IRIB World Service

در قسمت پنجم از برنامه آمریکا؛ رویکرد واشنگتن در حمایت از تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان را بررسی خواهیم کرد.

آمریکا حدود دو سال پس از حمله به افغانستان، در سال 2003 میلادی به عراق حمله و این کشور را نیز اشغال کرد. ماچکوند دوبی(Muchkund Dubey ) دیپلمات و از مقامات پیشین اداره امنیت خارجی هند، انگیزه پنهان آمریکا در تهاجم به عراق را چنین تحلیل می‌کند: " هدف آمریکا از تغییر رژیم در عراق، تسلط  بر ذخایر نفت این کشوربوده است." البته  این تحلیل کاملا درست است، اما بخشی از ماجرا است. زیرا هدف فراگیر و اصلی ایالات متحده در پس تغییر رژیم‌ ها از جمله در عراق ، وادار کردن کشورها به انطباق با دیدگاه‌ های اقتصادی بین‌المللی و منافع  نظام سیاسی آمریکا است تا  مواد خام مورد نیاز شرکت های آمریکایی را تامین کنند.

اما هدف آمریکا از حمله نظامی به عراق و افغانستان هر چه بوده باشد، نتیجه‌ای جز گسترش تروریسم و ناامنی، برای مردم منطقه و جهانیان نداشته است. تروریسمی که، از جمله منابع عمده تغذیه آن در کشور افغانستان، تجارت مواد مخدر است. تروریسم و تجارت مواد مخدر، رابطه متقابل دارند و یکدیگر را تقویت می‌کنند. افغانستان از سال 1992 میلادی بزرگ‌ ترین تولید کننده تریاک  در جهان محسوب می شد، اما در پی  تهاجم نظامی آمریکا به آن کشور در سال 2001 میلادی به‌ طور مداوم کشت انواع مواد مخدر در افغانستان به چندین برابر افزایش یافت. به‌ گونه ای که بنا بر گزارشی که  دفتر جرایم و مواد مخدر سازمان ملل با همکاری دولت افغانستان تهیه کرده است در سال  2017 میلادی تولید مواد مخدر در این کشور 87 درصد افزایش یافت و از چهار هزار و هشتصد تن در سال 2016 میلادی  به حدود ۹ هزار تن رسید.

بر اساس گزارش‌های  سازمان جاسوسی آمریکا سیا، این کشور، حتی پیش از ظهور طالبان نیز در گسترش تجارت مواد مخدر در افغانستان نقش داشته است. در پی  حمله شوروی در سال 1979میلادی به افغانستان و اعمال سیاست زمین سوخته(Scorched Earth )، کشاورزان این کشور با هدایت آمریکا، به کشت بیشتر خشخاش روی آوردند. در سال‌های 1984 تا 1985 میلادی کشت خشخاش در افغانستان به بیش از دو برابر رسید. در سال 1986میلادی نیز این رقم مجددا دو برابر شد. در سال 2000 میلادی اعلام محدودیت‌های ملاعمر سرکرده وقت  گروه طالبان بر کشت و تجارت مواد مخدر که به منظور شناسایی بین‌المللی این گروه صورت گرفت، عملا بی نتیجه بود.

 کمتر از یک سال پس از تهاجم نظامی آمریکا به افغانستان در سال 2001 میلادی کشت و تجارت مواد مخدر در افغانستان دچار افزایشی تصاعدی  شد. نکته جالب اینکه از سال 2007 میلادی بیشترین میزان کشت تریاک در مناطق جنوبی افغانستان صورت گرفت  که بخش اعظم نیروهای آمریکایی و انگلیسی در این مناطق مستقر هستند. به گفته جان استاکول (john stacol) افسر اطلاعاتی سابق سازمان جاسوسی آمریکا سیا، این سازمان بخش عمده مواد مخدر افغانستان را به خارج از این کشور قاچاق می کند و در حقیقت تجارت هروئین به دست سازمان سیا هدایت می شود.  برخی گزارش ها حاکی است  مأموران CIA با 70 میلیون دلار پول نقد در سال  2001میلادی، جهت تطمیع فرماندهان شبه نظامی و روسای قبایل افغانستان وارد این کشور شدند و بخشی از این پول که ظاهراً بنا بود صرف مقابله با طالبان شود، مستقیما در اختیار  سران گروه های مافیایی مواد مخدر قرار گرفت.

