­ های فقیر و طلاب مدارس دینی برخوردار است. مهم ­ترین و پر سر و صداترین اقدام تروریستی انصارالاسلام، عملیات گروگانگیری در کافه «هُلی»، در داکا، پایتخت بنگلادش در جولای 2016 میلادی بود که به کشته شدن تعدادی از اتباع خارجی منجر شد.

عملیاتی که القاعده و داعش هر دو مدعی انجام آن شدند، ولی دولت بنگلادش ادعای آن­ها را رد کرد و دو گروه محلی انصارالاسلام و جماعت المجاهدین را مسئول آن دانست. علاوه بر دخالت انصارالاسلام در واقعه تروریستی کافه «هُلی» در داکا، کشتن تعدادی از روشنفکران و اساتید دانشگاه های بنگلادش که از آزادی بیان حمایت می­ کردند و از نظر گروه­ های افراطی مخالف اسلام تصور می­ شدند، به این گروه نسبت داده شده است. دویچه­ وله در گزارشی در ارتباط با حادثه قتل دو شخصیت سکولار بنگلادش در آوریل 2016میلادی، این گروه را مسئول این حادثه دانست.

 منابع امنیتی و پلیس بنگلادش، انصارالاسلام و انصارالله بنگلا را یک گروه با دو نام متفاوت می ­دانند و هر گونه ارتباط آن­ها با شبکه ­های بین­ المللی مانند القاعده را انکار می­ کنند. علت احتمالی آن است که این­گونه گروه­ ها معمولاً از رهبران محلی خود پیروی می­ کنند و ارتباط ارگانیک با القاعده ندارند. ولی همان طور که در برنامه قبلی اشاره شد باید توجه داشت که القاعده پس از خروج از افغانستان، دیگر سلسله مراتب سازمانی متمرکز گذشته را ندارد و هواداران خود را تشویق می­ کند که با توجه به اقتضائات محیطی خود به­ صورت مستقل و متناسب با شرایط محلی، اقدام و از فرماندهان محلی پیروی نمایند.

در هر حال، القاعده و انصارالاسلام پیوند خود را مورد تأکید قرار داده ­اند. چنانچه در بیانیه ­ای که انصارالاسلام پس از قتل ناظم ­الدین صمد و دوستش، دو دانشجوی فعال از جریان سکولار، انتشار داد، پیوستگی خود با القاعده را مورد تأکید قرار داد و مدعی شد که برای انتقام از این دانشجویان که به خدا و حضرت محمد (ص) و اسلام توهین کرده بود، به آنها حمله کرده ­است. در بخشی از این بیانیه آمده بود: "هدف این عملیات درس عبرت دادن به کافران این سرزمین است که با سوء استفاده از آزادی بیان دائماً به خدا، دین اسلام و پیامبر توهین می­ کنند. "    

گروه انصارا... بنگلادش یا انصارالله بنگلاتیم ABT، که پلیس داکا آن را با گروه انصارالاسلام یکی می داند، در قتل وبلاگ ­نویس­ ها و نویسندگان سکولار در این کشور مسئول شناخته شده است. پلیس بنگلادش این گروه را مسئول قتل «احمد رجب حیدر»، وبلاگ­ نویس منتقد، در سال 2013 میلادی، اعلام کرد و از وزارت کشور خواست انصارالله بنگلاتیم را غیرقانونی و فعالیت آن را ممنوع اعلام کند. همچنین کوثر حسین خان و کمال حسین سردار، از اعضای انصارالله بنگلاتیم به اتهام  قتل «چالامارتی» وبلاگ­ نویس به ­وسیله پلیس بازداشت شدند. همان طور که پیشتر اشاره شد  یک دانشجوی حقوق به نام ناظم ­الدین صمد که در فیس بوک خود مذهب را یکی از کشفیات وحشیانه توصیف کرده بود، نیز به همراه دوستش به وسیله اعضای انصارا... بنگلاتیم به قتل رسید و پلیس بنگلادش تعدادی از اعضای این گروه را به اتهام دخالت در این قتل بازداشت کرد.

انصاراله بنگلاتیم کشتن افرادی را که از نظر آن ملحد، صوفی و یا شیعه مذهب باشند، بخشی از حرکت به اصطلاح جهادی خود می ­داند. در این­ باره که این گروه تا چه اندازه با القاعده و یا داعش به لحاظ سازمانی در ارتباط است، اطلاعات روشنی در دست نیست، ولی برخی منابع  انصاراله بنگلاتیم و انصارالاسلام را از جمله گروه­ هایی می ­دانند که با القاعده همکاری دارند. ژنرال عبدالرشید، یک تحلیل­گر سنی مذهب بنگلادش، در مصاحبه­ ای با روزنامه داکا تریبون می گوید گروه­ های شبه نظامی مذکور ضعیف هستند و با القاعده و داعش ارتباط سازمانی ندارند و تنها برخی اشتراکات ایدئولوژیک با این گروه­ ها دارند. 

