IRIB World Service

این مقاله تولیدی، براساس پروژه تحقیقاتی واحد " پژوهشهای کاربردی " معاونت برون مرزی و توسط اداره کل خبر و تفسیر این معاونت تهیه شده است.یکی از مولفه های پیوند ایران و کشورهای امریکای لاتین حضور دیر پای اسلام در این منطقه از جهان است

این مقاله ، براساس پروژه تحقیقاتی واحد " پژوهشهای کاربردی " معاونت برون مرزی و توسط اداره کل خبر و تفسیر این معاونت تهیه شده است.یکی از مولفه های پیوند ایران و کشورهای امریکای لاتین حضور دیر پای اسلام در این منطقه از جهان است .جمهوری اسلامی ایران بویژه در یک دهه اخیر برای توسعه مناسبات اقتصادی و فرهنگی با کشورهای این منطقه و نیز تعاملات در عرصه نظام بین الملل اهتمام قابل توجهی داشته است . وجود زمینه های مساعد برای رشد و گسترش اسلام و فرهنگ ایرانی در این منطقه علیرغم سیاست های اسلام هراسی غربی از مهم ترین فرصت های طلایی در این زمینه بوده است. آمریکای لاتین از سه منطقه معروف آمریکای جنوبی؛آمریکای مرکزی و سرزمین ها و کشورهای حوزه دریای کارائیب تشکیل شده است. این منطقه با ۲۱ میلیون کیلومتر مربع وسعت، بیش از ۵۶۰ میلیون نفر جمعیت دارد. نگاهی به گذشته این منطقه نشان می دهد امروزه پیروان ادیان و مکاتب مختلف از جمله مسلمانان در کشورهای حوزه آمریکای لاتین حضور و فعالیت دارند و مسلمانان از اقلیت‏هاى بزرگ و در حال رشد اکثر کشورهاى منطقه محسوب می شوند . با کشف این قاره در سال 1942 میلادی و مهاجرت اسپانیایی‌ها و پرتغالی‌ها و حاکمیت همه‌جانبه و استعمار خشونت ‏آمیز آن‌ها در آمریکای لاتین، این منطقه به یک قلمرو مسیحی ‏نشین تبدیل و با اعمال سیاست های استعمارگران، ضمن ورود قهری و اجبار آمیز کلیسا به این منطقه، پایگاه اصلى مذهب کاتولیک در این منطقه پایه گذاری شد.استعمار اسپانیا و پرتغال با همراهی کلیسا طی چهار قرن، اقتصاد و سیاست منطقه را در دست گرفتند و به غارت این سرزمین پرداختند. از آنجا که پاپ در همان نخستین سال‌های کشف این قاره امتیاز انتصاب اسقف‏ها و تعیین حدود حاکمیت ها را به پادشاهان اسپانیا و پرتغال واگذار کرده بود ، کلیسا دقیقاً در خدمت قدرت حاکم قرار گرفت و همسو با آن عمل ‏کرد. ازاینروست که بیش از 80 درصد مردم آمریکاى لاتین، مسیحى هستند و کلیسای آمریکای لاتین تحت سیطره سیاسی، نظامی و دینی پادشاه اسپانیا و نیز پرتغال متولد شد.با اینکه آمریکای لاتین بیش از سه قرن تحت نفوذ کاتولیک ها بوده و مسیحیت، دین غالب ساکنین منطقه امریکای لاتین است؛ اما پیروان سایر ادیان و مکاتب توحیدی از جمله مسلمانان در کشورهای امریکای لاتین حضور و فعالیت دارند و مسلمانان از اقلیت‏هاى بزرگ و در حال رشد اکثر کشورهاى منطقه بشمار می روند .نخستین دوره ورود مسلمانان به امریکای لاتین مربوط به زمانی است که بسیاری از آفریقایی‏ تبارهای شمال و غرب آفریقا توسط اروپایی‏ها به عنوان نیروی کار به این منطقه آورده شدند.دومین دوره ورود مسلمانان به کشورهای لاتین در پایان قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم و به دنبال مهاجرت وسیع مسلمانان خاورمیانه، شبه قاره و آسیای میانه به قاره آمریکا رخ داد.