ظرفیت های ایران برای جذب سرمایهگذاری خارجی از منظر اقتصاد مقاومتی (2)/ ظرفیت های سرمایهگذاری خارجی در صنایع معدنی و فلزی ایران
در بخش دوم برنامه به ظرفیت های سرمایهگذاری خارجی در صنایع معدنی و فلزی ایران خواهیم پرداخت.
سرمایهگذاران خارجی، حقوق حمایتی فراوانی در ایران دارند. مثلاً حق دریافت خسارت ناشی از سلب مالکیت و ملی شدن سرمایه خارجی، برخورداری از رفتار یکسان و برابر نسبت به سرمایهگذاران داخلی، امکان ارجاع اختلافات سرمایهگذاری به محاکم داوری بین المللی، امکان استفاده از کارشناسان خارجی در امور مربوط به پروژههای سرمایهگذاری و نگهداری ارز حاصل از صادرات در خارج از کشور از جمله بارزترین حقوق برای سرمایه گذار خارجی در ایران هستند.
به منظور تشویق، پذیرش، تسهیل و حمایت از سرمایهگذاری خارجی در ایران، مرکز خدمات سرمایهگذاری خارجی در وزارت اقتصاد و امور دارایی تشکیل گردیده است. این مرکز، نمایندگی های متعددی در وزارتخانه های مختلف ایران مانند کار و امور اجتماعی، صنعت، معدن و تجارت و جهاد کشاورزی و همچنین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، سازمان ثبت اسناد و املاک کشور، سازمان حفاظت محیط زیست و سایر دستگاههای مرتبط دارد.
یکی از ظرفیت های کم نظیر ایران برای سرمایه گذاری مربوط به منابع و صنایع معدنی و فلزی است. ابوالحسن حیدری خالص، کارشناس مسائل اقتصادی در ایران می گوید: سرمایهگذاری در بخش معدن در چند بـخش اسـاسی باید صورت گیرد که مهمترین این بخشها تحقیقات زمین شناسی، کشف مواد معدنی و زیر زمینی و تجهیز کارگاه ها است. ایران با قرار گرفتن بر روی یکی از کمربندهای اصلی کوهزایی جهان، دارای بیش از 64 نوع ماده معدنی است. این مواد معدنی شامل 6 درصد منابع مس، 3.5 (سه و نیم) درصد منابع سرب و روی، 10.5 (ده و نیم) درصد منابع زغال سنگ و 2 درصد منابع سنگ آهن است».
دکتر علی طاهری فرد، پژوهشگر اقتصاد انرژی در ایران نیز معتقد است: «ایران یکی از ده کشور بزرگ معدنی در دنیا محسوب میشود. همچنین ایران یکی از کشورهای دارنده ذخایر عظیم سنگهای مختلف تزیینی است و از این حیث در رتبه چهارم دارنده ذخایر بزرگ معادن سنگ قرار دارد. سهم بیش از 23 درصدی از ارزش بازار بورس کشور، سهم حدود 5 درصدی ارزش افزوده در تولید ناخالص داخلی کشور و حضور فعال بخش معدن با 5700 معدن، 20600 واحد صنایع معدنی، 285 میلیون تن استخراج سالیانه و 106 هزار اشتغال مستقیم، نشان از ظرفیت بالای این بخش برای سرمایه گذاری خارجی دارد».
74 درصد از معادن ایران را مصالح ساختمانی و سنگهای تزیینی، 20 درصد معادن را معادن غیرفلزی و 6 درصد باقی مانده را معادن فلزی تشکیل میدهند. از مهمترین کانسارهای معدنی (توده زمینی یا توده سنگ حاوی کانی های با ارزش) در ایران میتوان به کانسارهای مس، سرب، روی، کرومیت، آهن، فسفات و منگنز اشاره کرد. علاوه بر کانسارهای صنعتی، ایران به لحاظ دارا بودن سنگهای زینتی نظیر مرمریتها، تراورتن (Travertine) و فیروزه نیز ظرفیت بالایی برای سرمایه گذاری دارد.
بخش معدن به دلیل فقر معدنی کشورهای همسایه ایران و امکانات زیرساختی ایران در صادرات و فروش فرآوردههای معدنی به دیگر نقاط دوردست، ظرفیت بالایی برای جذب سرمایه گذاران خارجی دارد. با توجه به وجود شبکه راه آهن و حمل و نقل ارزان میتوان به راحتی در این زمینه سرمایهگذاری مناسبی داشت. این امتیازها در کنار هزینه سوخت ارزان، دسترسی به امکانات زیرساختی و یا تأمین این امکانات با هزینه بسیار پایین، زمینه مناسبی را برای سرمایهگذاری خارجی در بخش معادن ایران فراهم کرده است.
به همین دلیل در نهادهای قانونگذاری و اجرایی ایران تمهیداتی برای حضور افراد و فعالیت بیش از پیش در این بخش از صنعت در نظر گرفته شده است. از جمله این تغییرات میتوان به تغییر تعرفههای کمرگی، حذف مالیاتها در بخش معادن و افزایش میزان وام و تسهیلات غیرنقدی برای اکتشاف و بهرهبرداری معادن اشاره کرد. در کنار این موارد میتوان به دسترسی آسان به نیروی انسانی تحصیل کرده در زمینه معادن نیز اشاره کرد که فرصت مناسبی را برای سرمایهگذاران به لحاظ اطمینان خاطر از دسترسی به نیروی انسانی فراهم میکند. در حال حاضر بیش از 50 هزار نفر مهندس و تکنسین در رشتههای معدن، متالوژی و کارشناس زمینشناسی در ایران وجود دارد.
