IRIB World Service

در قسمت یازدهم از برنامه داعش در افغانستان، تاثیر داعش در افغانستان بر چین را بررسی خواهیم کرد.

ایجاد گروه تروریستی داعش در غرب آسیا ریشه در دو واقعیت مهم دارد: بروز شکاف در سازمان القاعده و استراتژی آمریکا در غرب آسیا. بعد از مداخله نظامی آمریکا در عراق و سقوط  دیکتاتوری بعثی صدام حسین، با ورود جریان افراطی به عراق در قالب گروه تروریستی القاعده و پیوند آن با بقایای رژیم بعث عراق، هسته های اولیه داعش شکل گرفت. در پی بروز بحران در عراق «ایمن الظواهری» سرکرده القاعده که در مناطق قبایلی پاکستان و افغانستان و به احتمال زیاد در وزیرستان شمالی مستقر شده بود، ابومصعب الزرقاوی را به عنوان نماینده القاعده در عراق منصوب کرد.

الرزقاوی گروهی تحت عنوان «تنظیم قاعده الجهاد فی بلاد الرافدین» را در عراق پایه­ گذاری کرد. در ماه جولای 2006میلادی/ مرداد 1385 شمسی ازادغام این گروه با هفت گروه کوچک دیگر، تشکیلات جدیدی بنام «مجلس شورای مجاهدین» بوجود آمد. الزرقاوی درماه ژوئن همین سال درجریان حمله هواپیماهای آمریکائی کشته و شخصی بنام ابوحمزه المهاجر جایگزین وی شد. پس از آنکه ابوعمر البغدادی در5 اکتبر 2006میلادی/24 آبان 1385شمسی به عراق بازگشت، ابوحمزه المهاجر، رئیس شورای مجاهدین در بیانیه­ ای اعلام کرد این شورا منحل و بجای آن گروهی تحت عنوان دولت اسلامی عراق ایجاد شده است. ابوعمر البغدادی به عنوان رئیس و ابوحمزه المهاجر به عنوان معاون دولت اسلامی عراق شروع به کار کردند.

در آوریل 2010میلادی/ اردیبهشت 1389 شمسی نیروهای آمریکائی ابوعمر البغدادی و معاونش ابوحمزه المهاجر را به قتل رساندند. پس از این واقعه ابوبکر البغدادی سرکرده فعلی داعش که از زندان آمریکایی ها در عراق که به اذعان برخی منابع آموزش های ویژه ای در آنجا دیده بود، آزاد و جانشین ابوعمر البغدادی شد. در نهم مارس 2013میلادی/ فروردین 1392شمسی ابوبکر البغدادی نام دولت اسلامی عراق را به دولت اسلامی «عراق و شام»، «داعش» تغییر داد و بالاخره ابومحمد العدنانی سخنگوی داعش در 29 ژوئن 2014 میلادی/ 8 تیرماه 1393شمسی از طریق انتشار یک پیام صوتی، متصرفات داعش در عراق و سوریه را به عنوان قلمرو خلافت اسلامی اعلام کرد. 

ظاهراً اختلاف نظر بین الجولانی سرکرده گروه تروریستی النصره مورد حمایت القاعده در سوریه باعث شد که البغدادی دو گروه تروریستی فعال در عراق و سوریه را در هم ادغام کند. ایمن الظواهری سرکرده القاعده که از ابومحمد الجولانی حمایت می کرد، از ابوبکر البغدادی خواست سوریه را واگذارد و به عراق برگردد که او نپذیرفت. این اختلاف موجب درگیری هایی بین جبهه النصره و داعش شد. اما ظهور داعش تنها به دلیل بروز شکاف و جنگ قدرت بین جناح های مختلف القاعده نبود، بلکه عامل خارجی بویژه استراتژی آمریکا در غرب آسیا و نیز اهداف راهبردی رژیم صهیونیستی، در ظهور داعش نقش داشته اند. 

