IRIB World Service

در قسمت ششم و پایانی از برنامه آمریکا؛ عامل توسعه تروریسم و تولید مواد مخدر در افغانستان، رویکرد ترامپ در افغانستان را بررسی خواهیم کرد.

دولت دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا استراتژی این کشور در افغانستان را ظاهراً از دولت‌ سازی به مبارزه با تروریسم تغییر داده، اما در واقع وی از فاز امنیتی به فاز تجاری وارد شده است. از اینرو این نگرانی وجود دارد که واگذاری منابع معدنی افغانستان به شرکت‌ های امنیتی خصوصی چون بلک واتر با غارت هر چه بیشتر منابع این کشور، امنیت آن را نیز به مخاطره بیاندازد. این در حالی است که افزایش تولید مواد مخدر و قاچاق آن همچنان از چالش های مهم دولت کابل محسوب می شود و سایه تهدیدات آن همچنان بر وضعیت امنیتی افغانستان گسترده است. نیکلاس گراسمن (Nicholas Grossman ) استاد علوم سیاسی دانشگاه ایلینو(Ilino) در آمریکا در سال 2018 میلادی در مقاله‌ای در نشنال ریویو (National Review ) بر تغییر رویه و سیاست آمریکا در افغانستان تأکید کرد و نوشت: "هدف آمریکا دیگر دولت سازی در افغانستان - آن طور که در زمان جورج بوش پسر ادعا می‌شد - نیست. هیچ چشم انداز روشنی هم برای رسیدن به شرایط ایده‌آل هم در این کشور وجود ندارد. "

حملات هوایی آمریکا در دوره ترامپ در افغانستان از طریق پهبادها  به شدت افزایش یافت. این حملات  در ژانویه 2018 میلادی به 2244 مورد رسید که درمقایسه با 1074حمله هوایی(پهبادی) در ژانویه 2017 میلادی، افزایش چشمگیری را نشان می دهد. بر اساس آمار سازمان ملل در ماه فوریه سال 2018میلادی، افزایش این  حملات منجر به افزایش تلفات  شهروند ان غیر نظامی شده است. بخشی از این حملات به بهانه بمباران آزمایشگاه های تولید هروئین انجام شده اند. وحید مژده کارشناس مسایل سیاسی در افغانستان در ارزیابی از به اصطلاح برنامه مقابله با مواد مخدر آمریکا در آن کشور می گوید "در مورد مواد مخدر مشکل اصلی خود آمریکایی ها هستند که با انتقال مواد شمیایی به افغانستان برای تبدیل تریاک به هروئین، بزرگ ترین نقش را ایفا می کنند و در واقع آمریکا عامل اصلی جنگ، تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان است." در همین زمینه و علیرغم ادعای آمریکا در مبارزه با مواد مخدر در افغانستان کریشنادف کلمور (Krishnadev Calamur ) پژوهشگر ارشد اندیشکده شورای آتلانتیک می گوید " بیشترین حجم از زمین های قابل کشت افغانستان همچنان به کشت خشخاش اختصاص دارد."                               

 از اینرو این سوال مهم همواره مطرح است که چرا علیرغم این همه حملات پهبادی، آزمایشگاه های تولید مواد مخدر طی این سال ها در افغانستان از بین نرفته یا کاهش نیافته است؟ این موضوع تردیدها درباره ادعای دولت ترامپ و دولت های پیشین آمریکا مبنی بر مقابله با تروریسم و مواد مخدر در افغانستان را هر چه بیشتر افزایش می دهد. ژنرال گاریف (gariov) از فرماندهان اسبق ارتش شوروی در پاسخ به این سوال می گوید "امریکا قصد توقف تولید مواد مخدر در افغانستان را ندارد، زیرا از این طریق هزینه های جنگ خود در افغانستان را تامین می کند." در عین حال دیوید منسفیلد،( David Mansfield) استاد  دانشگاه اقتصاد لندن، ارزش بمباران هوایی مناطق مشکوک به کشت خشخاش و یا آزمایشگاه‌های تولید مواد مخدر را با توجه به تلفات غیر نظامیان،  بسیار ناچیز می‌داند. از نظر وی، رفتار آمریکا بیشتر شبیه اجرای نوعی تئاتر مبارزه با مواد مخدر است. البته پیوند مسئله مواد مخدر با حملات هوایی در افغانستان، مسئله جدیدی نیست، این موضوع با توجه به سیاست‌های ترامپ شکل جدی‌تری نیز به خود گرفته است.

در سال 2016میلادی جاوید قایم معاون وزارت مبارزه با مواد مخدر افغانستان، طی مصاحبه‌ ای گفت: «تولید مواد مخدر در افغانستان صرفا موضوع داخلی نیست؛ بلکه قاچاق و افزایش تقاضا در بازارهای بین المللی مواد مخدر، باعث افزایش تولید در افغانستان شده‌ است. به همین دلیل قربانیان  مواد مخدر  تنها مردم افغانستان نیستند و اگر به این مشکل توجه جدی نشود مقدار قاچاق هرویین به بازارهای اروپا همچنان افزایش خواهد یافت. لذا مسئله مواد مخدر در افغانستان از یک مسئله محلی و ملی به یک چالش منطقه‌ای و جهانی تبدیل شده است. تا زمانیکه تحت تاثیر رویکردهای مداخله جویانه امریکا ، افغانستان به عنوان بزرگ ترین تولید کننده مواد مخدر جهان ایفای نقش کند و بخش عمده‌ای از حیات اقتصادی آن به این موضوع وابسته باشد، طبیعتا کشورهایی که در مسیر قاچاق مواد مخدر قرار می‌گیرند، درگیر بحران و هزینه های مقابله با مواد مخدر می‌شوند. کما اینکه ایران اسلامی در راه مبارزه با مواد مخدر تاکنون بیش از چهار هزار شهید تقدیم کرده است و طبیعتا اگر رویکرد جدی ایران  در مقابله با مواد مخدر نبود امروز کشورهای اروپایی به شکلی بحرانی با چالش امنیتی افزایش قاچاق مواد مخدر و تعداد معتادان مواجه می شدند.