فولاد و آلومینیوم ظرفیت و مزیت بسیار بالایی برای سرمایهگذاری دارند. صنعت فولاد به دلیل روابط گستردهای که با سایر بخشهای اقتصادی دارد جزو صنایع مادر محسوب میشود. چنانچه این صنعت بعد از صنایع نفت و گاز دومین صنعت پرحجم تجارت دنیا است. ایران با توجه به ذخایر عظیم گازی و برخورداری از معادن فلزی غنی به ویژه سنگ آهن موقعیت ویژه ای در صنعت فولاد دارد. چراکه آهن ماده اولیهی مهم در تولید فولاد است. ایران بیشترین ذخایر سنگ آهن را در غرب آسیا دارد و با 38 میلیون تن تولید در رده دهم کشورهای تولیدکننده این ماده در جهان قرار دارد. بیش از 200 کانسار سنگ آهن در ایران شناسایی شده که مجموع ذخایر آنها، بیش از 5.1 (پنج و یک دهم درصد) میلیارد تن سنگ آهن برآورد میشود.
ایران در سال 2018 بزرگ ترین تولیدکننده فولاد در منطقه غرب آسیا و بین 11 کشور اصلی تولید کننده فولاد در جهان قرار داشت. انجمن جهانی فولاد (World Steel Association) در گزارش خود از رشد 25.8 (بیست و پنج و هشت دهم) درصدی تولید فولاد ایران در 6 ماه نخست سال 2018 میلادی خبر داد. تولید فولاد ایران که در 6 ماه نخست سال 2017 بالغ بر 9.947 میلیون تن ( نُه میلیون و نهصد و چهل و هفت هزار تن) گزارش شده بود، در 6 ماه نخست سال 2018 به 12.516 میلیون تن (دوازده میلیون و پانصد و شانزده هزار تن) افزایش یافته است. تولید فولاد ایران در این دوره از کشورهای صنعتی مثل فرانسه، اسپانیا، انگلیس، کانادا، استرالیا و اتریش هم بیشتر بوده است. ایران در نیمه نخست سال 2017 در جایگاه سیزدهمین تولیدکننده بزرگ فولاد جهان شناخته شده بود که با کنار زدن دو کشور اوکراین و مکزیک در نیمه نخست سال 2018 به جایگاه یازدهم ارتقا یافته است.
بر اساس سند چشم انداز ایران در افق 2025، ایران به ظرفیت تولید ۵۵ میلیون تن فولاد در سال می رسد. در صورت تحقق این چشمانداز، پیشبینی میشود ایران بتواند به جمع ۱۰ کشور بزرگ تولید کننده فولاد ملحق شود و جایگاه هفتم جهان را از آن خود کند که در این صورت نیاز به میلیاردها دلار سرمایهگذاری از جمله سرمایه گذاری خارجی در معادن سنگ آهن و ساخت مجتمعهای فولادی در کنار سواحل کشور است.
صنعت مهم دیگر ایران در زمینه فلزات، آلومینیوم است. آلومینیوم بعد از اکسیژن و سیلیسیم، سومین عنصر فراوان در پوسته زمین محسوب میشود. آلومینیوم کاربردی ترین فلز بعد از آهن بوده، به طور کامل قابل بازیافت است و 45 درصد نیز قابلیت ذخیره انرژی دارد. این عوامل سبب گردیده تا این فلز در سه دهه گذشته در بین کل فلزات، بیشترین رشد مصرف را به خود اختصاص دهد. ذخیره آلومینیوم ایران حدود 34 میلیون تن است، که تقریبا 0.1 (یک دهم) درصد از کل ذخایر دنیا را به خود اختصاص داده است. بررسی آماری میزان تولید آلومینیوم در ایران نشان از روند صعودی تولید این فلز مهم دارد. ایران در رتبهبندی تولید آلومینیوم، در سال 2011 مقام 22 جهانی را به خود اختصاص داده بود. این رتبه در سال 2012 به 21 ارتقا یافته است. در سال 2014 ایران با برخورداری از 3 کارخانه بزرگ تولید آلومینیوم المهدی، ایرالکو (Iralco) و هرمزال (Hormozal) با ظرفیت 957 هزار تن، رتبه هجدهم جهان را از نظر میزان ظرفیت تولید آلومینیوم کسب کرد. رضا رحمانی وزیر صنعت، معدن و تجارت ایران در بازدید از کارخانه آلومینیوم لامرد در ماه مارس 2018 گفت: با افتتاح کارخانه لامرد، رتبه ایران از 18 دنیا در زمینه تولید آلومنیوم به ١٤ ارتقا مییابد.
براساس برنامهریزی صورت گرفته در سال 2021 م ظرفیت صنعت آلومینیوم ایران به ۷۸۰ هزار تن میرسد و پیش بینی می شود در افق 2025 م ظرفیت تولید آلومینیوم کشور به یک میلیون و ۲۰۰ هزار تن افزایش پیدا کند. طبیعتاً این حجم بالا برای سرمایه گذاران خارجی بسیار سودمند است.