IRIB World Service

در قسمت پانزدهم از برنامه داعش در افغانستان، رویکرد پاکستان درباره داعش در افغانستان را بررسی خواهیم کرد.

 تأیید حضور داعش در پاکستان و افغانستان در جهت دهی تحولات آینده در جنوب آسیا، نه تنها در ارتباط با گروه های افراطی، بلکه در شکل دهی مناسبات منطقه ای تأثیرات زیادی برجای خواهد داشت. اما آن چه در این بین از اهمیت بیشتری حداقل در افغانستان برخوردار شد برداشتی است که از همزمانی این حضور و گفتگوهای آمریکا و طالبان در افغانستان به دست می آید. اکثریت محافل سیاسی- خبری و رسانه ای افغانستان این همزمانی را امری تصادفی ارزیابی نکرده و آن را در راستای سیاست های جدید «آی.اس.آی» آژانس محرمانه ارتش پاکستان ارزیابی کرده اند.

 از این رو احتمال تجزیه طالبان به چند گروه رقیب، دور از انتظار کارشناسان نیست. اما آنچه که در شرایط کنونی محل پرسش می باشد تجزیه احتمالی طالبان در روندی خارج از روال طبیعی اختلاف نظرها است. در توضیح این مساله برخی کارشناسان معتقدند که تجزیه طالبان به دو بخش کلی میانه رو و تندرو، طرح جدید ارتش پاکستان است، تا میانه روها تحت رهبری ملا هبت اله آخوندزاده Hibatullah Akhundzada  را، وارد روند مصالحه با دولت اشرف غنی نماید و بخش رادیکال طالبان را نیز تحت پرچم داعش به ادامه جنگ در افغانستان رهنمون شود. تا از این طریق، بتواند اولاً فشارهای آمریکا را بر خود کاهش دهد، ثانیاً امتیازات مالی بیشتری به بهانه مبارزه با تروریسم از آمریکا دریافت کند.

به گفته رامش سالمی کارشناس مسایل سیاسی در پاکستان گزارش‌های تأیید نشده‌ای وجود دارد که پاکستان پول‌های زیادی را از استخبارات کشورهای عربی منطقه بویژه عربستان سعودی  بخاطر حمایت‌اش از گروه‌های افراطی به دست می‌آورد. در همین حال ارتش پاکستان از اختلافات  بین مذاهب اسلامی که اهداف بسیاری از کشورهای غیراسلامی تلقی می‌شود، نیز بهره برداری می کند. 

طبق چنین باوری، از دید برخی از کارشناسان، مرگ ملاعمر و سپس قتل ملا اختر منصور به عنوان دومین سرکرده طالبان با موضوع ظهور داعش در افغانستان و پاکستان، طرحی از سوی «آی.اس.آی»  ارزیابی شده است. صرف نظر از درستی یا نادرستی این نظر، واقعیت این است که ژنرال های ارتش پاکستان  رابطه خوبی با هبت اله  سرکرده جدید طالبان دارند و عمران خان نخست وزیر پاکستان اعلام کرده است که تلاش بسیار دارد تا طالبان را برای گفتگو با آمریکا متقاعد کند. با توجه به این شرایط بسیاری از کارشناسان  پیش بینی می کنند علیرغم توقف مذاکرات امریکا و طالبان در سپتامبر 2019میلادی ،ملا هبت اله آخوندزاده در نهایت به فرایند گفتگو با آمریکا و دولت کابل باز گردد. اگر چه وقفه هایی در این فرایند به چشم می خورد. از سوی دیگر بسیار محتمل است که اعضای مخالف صلح، به جنگ با دولت افغانستان تحت عنوان  جدیدی بنام گروه تروریستی داعش ادامه خواهد داد.

سید حسن حسینی کارشناس مسایل سیاسی در افغانستان بر این اعتقاد است که اگر  طالبان نتوانند در چارچوب مذاکرات صلح  اهداف آمریکایی ها را در افغانستان و منطقه پیاده کنند، آمریکا به دنبال جایگزین کردن داعش به جای طالبان خواهند رفت. تا از این طریق اهداف و برنامه های خود را پیگیری کنند که به نظر می رسد این کار با هدف قرار دادن رهبران طالبان انجام شود. آمریکایی ها اهدافی در کشورهای همسایه افغانستان، آسیای میانه و روسیه دارند و به نظر می رسد که حضور نیروهای سی. آی. ای در افغانستان هم به خاطر فراهم کردن شرایط جایگزینی داعش به جای طالبان و در مرحله بعد پیگیری اهداف منطقه ای شان از طریق گروه داعش است.

ظاهراً چنین برداشتی در محافل دولتی، سیاسی و رسانه ای افغانستان هم جدی است. طبق این برداشت است که گفته می شود پروژه طالبان در حال تمام شدن است و نوعی توافق بین آمریکا- پاکستان و عربستان سعودی شکل گرفته است که بر اساس آن طالبان تقسیم می شوند. بخشی از آنها که به ملا  هبت اله آخوندزاده سرکرده  طالبان  وفا دارند با هدایت «آی.اس.آی» دستگاه امنیتی ارتش پاکستان به روند مذاکره و صلح می پیوندند و بخش دیگر که ناراضی ها و تندروها هستند، از بدنه طالبان جدا و به گروه داعش ملحق می شوند. چنین باوری در میان مردم افغانستان هم قوی است.

