IRIB World Service

در قسمت نهم برنامه به ظرفیت های مناطق آزاد تجاری- صنعتی انزلی، ارس و ماکو برای سرمایه‌گذاری خارجی خواهیم پرداخت.

ایران در قلب غرب آسیا همچون پلی، دریای مازندران، بزرگترین دریاچه جهان را از شمال، به خلیج فارس و دریای عمان در جنوب وصل می کند و گذرگاهی است بین غرب جهان و شرق جهان. موقعیت جغرافیایی ویژه ایران، باعث شده که مناطق آزاد تجاری مختلفی در مرزهای ایران به ویژه جنوب و شمال کشور وجود داشته باشند. این مناطق آزاد تجاری ظرفیت های کم نظیری برای ترانزیت کالا به صورت زمینی و دریایی به نقاط مختلف جهان دارند. هم اکنون هفت منطقه آزاد تجاری- صنعتی انزلی، ارس، ماکو، قشم، کیش، چابهار و اروند در ایران فعال هستند و مناطق آزاد بوشهر، جاسک، اینچه‌برون، بانه - مریوان، مهران، قصر شیرین، زابل در حال تکمیل ساختارها و فرایندهای اداری برای نقش آفرینی حداکثری هستند. علاوه بر این مناطق آزاد که اغلب همزمان شامل خشکی و دریا هستند، تعدادی بندر نیز وجود دارد که نقش ترانزیتی بسیار بالایی دارند. این بنادر عبارتند از: بندر شهید رجایی، بندر امام خمینی (ره)، بندر امیر آباد، بندر نوشهر، بندر آستارا، بندر آبادان و بندر خرمشهر. در برنامه امروز ظرفیت های مناطق آزاد انزلی، ارس و ماکو را به طور مختصر بیان خواهیم کرد.

منطقه آزاد صنعتی- تجاری انزلی ایران، دارای بزرگ ترین و فعال ترین بندر در حاشیه جنوبی دریای خزر است. نزدیکی به بنادر آستراخان و لاگان در روسیه، ترکمن باشی در ترکمنستان، اکتائو در قزاقستان و باکو در جمهوری آذربایجان موجب شده که بندر انزلی ایران به بازار مصرف کشورهای استقلال یافتـه از شوروی دسترسی داشته باشد. برخورداری از شرایط آب و هوایی معتدل استان گیلان ایران و مسیر دسترسی زمینی مناسب به استانهای همجوار در ایران از دیگر ویژگی های این بندر است.

منطقه آزاد انزلی حدود  ۳۲۰۰ هکتار خشکی و حدود ۲ کیلومتر آب‌های ساحلی را شامل می‌شود. در منطقه آزاد انزلی، مناطق حفاظت شده، تالاب ها و در کل محیط زیست بسیار ارزشمندی قرار گرفته است که مقاصد گردشگری نیز شمرده می‌شوند. پهنه جنگلی فتاتو، تالاب انزلی، سواحل زیبای دریای خزر، بندر کاسپین و پارک ملی بوجاق به صورت منطقه خشکی ـ دریایی و با مساحت ۳۲۶۰ هکتار، هر ساله گردشگران بسیاری را به منطقه آزاد انزلی می آورد.

علاوه بر این موارد، بزرگترین مجموعه تفریحی و گردشگری آکواریوم و باغ خزندگان ایران، در منطقه آزاد انزلی در ژوئن 2018 افتتاح شد. در این آکواریوم گونه های مختلفی از زیباترین و نادرترین ماهی‌ها از پنج قاره جهان به نمایش گذاشته شده است. این مجموعه در زیربنایی به مساحت بیش از ۱۰ هزار متر مربع و در چهار طبقه با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی راه‌اندازی شده است. در منطقه آزاد انزلی، شهربازی، بولینگ، سینمای چندبعدی، سوئیت اقامتی و بخش‌های تجاری و خدماتی مختلف دیگری نیز وجود دارد.