به موازات انتشار این گونه اطلاعات جو بایدن معاون رئیس جمهور سابق آمریکا نیز از طرح این کشور برای غرب آسیا بنام «مسیر سوم» سخن گفت که طرحی شبیه «دایتون» (Dayton) برای یوگسلاوی سابق توصیف می شود. اهداف این طرح تقسیم عراق به سه منطقه خودمختار قومی - مذهبی کردنشین، سنی نشین و شیعه نشین عنوان شد. این گونه اسناد و اطلاعات انتشار یافته در ارتباط با ظهور داعش بصورت روشن حکایت از طراحی های آمریکا برای غرب آسیا  دارد که  هدف نهائی آن تجزیه کشورهای منطقه و تحکیم موققعیت رژیم صهیونیستی است.

اما بی تردید یکی از اهداف مهم بهره برداری آمریکا از گروه های تروریستی نظیر داعش و گسترش فعالیت های آن در آسیا، مهار قدرت فزاینده چین است که واشنگتن آن را تهدید آمیز می داند. چین از طریق قره قوم به شمال پاکستان اتصال دارد و با پاکستان در ایالت مسلمان نشین ناآرام سین کیانگ هم مرز است. این منطقه از طریق مناطق قبایلی پاکستان زمینه نفوذ داعش از پاکستان به چین را تسهیل می کند. «نهضت اسلامی ترکستان شرقی»  از قومیت مسلمان اویغور، هدف خود را استقلال سین کیانگ ازچین اعلام کرده و سال ها در وزیرستان شمالی و در جمع القاعده حضور داشته است. این گروه در سال 2013میلادی با اعلام بیعت با داعش شاخه نظامی خود را به طور مخفیانه در جنوب ایالت سین کیانگ تأسیس کرد.

بر اساس برخی از رسانه ها،  شاخه نظامی «نهضت اسلامی ترکستان شرقی» تحت نظر و مشاوره افسران ترکیه و حمایت لجستیکی عربستان سعودی اقدام به آموزش نیرو برای پیوستن به داعش کرده است. «نهضت اسلامی ترکستان شرقی» در سال 2015 میلادی نیروهایش در وزیرستان شمالی را در پی حمله ارتش پاکستان، به ولایت بدخشان افغانستان در امتداد مرز این کشور با  آسیای مرکزی انتقال داد. این بدان معنا است که تروریست های وابسته به داعش  در حال استقرار در نزدیکی های مرزهای  چین نیز هستند. ابوبکر البغدادی سرکرده گروه تروریستی داعش در سال 2014میلادی هشدار داده بود، چین در رده آمریکا و هند در زمینه سرکوب مسلمانان قرار دارد و این می تواند تهدید جدی برای دولت پکن تلقی شود.

 داعش همچنین در سال 2017 میلادی با انتشار ویدئویی  پرجمعیت‌ ترین کشور جهان یعنی چین را تهدید کرد. در این ویدئو کودکان و نوجوانان چینی در حال آموزش‌های نظامی و نمایش هنرهای رزمی نشان داده می‌شوند. پیش از آن نیز، داعشی های چینی تبار از طریق شبکه های اجتماعی پیام هایی به دختران و پسران این کشور بخصوص اویغورها ارسال و از آن ها دعوت به ˈجهاد نکاحˈ کرده بودند  که بیانگر نفوذ این شبکه ها در میان جوانان چینی است.«قمر آغا» تحلیلگر مسائل امنیتی در هند پیامدهای  افزایش فعالیت های تروریستی داعش در افغانستان را بر امنیت منطقه‌ نگران کننده می داند و بر این باور است: تهدید این گروه تروریستی متوجه چین و روسیه نیز هست و بایستی این موضوع جدی تلقی شود. زیرا گروه های تروریستی فعال که با داعش در افغانستان ارتباط دارند، می توانند انتقال تروریست ها به چین را هموار کنند.

در مورد پیوستن اتباع چینی به گروه تروریستی داعش سه گروه قابل شناسایی است. گروه اول شامل برخی ازاتباع چینی هستند که مستقیما به این گروه تروریستی پیوسته اند و خبرگزاری های غربی عمدتا آنان را اویغور معرفی می کنند. گروه دوم چینی هایی هستند که از سایر کشورها به داعش پیوسته اند. بعنوان نمونه وزیر کشور مالزی در سال 2015 میلادی، خروج بیش از ٣٠٠ تبعه چینی از خاک آن کشوربرای پیوستن به این گروه تروریستی را تأیید کرده است. گروه سوم معارضان چینی هستند که از سوی آمریکا و حتی ترکیه سازماندهی و به مناطق عملیاتی داعش منتقل شده اند. آنچه بیشتر پکن را نگران می کند این است که دولت چین آمار دقیقی از اتباع این کشور که به داعش پیوسته اند،ندارد.

