IRIB World Service

در بخش ششم برنامه، به ظرفیت های ایران برای سرمایه‌گذاری خارجی در کشاورزی خواهیم پرداخت.

در برنامه امروز خواهیم گفت که وِیژگی های منحصر به فرد ایران مانند تنوع آب و هوایی، منابع و اراضی فراوان  و حاصلخیز کشاورزی، جمعیت 80 میلیونی، دسترسی به بازارهای مصرف منطقه ای و فرامنطقه ای، نیاز به توسعه و مکانیزه کردن آبیاری و نیاز به مشارکت در صنایع تبدیلی و بسته‌بندی محصولات کشاورزی چگونه باعث شده است که سرمایه گذاری در ایران برای شرکت های خارجی جذاب و سودآور باشد. همچنین در برنامه امروز نمونه هایی از محصولات کشاورزی ایران را که در سطح جهانی مشهور هستند، به شما شنوندگان عزیز معرفی خواهیم کرد. با ما همراه باشید.

ایران، سرزمینی چهار فصل است. چهار فصل بودن به این معناست که در هر زمان از سال می ‌توانید با سفر به یکی از شهرهای ایران شاهد آب و هوای متفاوتی باشید و انگار که در فصل مورد علاقه‌تان قرار دارید. در زمستان، شهرهایی در ایران وجود دارد که آب و هوایی تابستانی دارند، مناطقی بهاری هستند و جاهایی رنگ و بوی پاییز دارند. این موضوع، در هر کدام از فصل‌ها در ایران صادق است. این عامل باعث شده است که در هر زمان از سال محصولات کشاورزی مختلف قابل کشت و برداشت باشند.

ایران با داشتن مساحتی بالغ بر ۱٬۶۴۸٬۱۹۵ کیلومتر مربع (یک میلیون و شش صد و چهل و هشت هزار و صد و نود و پنج کیلومتر مربع) کشور بسیار پهناوری است. از میان زمین‌هایی با ظرفیت کشت و زراعت، حدود 37% تحت عملیات کشاورزی هستند ولی هنوز ۶۳٪ زمین‌هایی با ظرفیت کشت و زراعت دست نخورده هستند و می توان با فناوری های جدید کشاورزی، از آنها بهره برداری کرد. در ایران هم زمین‌های نیاز به آبیاری و هم زمین‌های باران-سیر وجود دارد. زمین‌های زیر کشت ایران در حدود شانزده میلیون هکتار برآورد می‌شود و از این زمین‌ها حدود نیمی از آن کشت آبی و نیمی دیگر به صورت دیم کشت می‌شود. اما همانگونه که گفته شد با بهره گیری از فناوری های جدید می توان مساحت زمین های قابل کشت را افزایش داد.

جمعیت 80 میلیونی ایران به همراه دسترسی آسان به 15 کشور همسایه، بازار بسیار خوبی برای انواع محصولات کشاورزی است. علاوه بر این دو ویژگی ممتاز، موقعیت سوق الجیشی ایران موجب دسترسی زمینی، هوایی و دریایی به اکثر کشورهای اروپایی، آسیای مرکزی، قفقاز، آسیای غربی، شبه قاره و شرق آسیا است. در نتیجه ایران به راحتی می تواند محصولات زراعی و باغی خود را به اقصی نقاط جهان صادر کند.

در کنار این ظرفیت ها، کشاورزان ایرانی با دو چالش مواجه هستند که موجب شده بازدهی محصولات کشاورزی ایران، از حد مطلوب فاصله داشته باشد. این دو چالش شامل نیاز به مکانیزه کردن آبیاری و فرآوری حرفه ای محصولات است. جالب این است که شرکت های بین المللی زیادی در زمینه کشاورزی، در این دو مورد فعال هستند و با مشارکت خود می توانند سود دو جانبه زیادی را هم برای کشاورزان ایرانی و هم برای خود به ارمغان بیاورند. اکنون کمتر از یک سوم از زمین‌های کشاورزی ایران، دارای سیستم آبیاری مناسب هستند که با مشارکت شرکت های خارجی این میزان می تواند افزایش چشمگیری داشته باشد. از این رو، دولت ایران مشوق هایی را برای شرکت های معتبر جهت مشارکت برای ارتقاء سیستم آبیاری کشاورزی ایران در نظر گرفته است. مشوق هایی که ریسک مشارکت این شرکت ها را به حداقل رسانده و موجب حداکثر سوددهی برای آنها خواهد شد.

مصرف سنتی آب در ایران باعث شده که سطح آب در بعضی استان ها پایین بیاید، البته با بارش های فراوانی که در سال 2019 در ایران وجود داشت، این کم سطحی آب تا مقدار زیادی رفع شده است. اما با توجه به نقش آب در افزایش تولیدات کشاورزی و تأمین امنیت غذایی، سرمایه‌گذاری در صنعت آب و ارتقاء سیستم آبیاری در کشاورزی بسیار مهم است. از جمله پیشنهادهای سرمایه‌گذاری در صنعت آب ایران می توان به ساخت شبکه آبیاری و زهکشی اراضی کشاورزی و احداث کانال انتقال سیلاب نام برد. البته علاوه بر اینکه فرصت سرمایه گذاری در بخش کشاورزی وجود دارد، بلکه در بخش سیستم های آبرسانی شهری و روستایی نیز فرصت سرمایه گذاری وجود دارد. در واقع فعالیت شرکت های مرتبط با صنعت آب در ایران منحصر به کشاورزی نیست و این شرکت ها می توانند با مشارکت در ارتقاء سیستم های آبرسانی برخی از شهرهای ایران، بازدهی حضور خود را افزایش دهند.