این افراد چون در کشورهای خود تحت فشار و اختناق شدیدی به سر می‏بردند در جستجوی زندگی بهتر، به قاره آمریکا روی آوردند. سومین دوره ورود مسلمانان هم توسط اعراب مسلمان به ویژه لبنان و فلسطین در نیمه دوم قرن بیستم میلادی به کشورهای آمریکای لاتین بود. در این دوره بسیاری از فلسطینی ها، سوری ها، مصریان و سایر مناطق به دلایلی از جمله اشغال فلسطین و خشونت‏های رژیم صهیونیستی در منطقه، مجبور به مهاجرت شدند .فرایند اسلام گرایی از آن سالها تا به امروز رشد داشته ومی توان گفت که دراین قاره، تعداد مسلمانان متولد شده و افرادی که اسلام را برگزیده اند چشمگیر بوده است .به گزارش وبسایت 'وب اسلام' که به وسیله مسلمانان اسپانیا مدیریت می شود؛ در حال حاضر آمریکای لاتین دارای 6 میلیون مسلمان است که از این جمعیت، حدود 250 هزار نفر در ونزوئلا، 700 هزار نفر در آرژانتین و 1.5 میلیون نفر در برزیل زندگی می کنند.اسلام در مکزیک، از قرن پانزدهم میلادی و با مهاجرت مسلمانان کشورهای مختلف وارد این کشور شد و شاید بدین لحاظ جزو نخستین کشورهای منطقه باشد که مسلمانان بدانجا پا گذاشتند.آرژانتین دومین کشور بزرگ آمریکای لاتین از لحاظ وسعت است.نخستین ورود مسلمانان در دوران معاصر به آرژانتین حدود 140 سال پیش و توسط مسلمانان کشورهای سوریه، لبنان و فلسطین صورت گرفت و در پی جنگ جهانی اول و دوم این مهاجرت‌ها افزایش یافت. این کشور بیشترین تعداد جمعیت مسلمان به نسبت کل جمعیت (15الی 20درصد از جمعیت حدود 500 هزار نفری) در منطقه امریکای لاتین برخوردار است . سورینام نیزدر سال 1996 به سازمان همکاری‌های اسلامی پیوست و همراه کشور گویان، اعضای امریکایی این سازمان محسوب می شود.در گویان ؛ اسلام در قرن 16 میلادى توسط آفریقائى‏ها و سپس مسلمانان شبه قاره هند وارد این کشور شد .اولین ورود مسلمانان به جزایر ترینیداد و توباگو نیزدر دوران انتقال برده های آفریقایی قبیله ماندینگو به این جزایر و بکارگیری آنها در مزارع نیشکر رخ داد. پس از آن و در فاصله سالهای 1777 تا 1802 میلادی و خصوصاً پس از استعمار انگلستان در سال 1797 و آغاز تجارت برده و انتقال آنها از سنگال، قریب 20 هزار نفر به منطقه مذکور آورده شدند . در ونزوئلا هم برای اولین بار مسلمانان در زمان استعمار اسپانیایی‌ها به این کشور آمدند. پس از آن مهاجرینی از هند به این کشور آمدند. اما مسلمانانی که در نیمه دوم قرن بیستم از کشورهایی مانند سوریه، لبنان، فلسطین و پاکستان برای اشتغال به ونزوئلا مهاجرت کردند، گروه های جدیدی تشکیل دادند. در سایر کشورهای امریکای لاتین نظیر شیلی،جامائیکا، پاراگوئه، پاناما، باربادوس، باهاما، کوراکائو، گرانادا، دومینیکن، جزیره سان کریستوبال، مارتیینیکو و پرو نیز مسلمانان با جمعیت اندک وجود دارند که دارای تشکل اسلامی نیز هستند .با وقوع انقلاب های مردمی در کشورهای منطقه امریکای لاتین و تلاش آنها برای کسب استقلال و رهایی از استعمار، کلیسا، وضعیت متفاوتی نسبت به گذشته یافته است .