IRIB World Service

در قسمت دوم از برنامه داعش در افغانستان، بسترهای نفوذ داعش در این کشور را بررسی خواهیم کرد.

وهابیت تکفیری حاکم بر عربستان سعودی، از مهم ترین منابع تغذیه اندیشه های تکفیری است. تروریست های تکفیری غالباً تحت تاثیر اندیشه های وهابیت هستند که از عربستان سعودی سرچشمه می گیرد. بین آموزه‌های وهابیت و گروه تروریستی داعش، ارتباطی تنگاتنگ وجود دارد. تروریست هایی که جنایاتی را مرتکب شده اند، درباره اقدامات خود به فتواهای مفتی های سعودی از جمله عبدالعزیز آل شیخ، مفتی اعظم آل سعود استناد می کنند. ابراهیم عیسی، روزنامه نگار و تحلیلگر در مصر وهابیت را بیماری جهان اسلام می داند و معتقد است  وهابی ها جهان را به آتش کشیده اند. آنان  فریاد می زنند الله اکبر و به سوی انسان های بی گناه شلیک می کنند در حالی که در حماقت و جهل کامل به سر می برند. تروریست های داعش  فقط خود را مسلمان می دانند و ادعا دارند که فقط خودشان، به بهشت می روند و دیگران کافرند. این افکار غلط از وهابیت ناشی می شود.

از اینرو تفکر تکفیری و خلافت گرای داعش زمینه ساز تشدید فرقه گرایی در افغانستان است. انتشار نقشه محدوده مورد نظر به اصطلاح خلافت اسلامی که شعبه شرقی آن تحت عنوان به اصطلاح خراسان بزرگ نامگذاری شده در جولای سال 2014میلادی، نقطه آغازتوجه داعش به افغانستان  در نظر گرفته می شود. این گروه تروریستی تلاش کرد با انتشار جزوه موسوم به "فتح" به دو زبان اردو و پشتو درسپتامبر سال 2014 میلادی در مناطق قبایلی افغانستان، انتشار ویدیویی در 13 ژانویه سال 2015 میلادی و دیوار نوشته بر دیوارهای دانشگاه کابل حضور خود را در افغانستان اعلام نماید. سید مصطفی موسوی مبلغ، کارشناس مسایل سیاسی در تهران بر این اعتقاد است: که داعش با در اختیار گرفتن ابتکار عمل در تبلیغات گسترده و مطرح کردن شعارها و اهداف متفاوت تلاش کرد از مناطق مختلف جهان نیرو جذب کند و اغلب کشورهای جهان را وارد چالش پیوستن شهروندانشان به این گروه تروریستی کنند. موضوعی که در افغانستان نیز به نگرانی تبدیل شده است.

 این سوال مهم مطرح است که گروه تروریستی داعش چرا افغانستان را به عنوان پایگاه ساماندهی نیروهای شکست خورده خود از غرب آسیا و همچنین پایگاه عملیاتی خود انتخاب کرده است؟ در پاسخ، تحلیل گران به مسایل داخلی و همچنین منافع شوم حامیان منطقه ای و بین المللی این گروه تروریستی همچون آمریکا و عربستان سعودی و رژیم صهیونیستی اشاره می کنند. از زمانی که آمریکا به افغانستان حمله کرد این کشور همچنان با موج خشونت های خونین از ناحیه نیروهای اشغالگر، افراط گرا و تروریستی روبرو است که تحولات افغانستان را با پیچیدگی های زیادی روبرو کرده است. به نظر می رسد در این فضای هرج و مرج آمریکا با وارد کردن داعش در افغانستان به دنبال ایجاد پایگاه منطقه ای برای تروریسم در راستای منافع توسعه طلبانه کاخ سفید می باشد.

از نظر داخلی افغانستان از جهات امنیتی، ایدئولوژیکی، مالی و جغرافیایی برای گروه تروریستی داعش مهم است. فعالیت گروه­ های تروریستی متعدد در افغانستان و تمایل برخی از آن­ها برای پیوستن به داعش خصوصاً تحولات پس از اعلام مرگ ملاعمر سرکرده طالبان، به همراه وجود ناامنی در بسیاری از نقاط و ضعف دولت­ مرکزی در این کشور، در تمرکز داعش به افغانستان تاثیر دارند. در این حال آمریکا نیز از وضعیت به هم ریخته امنیتی افغانستان برای پیشبرد اهداف شوم خود بهره برداری می کند. وحید مژده کارشناس مسایل سیاسی در کابل در این باره می گوید: آمریکا با بزرگنمایی گروه تروریستی داعش در افغانستان تلاش می‌کند تا طالبان را تحت فشار قرار داده و خواسته‌های خود را بر این گروه تحمیل کند.