منطقه آزاد تجاری- صنعتی ارس از دیگر مناطق آزاد ایران است که در ناحیه شمال غربی ایران قرار دارد. منطقه آزاد ارس در نقطه صفر مرزی و در مجاورت کشورهای ارمنستان، جمهوری آذربایجان و جمهوری خودمختار نخجوان قرار گرفته است. منطقه آزاد ارس دارای وسعت ۵۱٬۰۰۰ هکتار است و در برگیرنده دو شهرستان جلفا و کلیبر می باشد. منطقه آزاد ارس به دلیل برخورداری از موقعیت ژئواکونومیک عالی و دسترسی به بازارهای بین‌المللی برای حمل و نقل کالا، مکان مناسبی برای سرمایه گذاری جهت واردات و صادرات است.

شهر جلفا به عنوان مرکز این ناحیه صنعتی-تجاری، در زمینه تجاری و گمرکی دارای پیشینه‌ای صد ساله بوده است. مرز مشترک ایران و جمهوری خودمختار نخجوان در شهر جلفا به عنوان پرترددترین مرز مسافری ایران، پس از فرودگاه‌های تهران مطرح است.

منطقه آزاد ارس، همچنین به پشتوانه مناطق ارزشمند اکولوژیکی حفاظت شده، اقلیم و منابع غنی آب، ذخیره‌گاه‌های بین‌المللی جنگلی، محیط زیست مطلوب و قابلیت‌های توسعه گردشگری در زمینه‌های تاریخی، فرهنگی، طبیعی و ورزشی، به یک منطقه بین‌المللی گردشگری، تفریحی، سلامتی و درمانی تبدیل شده است.

جنگل های ارسباران، آبشار آسیاب خرابه، کاروانسرای خواجه نظر، کلیسای سنت استپانوس، نمازخانه چوپان، رود ارس، پل ضیاء الملک، آتش‌فشان کیامکی، سد خداآفرین، منطقه گلخانه ای، دشت‌های حاصلخیز گردیان و گلفرج و تاکسی هوایی از جمله جاذبه های گردشگری و سرمایه گذاری منطقه ارس محسوب می شوند.

منطقه آزاد تجاری- صنعتی و گردشگری ارس دارای امکاناتی از قبیل راه‌آهن و جاده، شبکه برق، آبیاری و شبکه توزیع آب، شبکه توزیع گاز، شبکه مخابراتی، فیبر نوری، اینترنت بی‌سیم، شعبات و دفاتر بانک‌ها و شرکت‌های بزرگ بیمه، پایانه‌های مرزی، انبارهای گمرکی، فرودگاه، دفاتر دولتی و اداری، هتل، متل، رستوران و دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی است.

برای سرمایه گذاران خارجی در منطقه ارس، مزایای ویژه ای در نظر گرفته شده است. از آن جمله می توان به معافیت مالیاتی ۲۰ ساله از تاریخ بهره‌برداری برای انواع فعالیت‌های اقتصادی، امکان سرمایه‌گذاری ۱۰۰ درصد خارجی بدون مشارکت طرف ایرانی و عدم نیاز به روادید برای ورود و خروج اتباع خارجی را نام برد. به دلیل اینگونه تسهیلات است که هم اکنون 22 شرکت خارجی در ارس فعال بوده و بیش از ۱۰۰ نفر از اتباع خارجی کشورهای ترکیه، کره جنوبی، هندوستان، ارمنستان، چین و قزاقستان فعالیت‌های اقتصادی و تجاری انجام می‌دهند.

محسن خادم عرب باغی، مدیر عامل سابق سازمان منطقه آزاد ارس در خصوص تردد خودروهای خارجی در منطقه ارس می گوید: «برای خودروهای وارداتی که قصد تردد در منطقه آزاد ارس را داشته باشند، پلاک ویژه‌ای نصب می‌شود. این پلاک، مختص خودروهای خارجی است که بدون پرداخت عوارض، وارد محدوده منطقه آزاد ارس شده و تا شعاع ۱۳۵ کیلومتری امکان تردد دارند که قرار است، این محدودیت تردد برای این خودروها در کل استان آذربایجان شرقی ایران، در آینده برداشته شود».