خبرگزاری رویترز در نوامبر 2014 میلادی در گزارشی تحت عنوان "جنگ جویان چین نزد داعش، آموزش می بینند" و با استناد به رسانه های چین مدعی شد، جنگ جویان منطقه سین کیانگ از چین فرار کرده اند تا نزد گروه تروریستی داعش آموزش  ببینند تا در بازگشت به این کشور به حملات تروریستی اقدام نمایند. از این رو یکی از دغدغه های پکن ترانزیت تروریسم از افغانستان به آسیای مرکزی و چین است.«JG Ye» از کارشناسان موسسه مطالعات بین المللی چین در مصاحبه با گلوبال تایمز، چین را در معرض خطرات گروه تروریستی  دانست و گفت در سال 2017 میلادی شمار تروریست هایی که در مرزهای چین دستگیر شده اند 10 برابر بیش از سال 2016 میلادی بوده است.

به نوشته گلوبال تایمز در برخی مواقع شناسایی تروریست ها هنگام ورود به چین  سخت تراست زیرا آنها از مرزهای زمینی وارد نمی شوند بلکه مانند مسافران دیگر با گذرنامه های چینی خود از پکن و یا شانگهای وارد می شوند. این موضوع کار نهادهای مبارزه با تروریسم را برای شناسایی و بازداشت شان دشوار کرده است. به همین دلیل در سال های اخیر چین تلاش کرده است حضور خود را در مسایل سیاسی و حتی امنیتی در افغانستان را افزایش دهد تا ضمن کمک به برقراری امنیت در این کشور مرزهای آن با همسایگانش نیز امن شوند.

در این میان موقعیت دره فرغانه که ممکن است در آینده به عنوان مامن و پایگاه گروه تروریستی داعش برای اعلام خلافت باصطلاح خراسان بزرگ مورد توجه قرار بگیرد عامل نگرانی قدرت های منطقه است. روسیه با نگرانی مشابه چین، برای مقابله با هر گونه تهدیدات امنیتی، نیروهای نظامی خود را در مرز با تاجیکستان مستقر کرده است. چین نیز بویژه از سال 2017 م نیروهای نظامی این کشور را در منطقه مرزی مشترک تاجیکستان، چین و افغانستان افزایش داده است.پکن همچنین یک مرکز مبارزه با تروریسم را نیز در این منطقه ایجاد کرده است تا از ورود تروریست‌ها از افغانستان به مناطق غربی این کشور جلوگیری کند.وزارت دفاع افغانستان از افزایش حضور نظامی چین در مناطق مرزی با افغانستان استقبال کرده است چرا که ولایت بدخشان مرز مشترکی به طول ده‌ها کیلومتر با ایالت «سین کیانگ» دارد که خاستگاه برخی گروه‌های افراطی و تروریستی است.

پس از روی کارآمدن دونالد ترامپ در امریکا در سال 2016 ، تنش ها میان پکن و واشنگتن افزایش یافته است و کاخ سفید رویکرد تهاجمی ترعلیه چین اتخاذ کرده است . بطوریکه اندیشکده های امریکایی نظیر بروکینگز، کارنگی و شورای آتلانتیک ،چین را بزرگترین تهدید علیه امریکا خوانده اند. همزمان در دوره ترامپ استقرار داعش در افغانستان با حمایت های آشکار و پنهان امریکا جنبه عملیاتی به خود گرفته است. از اینرو بنظر می رسد امریکا به افغانستان به عنوان پایگاهی  برای تزانزیت تروریست های داعشی به ایالت سین کیانگ چین نگاه می کند. در چنین شرایطی گزارش‌هایی درباره ساخت احتمالی یک پایگاه نظامی توسط چین در ولایت بدخشان افغانستان منتشر شده بود اما دولت چین هرگونه تلاش برای حضور در خاک افغانستان را تکذیب کرده است .