افغانستان از نظر ایدئولوژیکی نیز برای داعش اهمیت دارد. وجود تفکرات افراط­ گرای مذهبی در میان برخی از جوانان افغانستان  به زعم داعش زمینه و بستر مناسبی را برای فعالیت و عضو گیری این گروه تروریستی فراهم کرده است. این در حالی است که جامعه افغانستان به رغم همه مشکلات سال های اخیر به شدت با افراط گرایی مخالف است. ژنرال «عبدالهادی خالد» کارشناس نظامی افغانستانی در کابل در این باره می گوید: عقاید و ایدئولوژی گروه تروریستی تکفیری داعش در افغانستان به دلیل مخالف بودن با سنت و مذهب مردم افغانستان شانسی برای گسترش ندارد، باورهای مردم افغانستان با باورهای داعش به هیچ عنوان سازگاری ندارد. این بدان معنا است که عقاید و باورهای این گروه تروریستی تکفیری در تناقض با باورها و رسوم مردم افغانستان دارد.

اهمیت دیگر افغانستان برای گروه تروریستی داعش از نظر مالی است. درآمد ناشی از تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان به همراه وجود منابع معدنی، منبع مالی مهمی برای داعش محسوب می شود. سید مرتضی موسوی، کارشناس ارشد روابط بین الملل در تهران بر این اعتقاد است: که عناصر گروه تروریستی تکفیری داعش در افغانستان ماهیانه بین 500 تا 800 دلار حقوق دریافت می‌کنند و برای فرماندهان میانی و ارشد نظامی این مبلغ به 7 هزار دلار می‌رسد که با توجه به آمارهای منتشر شده از استعداد نیروهای داعش باید پرسید؟ این پول های کلان که ماهیانه به صدها میلیون دلار بالغ می شود از کجا می آید؟ 

ویژگی دیگر افغانستان برای گروه تروریستی تکفیری داعش وضعیت جغرافیایی این کشور است. هم ­مرز بودن این کشور با چین و جمهوری اسلامی ایران به عنوان کشور پیشرو در مبارزه با داعش و نزدیک بودن آن به روسیه و  نیز وجود مناطق ناامن، حامیان داعش بویژه آمریکا را بر آن داشته است با انتقال تروریست ها، آنان را در این مناطق سازماندهی کنند. «زیکفرید وولف» (Siegfried O. Wolf) کارشناس مسائل امنیتی در آلمان در این مورد می گوید: تروریست های داعش پس از شکست و اضمحلال در منطقه غرب آسیا به مناطق قبایلی و دور افتاده پاکستان و افغانستان به عنوان مناطق جدید سازماندهی و عملیات خود نگاه می کنند. مناطقی مانند ننگرهار افغانستان که نزدیک مرز پاکستان است جغرافیای مناسبی برای فعالیت گروه تروریستی داعش است.

عامل تاثیر گذار دیگر، تلقی داعش از وجود نیروی انسانی مناسب در افغانستان برای تامین نیرو است. وجود جوانانی با تفکرات افراطی که عمدتا در مدارس وهابی تحت مدیریت حکام عربستان سعودی تعلیم دیده اند به همراه فقر و فساد گسترده و عدم رضایت از شرایط موجود، احتمال عضویت آنها در داعش را افزایش داده است. به گفته خدیجه عسکر از تحلیلگران ساکن در شهر کویته پاکستان، تقریبا تمام مدارس دینی از سوی سعودی ها حمایت می شوند و به طور آشکارا از افراط گرایی و خشونت های مذهبی در افغانستان و پاکسان حمایت می کنند.  بسیاری از این مدارس مثل مدرسه العربیه پاکستان و دارالعلوم حقانیه اکنون به اردوگاه تربیتی سربازان برای گروه‌های تروریستی از جمله داعش تبدیل شده‌اند.

فعالیت در افغانستان از بعد تبلیغی نیز برای داعش که شکست سختی از محور مقاومت در عراق و سوریه خورده است اهمیت دارد. سوزان اشمیدل (Susanne Schmeidl) کارشناس مسایل سیاسی در آمریکا در این باره می گوید گروه تروریستی داعش درصدد استفاده تبلیغاتی از موضوع حضور خود در افغانستان و پاکستان است. کشورهای عربی منطقه به خصوص عربستان سعودی نیز، با حمایت از گروه تروریستی داعش در افغانستان و پاکستان، در صدد  هستند که از این گروه به ­مثابه ابزاری در جهت گسترش نفوذ و قدرت خود در منطقه سود ببرند. لذا با رویکرد فرقه­ گرایانه، به حمایت مالی، تسلیحاتی و معنوی از داعش می پردازند.

در سطح بین ­المللی نیز، آمریکا و متحدان غربی ­اش، از فعالیت داعش در افغانستان به عنوان بهانه ­ای برای ادامه  دخالت در امور منطقه و تداوم ناامنی و معاملات سودآور تسلیحاتی استقبال می­ کنند. «نبیل لطیف»، تحلیلگر عرب، با انتقاد از موضع غرب در حمایت از حکام عربستان سعودی می گوید: " پول سرشار نفت که صرف خریدهای هنگفت تسلیحاتی از کشورهای غربی می شود، مقامات این کشورها را کور و کر کرده است. به همین دلیل با آنکه می دانند ریشه تکفیر و تروریسم در تفکر وهابی است، صدای آن را بلند نمی کنند.  شکی نیست که عربستان سعودی داعش را ایجاد و از آن حمایت کرده است. این حقیقت را کشورهای غربی به خوبی می دانند ".