منطقه آزاد تجاری- صنعتی ماکو در تاریخ 26 دسامبر 2010 با مساحتی بالغ بر 500 هزار هکتار، به عنوان یکی دیگر از مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی جمهوری اسلامی ایران به ثبت رسید. شهرستان ماکو در شمال غربی ایران و در استان آذربایجان غربی واقع شده که از شمال به رودخانه قره سو و کشور ترکیه، از شرق به رودخانه ارس و جمهوری خود مختار نخجوان، از غرب به جمهوری ترکیه و از جنوب به شهرستان خوی در ایران محدود است. منطقه آزاد ماکو نه فقط با جمهوری های آذربایجان و ترکیه بلکه با کشورهای ارمنستان و گرجستان نیز نزدیک است. فاصله کم منطقه آزاد ماکو از بنادر مرسین در دریای مدیترانه و ترابوزان در دریای سیاه، امتیاز چشمگیر این منطقه در دسترسی به بازارهای اروپا از راه زمین و دریا است. به دلیل موقعیت ارتباطی ویژه منطقه ماکو، آن را نقطه اتصال آسیا و اروپا می دانند.

شهر ماکو از جمله شهرهای زیبای ایران است که رودخانه زنگبار از  آن می گذرد. شهر ماکو علاوه بر رودخانه زنگبار از لحاظ طبیعی موقعیت خاصی دارد. شمال و جنوب آن، کوهستانی است و از طرف غرب و شرق به جلگه‌های قلعه دره سی و چای باسار منتهی می‌گردد. در واقع ماکو علاوه بر اینکه منطقه ای مناسب برای ترانزیت کالا به اروپا از طریق ترکیه و به قفقاز از طریق جمهوری آذربایجان است، با برخورداری از تمدن کهن و آثار تاریخی غنی و جاذبه‌های متعدد فرهنگی و طبیعی برای گردشگری نیز بسیار مناسب است.

ساخت فرودگاه بین‌المللی، کشیدن راه‌آهن برای اتصال به راه‌آهن سراسری ایران و کشورهای ترکیه و جمهوری آذربایجان از مهمترین برنامه‌های توسعه ماکو است. منطقه آزاد تجاری- صنعتی ماکو آینده بسیار روشنی دارد و سرمایه گذاری در آن موجب کسب سود فراوان برای سرمایه گذاران خواهد شد.

دکتر فرج الله رهنورد، پژوهشگر حوزه مدیریت دولتی می گوید: «مناطق آزاد در ایران بر اساس تبصرة 19 قانون برنامة اول توسعة اقتصادی ـ اجتماعی جمهوری اسلامی ایران، به منظور دستیابی به اهدافی مانند رشد و توسعه اقتصادی، ایجاد اشتغال، سرمایه گذاری، تولید و صادرات کالاها شکل گرفتند و گسترش یافتند. با توجه به ظرفیت ها و موقعیت چندوجهی مناطق آزاد ایران، دولت کم کم مشوق های زیادی را برای سرمایه گذاری در این مناطق در نظر گرفت».

همانگونه که دکتر رهنورد اشاره کرد، مناطق آزاد مزایای قانونی زیادی برای سرمایه‌گذاری خارجی دارد. برخورداری از انواع معافیت های مالیاتی، امکان ورود مواد اولیه برای صنایع منطقه بدون عوارض گمرکی،  آزادی ورود و خروج سرمایه و سود حاصل از فعالیت های اقتصادی، مقررات سرمایه‌گذاری آسان در مناطق آزاد تجاری – صنعتی و عدم نیاز به صدور روادید برای ورود و خروج اتباع خارجی از جمله مزیت های مناطق آزاد برای سرمایه گذاری آسان و بازگشت آسان سود حاصل از سرمایه گذاری است. گفتنی است که کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی و موسسات اعم از ایرانی و خارجی و سازمانهای بین المللی طبق مقررات مناطق آزاد می‌توانند مستقلاً و یا با مشارکت سازمان و شرکتهای تابعه آن یا با مشارکت یکدیگر در مناطق آزاد ایران سرمایه‌گذاری نمایند.