گئورگی ماچی تیدزه،(Georgi Machitidze)  کارشناس سابق سازمان ملل متحد در بخش نظارت در زمینه القاعده و داعش بر این باور است که عوامل مختلفی وجود دارد که گروه تروریستی داعش بتواند، جایگزین طالبان در افغانستان شود. یکی از این عوامل، حمایت خارجی‌ها از داعش ها  است. هر چند تردیدهای  زیادی در این مورد وجود دارد، اما از طرف دیگر، نباید فراموش کرد که آنها مدت هاست که در افغانستان فعالیت می‌کنند و با توجه به اینکه بیشتر داعشی ها  خارجی‌ها هستند، این گروه با کمک خارجی ها می‌تواند مواضع خود را در افغانستان  حفظ کند. 

 از دید محافل افغان ، ارتش پاکستان برخی از شاخه های طالبان را بنام داعش در افغانستان معرفی کرده تا پروژه جدیدی را با همکاری آمریکا در این کشور به پیش ببرد. چنین برداشتی در محافل سیاسی و رسانه ای افغانستان عمومیت دارد و آنها داعش را در آینده جایگزین طالبان و سازمان القاعده در این کشور می دانند که طالبان به اصطلاح تندرو را در خود جذب می کند. بر اساس این طرح بخش واقع بین تر طالبان در دو جریان شورای کویته و شورای پیشاور یعنی در دو تشکل طالبان و گروه حقانی سازمان دهی شده و وارد روند مذاکره با آمریکا و دولت وحدت ملی افغانستان خواهند شد. از این طریق، اسلام آباد سعی دارد خود را از اتهام حمایت از تروریسم که همواره از سوی واشنگتن مطرح می شود تبرئه نماید.

نجیب الله انتظام پژوهشگر روابط بین الملل در استانبول ترکیه بر این اعتقاد است که پاکستان همواره در پی تحکیم منافع خویش در افغانستان بوده که خط دیورند و مسأله پیشاور یکی از این منافع است. این کشور همواره از اتحاد گروه های افغان و اقتدار حکومت ملی توسط هر قومی هراس دارد. افغانستان جنگ زده با اقتصادی ورشکسته و حکومت ضعیف، به پاکستان کمک می کند تا بر اوضاع افغانستان مسلط باشد و نگذارد رهبران و سیاستمداران افغانستان در فکر پیشاور باشند. پاکستان تمایل دارد با جلوگیری از به وجود آمدن حکومت مقتدر ملی در افغانستان، حکومتی تحت نفوذ خود در این کشور به وجود آورد که حافظ منافع پاکستان باشد. حمایت پاکستان از حزب اسلامی و در سال های بعد ایجاد پروژه طالبان، از همین نگرش سیاسی پاکستان به اوضاع افغانستان سرچشمه می گیرد.

از دید صاحبنظران ، پاکستان همچنین به حاکمیت پشتون ها در افغانستان متمایل است که نزدیکی و مشترکات قومی و زبانی با اقوام پاکستان دارند؛ زیرا تصور می کند با این قوم، بهتر می تواند درباره مسائل مورد مناقشه دو طرف کنار بیاید. بهترین رویای پاکستانی ها ایجاد یک افغانستان تحت الحمایه اسلام آباد است که می تواند منافع ذیل را برای آنها در برداشته باشد: اول، پیدا کردن عمق استراتژیک؛ دوم، دسترسی به منابع طبیعی و معادن دست نخورده افغانستان؛ سوم، استفاده از افغانستان به عنوان یک پایگاه در جهت توسعه نفوذ خویش در آسیای میانه؛ چهارم، دسترسی به یک راه مواصلاتی به آسیای میانه و پنجم از بین بردن معضل خط دیورند.

خبرگزاری افغان ایرکا در تحلیلی  از جایگزینی داعش به جای طالبان در افغانستان می نویسد، در ماه‌های اخیر غرب و رسانه‌های مورد حمایت آنها در افغانستان با تقویت حضور داعش در کشور، قصد دارند  به مردم افغانستان بقبولاند که گروه تروریستی داعش جایگزین طالبان می‌شود و پرچم‌های سفید آنها نیز به سیاه تغییرخواهند یافت. آن‌ها گاهی فرماندهان مشهور طالبان را به داعش منسوب می‌کنند و گاهی از پیدا شدن افراد مسلح نقابداری خبر می‌دهند که گویا تنها به طالبان سابق حمله می‌کنند. همچنین ، عتیق الله امرخیل، آگاه امور نظامی در افغانستان بر این باور است که دولت و نیروهای امنیتی این کشور باید خطر گروه تروریستی داعش را جدی بگیرند، در غیر این صورت، این گروه تروریستی می‌تواند جایگاه طالبان را بگیرد. به باور وی بعد از سرگیری مذاکرات و توافق احتمالی آمریکا و طالبان، داعشی ها به جای طالبان خواهند آمد.