از سال‌ های اولیه اشغال افغانستان توسط آمریکا، واشنگتن عملا متحد برخی فرماندهان شبه نظامی شد که کنترل  مناطق کشت مواد مخدر را بر عهده داشتند. ارتش آمریکا در آن زمان در موقعیتی متناقض قرار داشت، از یک سو باید با دشمنی که در کنفرانس "بن" از آن تحت عنوان مواد مخدر یاد شده بود، مبارزه می‌کرد و از سوی دیگر برای مبارزه با گروه طالبان باید با جمعیت‌ های محلی متحد می‌شد. در نهایت، حاصل کار آمریکا اتحاد و همکاری  با بسیاری از سرکردگان شبه نظامی درگیر تجارت مواد مخدر بود. میتو رید (mitoreed) کارشناس و تحلیلگر نشریه فارن آفرز از جمله دلایل مهم افزایش تولیدات مواد مخدر در افغانستان را پولساز بودن آن برای آمریکا و گروه های تروریستی می داند و معتقد است  سود حاصل از تجارت مواد مخدر 65 درصد منابع مالی این گروه ها را تشکیل می دهد.

در پی افشاء گری رسانه ها، افکار عمومی آمریکا از سال 2004 میلادی در مورد نقش و رویکرد این کشور در مسئله مواد مخدردر افغانستان حساس شده بود. از سال 2005 تا 2008میلادی، آمریکا تلاش کرد در ظاهر استراتژی سرکوبگرانه‌ای را در مبارزه با مواد مخدر در پیش بگیرد؛ از اینرو، در بعضی مناطق، کشت خشخاش جای خود را به تجارت تریاک داد و به‌ دنبال آن، نفوذ طالبان در مناطق دیگر بیشتر شد. به این صورت که به‌ دنبال مورد هجوم قرار گرفتن مزارع خشخاش، کشت خشخاش به مناطقی منتقل شد که دولت دسترسی کمتری برای ایجاد محدودیت بر آن مناطق داشت و گروه‌های شبه‌ نظامی نیز حاشیه امنی برای این مزارع جدید فراهم کردند.

 جان سوپکو (John Sopko ) بازرس ویژه آمریکا در امور بازسازی افغانستان در سال 2014 میلادی در ارزیابی از وضعیت مواد مخدر در افغانستان گفت، کشت خشخاش و تولید مواد مخدر همچنان  رو به افزایش است و هیچ اراده ای برای ریشه‌ کنی آن وجود ندارد. حمایت های  مالی از تروریست ها و افراط گرایان در افغانستان رو به افزایش است و اعتیاد و سوء مصرف مواد مخدر در این کشور در وضعیتی به شدت خطرناک و نگران کننده قرار دارد». می توان گفت این وضعیت ماحصل رویکرد دولت  باراک اوباما رئیس جمهورسابق آمریکا بود که در سال 2010میلادی سیاست مبارزه با مواد مخدر را از اولویت‌های واشنگتن در افغانستان کنار گذاشت.این در شرایطی است که پس از روی کارآمدن دونالد ترامپ در امریکا نیز هیچ نشانه ای مبنی بر کاهش کشت و قاچاق مواد مخدر در افغانستان دیده نمی شود.

افزایش تولید و کشت مواد مخدر در افغانستان نه تنها هزینه های زیادی بر این کشور بلکه برای کشورهای همسایه آن بویژه ایران ایجاد کرده است. در این راستا عباس عراقچی معاون سیاسی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران می گوید : مقابله با مواد مخدر یک مسئولیت انسانی و سیاسی است که ایران در این زمینه  هزینه‌های زیادی را پرداخت کرده است. به گفته عراقچی بیش از ۴۰۰۰ نیروی پلیس ایرانی در راه مبارزه با قاچاق مواد مخدر به شهادت رسیده‌اند و ایران  صد‌ها میلیارد دلار  خرج مقابله با قاچاق مواد مخدر کرده است، مواد مخدری که مسیر آن از افغانستان به سمت اروپا و مناطق دیگرجهان است.