قندهار، هلمند، هرات در مرز ایران، فیض آباد و بدخشان در مرز تاجیکستان و چین و مناطق جنوبی افغانستان در مرز پاکستان همگی از مراکز مهم کشت و تولید مواد مخدر در افغانستان هستند. لذا افغانستان علاوه بر خود به طور فعال چهار کشور همسایه خود یعنی پاکستان، ایران و تاجیکستان و چین را نیز درگیر جریان قاچاق مواد مخدر می‌کند. از دیگر سو راه بالکان به عنوان مسیری که از ترکیه، اروپا را درگیر این تجارت سیاه  می‌کند، دایره جغرافیایی این قاچاق را نیز گسترش می‌دهد. قبل از حمله شوروی به افغانستان  تولید تریاک در این کشور و پاکستان عمدتا مصرف منطقه‌ای را تأمین می‌کرد اما بعد ازمداخلات آمریکا بویژه سازمان سیا در افغانستان، مناطق مرزی افغانستان - پاکستان به بزرگ ترین تولید کننده هرویین در جهان تبدیل شده است.

سه منبع عمده درآمد گروه‌های افراط گرا و تروریستی از محل مواد مخدر در افغانستان عبارتند از کشت تریاک و تولید هروئین؛ دریافت مالیات و تأمین امنیت تولید کنندگان و قاچاقچیان مواد مخدر که این فرایند ازسوی از سوی نیروهای اشغالگر آمریکایی به طور کامل حمایت می شوند. بنابراین در یک دیدگاه کلی باید سه ضلع بی‌ثباتی در افغانستان را اشغال نظامی، توسعه قاچاق مواد مخدر و گسترش تروریسم دانست. مبارز راشدی وزیر پیشین مبارزه با مواد مخدر افغانستان در این باره می گوید "تروریسم و مواد مخدر مکمل هم هستند و پول تریاک توانسته در کنار سایر عوامل تنور جنگ را در افغانستان گرم نگه دارد."                       

در هر حال، اگر چنانچه دولت ترامپ و دولت های پیشین آمریکا  در مورد مقابله با تروریسم و برقراری امنیت در افغانستان صداقت داشتند، ابتدا باید منابع مالی مافیای مواد مخدر و همچنین گروه های تروریستی و افراطی را در این کشور هدف قرار می دادند. اما در عمل نه تنها اینگونه نشد بلکه نیروهای نظامی آمریکا و ناتو شریک کشت خشخاش و تولید مواد مخدر و قاچاق آن از افغانستان محسوب می شوند. به همین دلیل در صورت ادامه روند کنونی، هیچ چشم انداز روشنی برای تامین امنیت، اصلاح نظام اقتصادی، اجرایی شدن پروژه کشت جایگزین و پایان دادن به تروریسم و افراط گرایی در افغانستان قابل تصور نیست.

وضعیت آینده افغانستان از آن جهت بیشتر نگران کننده است که با حمایت آمریکا گروه های تروریستی همچون داعش در این کشور مستقر شده اند که منابع مالی آنها نیز مواد مخدر است. این بدان معنا است که دولت ترامپ تلاش می کند حتی در صورتی که گروه طالبان با دولت افغانستان به توافق صلح برسد بحران و ناامنی در این کشور همچنان ادامه یابد. اخبار و گزارش های منتشر شده حاکی از آن است که داعش در افغانستان برای تامین بخشی از هزینه های خود اقدام به قطع و فروش درختان این کشور می کند. در همین حال گروه تروریستی داعش برای تسلط بر مزارع کشاورزی در ولایت ننگرهار و هلمند تحرکات خشونت آمیزی انجام داده است که نشان می دهد این گروه تروریستی همچنان برای تامین منابع مالی خود به مواد مخدر توجه جدی دارد. 

مواد مخدر علاوه بر این که برای افغانستان بسیار مشکل ساز است، دارای پیامدهای بسیار مخرب اجتماعی و امنیتی در منطقه نیز می باشد. مقابله با مافیای مواد مخدر علاوه بر تحمیل هزینه های سرسام آور مادی و همچنین انسانی به کشورهای منطقه، موجب به خطر افتادن سلامت و امنیت جوامع بخصوص نسل جوان می شود. هر چند این نگرانی در افغانستان نیز هست و آمارهای نگران کننده ای از افزایش معتادان به مواد مخدر در این کشور منتشر می شود. تردیدی نیست آلوده کردن جوانان و تضعیف نسل جوان یکی از سیاست های راهبردی استکبار آمریکا است تا ضمن بازار سازی برای مواد مخدر، از بازسازی و پیشرفت  کشورهای منطقه جلوگیری کند. زیرا آمریکا نگران آن است که نسل جوان بخصوص در افغانستان با به دست گرفتن پرچم استقلال خواهی در آینده ای نه چندان دور با بیرون راندن اشغالگران از کشورشان ، آمریکا را به سرنوشت تاریخی انگلیس و اتحاد جماهیر شوروی دچار سازند.