یکی دیگر از گروه های افراطی در بنگلادش ، حزب التحریر بنگلادش می باشد. این حزب شعبه شبه قاره هندی حزب التحریر است. تا پیش از نفوذ گروه­ های افراطی و تروریستی فعالیت حزب التحریر تا حد زیادی علنی بود ولی در سال­ های اخیر فعالیت­ هایش به صورت نیمه مخفی درآمده است. حزب التحریر بنگلادش، هدف خود را تشکیل ولایت بنگلادش، به ­عنوان بخشی از خلافت اسلامی، می­ داند. خلافت اسلامی که حزب التحریر در پی احیای آن است با خلافت اسلامی مورد نظر گروه ­های تکفیری و تروریستی، مانند القاعده و داعش، تفاوت چندانی ندارد؛ هر چند این حزب خشونت را در سطح گروه­ های مذکور، تجویز نمی­ کند.

اساساً حزب التحریر پس از سقوط امپراتوری عثمانی به ­وسیله «تقی ­الدین البنهانی» فلسطینی تبار در سال 1953میلادی در بیت ­المقدس، تأسیس شد و در ابتدا هدف نهایی خود را برپایی خلافت اسلامی و وحدت ­مسلمانان در زیر پرچم خلافت قرار داد. گفته شده است که حزب التحریر در 50 کشور جهان شعبه دارد که در بعضی از کشورها به­ صورت قانونی فعالیت می­ کند. آن­ها در استرالیا، انگلیس و آمریکا فعالیت علنی دارند و در میان کشورهای اسلامی مانند اندونزی و لبنان، ممنوعیتی برای فعالیت این حزب وجود ندارد. حزب التحریر در بنگلادش، ترکیه و برخی از کشورهای آسیای مرکزی فعالیت­ های نیمه مخفی دارد و در پوشش احزاب معتدل و به ظاهر دموکراتیک فعال است.

برخی از منابع تعداد اعضای حزب التحریر در سراسر جهان را تا 150 میلیون نفر برآورد کرده ­اند. این حزب با هر گونه حکومت بر مبنای دموکراسی لیبرال به­ طور قاطع مخالف است و این گونه حکومت ها را مبتنی بر نظام کفـر و تعـامـل بـا آن­هـا را حرام می­ داند. با این­حال احمد رشید، روزنامه­ نگار برجسته پاکستانی، شبکه ­های امنیتی و جاسوسی آمریکا  و انگلیس CIA و MI6و موساد رژیم اسرائیل را در تاسیس حزب التحریر دخیل می ­داند. 

«گروه مدافع اسلام» از دیگر گروه­ های افراطی بنگلادش است که در سال ­های اخیر نام آن مطرح شده است. این گروه به­ شدت مخالف آزادی­ های مدنی است که جریان سکولار از آن حمایت می­ کند. مدافع اسلام گروهی زیرزمینی است و اطلاع چندانی از پیوندهایش با سازمان­ های وهابی، تروریستی - تکفیری انتشار نیافته است. با این حال به لحاظ فکری به وهابیت تکفیری نزدیک است و احتمال ارتباط آن با داعش یا القاعده وجود دارد. در سال 2014 ميلادي سازمان گزارشگران بدون مرز با اشاره به یک فهرست 84 نفره از نویسندگان و وبلاگ ­نویسان سکولار بنگلادش که ازسوی گروه مدافع اسلام منتشر شده بود، گزارش دادند که این گروه دستور قتل این وبلاگ ­نویسان را به جرم دشمنی با اسلام صادر کرده و 9 نفر از این فهرست را به قتل رسانده است.  

«جنبش اسلامی دانشجویان بنگلادش» که به نام دانشجویان مسلمان نیز خوانده شده است، قدیمی ­ترین جنبش دانشجویی در بنگلادش است. جنبش اسلامی دانشجویان بنگلادش، قبل از استقلال این کشور در سال 1971میلادی، به­ وسیله حزب جماعت اسلامی، شعبه پاکستان شرقی، بنیانگذاری شد. شاخه دانشجویی جماعت اسلامی در تحولات منتهی به استقلال بنگلادش، نقش مهمی ایفا کرد و به اعتباری، با بر پا کردن تظاهرات، کلید جنگ استقلال را زد. در آن زمان محمدعلی جناح، رهبر پاکستان، در داکا اعلام کرد که اردو، زبان رسمی پاکستان خواهد بود.

جنبش اسلامی دانشجویان بنگلادش با تشکیل کمیته­ ای خواهان رسمیت یافتن زبان بنگالی در پاکستان نیز پس از استقلال شده بود. استدلال این جنبش در آن زمان این بود که زبان بنگالی به­ وسیله اکثریت جمعیت پاکستان تکلم می­ شد و زبان اردو، زبان اقلیت کوچکی از مهاجران هندی بود که موقعیتی شبیه زبان های پنجابی، بلوچی، پشتو و سندی داشت که اقوامی کوچک­ تر از قومیت بنگالی بودند اما محمد علی جناح این درخواست را رد کرد. مخالفت  محمدعلی جناح با این درخواست که در 15 مارس 1948میلادی حین سفر او به داکا صورت گرفت و  زبان اردو را زبان ملی پاکستان خواند تظاهراتی را از سوی جنبش اسلامی دانشجویان بنگلادش در پی داشت.