یکی دیگر از برنامه‌های مهم ایران برای توسعه کشاورزی، جذب مشارکت در صنایع تبدیلی و تکمیلی محصولات کشاورزی است. صنایع تبدیلی و تکمیلی کشاورزی به صنایعی گفته می شود که به فرآوری محصولات کشاورزی می پردازد. این فرآوری، در برگیرنده تغییرات فیزیکی، شیمیایی، نگهداری و بسته بندی است. شرکت های خارجی با تجاربی که در فرآوری و برندسازی محصولات مختلف دارند، می توانند با سرمایه گذاری حداقلی در این زمینه، سود حداکثری به دست بیاورند. چراکه بسته بندی مناسب عامل مهمی در نظام توزیع و مصرف بازار محصولات کشاورزی محسوب می شود.

بررسی آمار محصولات زراعی و باغی ایران نشان می دهد که روند تولید این محصولات رو به رشد است. چنانچه در سال 2016 بیش از 82 میلیون و 600 هزار تن محصول زراعی در ایران تولید شده است. در سال 2016 بیش از 22 میلیون و 400 هزار تن محصولات باغی در ایران تولید شده است که حدود دو برابر سال 2010م است. این آمار نشان گر روند پیشرفت تصاعدی تولید محصولات کشاورزی در ایران است. البته با جذب سرمایه گذاری خارجی در این بخش برای افزایش و بهینه سازی تولید و همچنین ایجاد صنایع تبدیلی، ایران قابلیت این را خواهد داشت که بخش عمده ای از نیاز مناطق پیرامونی خود به محصولات کشاورزی را تأمین بکند.

بر اساس آمارهای سازمان خواربار جهانی ملل متحد یعنی فائو، کشاورزی ایران از نظر تنوع تولید محصولات باغی بعد از چین و آمریکا به طور مشترک با ترکیه در رتبه سوم جهان است. طبق این آمار، ایران در تولید 22 محصول کشاورزی جزو پنج کشور اول دنیاست. زعفران، پسته، انار، انواع توت، خرما، گردو، پیاز، سیب، خیار، انگور، بادام، خربزه، زردآلو، نخود، عدس، گیلاس، آلبالو، گوجه فرنگی، طالبی، هندوانه، هلو، نارنگی، لیمو و پرتقال، از جمله محصولات صادراتی ایران است.80 درصد تولید جهانی زعفران، 60 درصد تولید جهانی پسته، 19 درصد تولید جهانی خرما، 12 درصد تولید جهانی گردو، 8.5 درصد (هشت و نیم درصد) تولید جهانی کشمش و زردآلو و 8 درصد تولید جهانی انواع لیمو در ایران به عمل می‌آید.

در ادامه برنامه، از میان محصولات شناخته شده کشاورزی ایران به معرفی سه محصول زعفران، پسته و خرما خواهیم پرداخت. ایران در تولید و صادرات زعفران در مقام اول جهان قرار دارد. فرهود گل محمدی، عضو انجمن علمی ترویج و آموزش کشاورزی ایران می گوید: «زعفران به عنوان گرانترین محصول کشاورزی و دارویی جهان جایگاه ویژه‌ای در بین محصولات صادراتی ایران دارد. در حال حاضر ایران بزرگترین تولیدکننده و صادرکننده زعفران در جهان است و بیش از ۶۵ درصد تولید جهانی این محصول گرانبها به ایران اختصاص دارد. مراحل فرایند صنعت زعفران ایران شامل کشت و زراعت زعفران، برداشت و فرآوری، کنترل کیفیت بسته‌بندی و تجارت و بازاریابی زعفران است. کاربردهای فراوان و گسترده زعفران و همچنین ارزش افزوده‌ بالای آن، ظرفیت این محصول برای سرمایه گذاری را نشان می دهد. تولید و تجارت جهانی این محصول همواره در دست ایرانیان بوده است، ‌اکنون نیز استان خراسان ایران بیشترین و مرغوب ترین زعفران جهانی را تولید می‌کند.»

پسته نیز مانند زعفران، از نظر اقتصادی بسیار با اهمیت است، به طوری که از آن به عنوان طلای سبز یاد می‌شود. این محصول از قدیم جزو مهم‌ترین کالاهای صادراتی غیرنفتی ایران است. در فاصله سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۴ میلادی، آمریکا، ایران، ترکیه و سوریه چهار تولید کننده اصلی پسته در جهان بوده‌اند.

سطح زیر کشت پسته ایران در حدود 440 هزار هکتار برآورد می شود. استان کرمان و شهرستان رفسنجان، مراکز اصلی تولید پسته در ایران هستند و ۸۰ درصد پسته تولید شده در ایران، از این منطقه به‌ دست می‌آید. پسته استان های یزد و خراسان نیز در سطح منطقه و جهان شناخته شده است. در حالی که در 2009، تولید پسته ایران بالغ بر 180هزار تن بوده است، این میزان در سال 2016، به بیش از 310 هزار تن افزایش یافته است. در کنار زعفران و پسته، خرما نیز از محصولات صادراتی شناخته شده ایران است که تولید آن سالیانه به یک میلیون تن و صد هزار تن می‌رسد. ایران دومین تولید کننده خرما در جهان و دارای بیشترین تنوع خرما است. برای افزایش بازدهی این محصول صادراتی، به مانند اکثر محصولات کشاورزی ایران، نیاز به سرمایه‌گذاری در بخش‌های صنایع تبدیلی و تکمیلی وجود دارد.