تقویت جنبش های انقلابی و گریز از نئولیبرالیسم اقتصادی و تشکیل دولت های کارگری در کشورهایی همچون برزیل، آرژانتین، شیلی و اروگوئه، رشد جنبش های ملی گرایانه و قومی گرایش به سمت تقویت همگرایی بین منطقه ای به منظور مقابله با نفوذ انحصاری آمریکا و گرایش به تشکیل اتحادیه تجاری و اقتصادی منطقه ای نظیر اتحادیه کشورهای آمریکای جنوبی نظیر «اوناسور» ، «مرکوسور » و اتحاد بولیواری برای ملت‌های آمریکای جنوبی(آلبا) منبعث از شرایط خاص اجتماعی و اقتصادی کشورهای آمریکای لاتین از سال 1998 به بعد بوده است .اما در میانه این تحولات در دهه های اخیر به ویژه از دهه 1990 به بعد، بسیاری از جریانات منتسب به گروه های دینی نیز در این منطقه رشد و بروز یافته اند ؛ این جریانات با بهره گیری از فضای مهیای منطقه و بعضاً با کمک برخی کشورها همچون امریکا و رژیم صهیونیستی از شیوه هایی گوناگونی نظیر؛تاسیس مدرسه، دانشگاه، بیمارستان و رسانه گرفته تا بنیادهای خیریه و کمک های اقتصادی به مردم برای تبلیغ خود استفاده می کنند.امروزه در بسیاری از شهرها و پایتخت های مهم آمریکای لاتین مراکز فرهنگی و اسلامی زیادی در جهت رشد هویت اسلامی وجود دارد که طبق آمارها به 212 مکان و مسجد می رسد .آرژانتین با 1.9 درصد مسلمان و دارا بودن 30 مسجد در مکان اول و بعد از آن مکزیک با 18 مسجد، ونزوئلا با 14 مسجد، پاناما با 11 مسجد و شیلی با 7 مسجد در رده های بعدی قرار دارند.دولت عربستان با اهداف واندیشهای سلفی گری در این مناطق نیز فعال‌تر از بقیه کشورهای اسلامی عمل کرده است . وهابیون در اکثر کشورهای منطقه اقدام به ساخت مساجد و مراکز اسلامی و هویت‎دهی به مسلمانان و اعراب مهاجر منطقه کرده اند.بی تردید یکی از وقایعی که طی چند دهه اخیر بر گسترش روند اسلام گرایی در منطقه امریکای لاتین تأثیرگذار بوده است، وقوع انقلاب اسلامی ایران در اواخر دهه 1970 میلادی است ؛در این راستا برقراری ارتباط با کشورهای منطقه امریکای لاتین توسط جمهوری اسلامی ایران تنها محدود به روابط فرهنگی و تبلیغات دینی نبوده است . بلکه به لحاظ سیاسی نیز ایران اقدام به گسترش روابط با کشورهای این منطقه کرده است . جمهوری اسلامی ایران در جهت ارتباط هرچه بیشتر فرهنگی با مردم این منطقه در عرصه ارتباطات رسانه ای نیز اقدام به راه‏اندازی شبکه‌ اسپانیایی زبان هیسپان تی وی کرده است . این شبکه از ۳۱ ژوئن ۲۰۱۲ فعالیت خود را آغاز کرد.بی تردید تاکید دین اسلام بر اصول بشردوستانه و این حقیقت که دین اسلام دین صلح، عدالت، برابری، فقر ستیزی و تبعیض ستیزی است، یکی از دلایل گرایش مردم امریکای لاتین به اسلام و علاقه به انقلاب اسلامی ایران بوده است؛ اما امروزه نگرانی ها از افراط گرایی و تاثیر گذاری جریانهای وهابی بر قشرهای مسلمان در کشورهای مختلف به یکی از دغدغه های جدی بدل شده است .از اینرو باز شناسی هویت حقیقی اسلام در امریکای لاتین علاوه برانکه فرصتی برای تقویت و ترویج حقیقت عدالت خواهی اسلام است ؛ فرصتی نیز برای تقویت همکاری های ایران و کشورهای این منطقه به شمار می‌رود .