IRIB World Service

در قسمت چهارم از برنامه عربستان سعودی؛ عامل توسعه تروریسم و افراط گرایی، وهابیت ابزار استکبار در جنوب شرق آسیا را بررسی خواهیم کرد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، و موج اسلام ‌گرایی در میان مسلمانان جنوب شرق آسیا، سکولاریسم و دیدگاه‌ های مادی‌ گرایانه غربی را به چالش کشید. بسیاری از مسلمانان به دنبال تطبیق موازین و قوانین شرعی در حکومت برآمدند و احزاب گوناگون با مطالبات دینی و اسلامی شکل گرفت. در این میان گرایش‌ های مختلف دینی از تصوف اعتدالی تا وهابیت افراطی نیر به شکل‌ های گوناگونی در صحنه بین‌المللی ظهور یافتند. بویژه پس از بروز القاعده در افغانستان و تشکیل گروه‌ های مسلح تندرو به نام گروه‌ های جهادی، منطقه جنوب شرق آسیا دچار تحولات مختلفی شد.

مهم ترین تمایز اسلام در جنوب شرق آسیا با دیگر سرزمین هایی که در آسیا، آفریقا و اروپا از قرن نخست تا پایان قرن هفتم هجری، به قلمرو مسلمانان پیوستند، این بود که در جنوب شرق آسیا، اسلام  بدون لشکرکشی و تاخت و تاز نظامی نفوذ و گسترش یافت. یکی از اصلی ترین راه های انتقال اسلام  به جنوب شرق آسیا تجارت و بازرگانی بود. این منطقه که در مسیر تجاری میان مسلمانان و چینیها قرار داشت، از نخستین قرون اسلامی مورد توجه بازرگانان عرب، ایرانی و سپس هندی قرار گرفت. بازرگانان در مناطق ساحلی به ویژه در سواحل بنادر بزرگ غربی و جنوبی چون سوماترا و جاوه جوامعی مسلمان نشین ایجاد کردند. این جوامع مسلمان نشین به ویژه از قرن هفتم هجری و با افزایش مراودات بازرگانی، علاوه بر مناطق ساحلی، موجب گسترش اسلام  به دیگر جزایر و مناطق جنوب شرق آسیا شدند. دکتر نوذر شفیعی مدرس دانشگاه در ایران در این باره می گوید: "بیشتر مسلمانان این منطقه دیدگاه‌های نوگرایانه و همکاری‌ جویانه‌ دارند و مایل‌اند با سایر گروه‌های مذهبی و نهادهای غیردینی همزیستی و همکاری داشته باشند."

از نظر تاریخی «تصوف» دومین شاهراه انتقال اسلام به جنوب شرق آسیا بوده است. صوفیان مسلمانی که برای تبلیغ و ترویج آداب و عقاید خویش یا به دلایل دیگر، از حدود قرن ششم هجری به جنوب شرق آسیا مهاجرت می کردند، بیشترین نقش را در نفوذ و گسترش اسلام در این منطقه داشتند. احتمالا در گرایش ساکنان این مناطق به اسلام ،اندیشه «وحدت وجود» محی‌الدین محمّد بن علی معروف به محیالدین ابن عربی، Ibn Arabi پژوهشگر، فیلسوف، عارف و شاعر مسلمان در قرن سیزدهم میلادی نقش داشته است . ابن عربی متولد اندلس و نویسنده مشهور کتاب فصوص الحکم است که از وی به سرسلسله تصوف و عرفان نظری یاد می شود. همخوانی میان اندیشه وحدت وجود و برخی از معتقدات بوداییان و هندوان، که ریشه های عمیقی در میان مردم داشت، از دلایل اصلی توجه به آموزه‌ های صوفیان مسلمان و پذیرش اسلام از سوی غیرمسلمانان شمرده می شود . فعالیت صوفیان مسلمان که از قرون نخستین اسلامی در جنوب شرق آسیا آغاز شده بود، در قرون ششم و هفتم هجری شدت گرفت، در قرون نهم تا یازدهم هجری به اوج خود رسید و تا امروز نیز ادامه دارد.

 ایرا ماروین لاپیدوس Ira M. Lapidus نویسنده و استاد مطالعات تاریخ اسلام در دانشگاه برکلی کالیفرنیا در این باره می گوید:" گسترش اسلام در آسیای جنوب شرقی نه طی فرآیندی واحد و نه به وسیله‌ی عاملی واحد صورت گرفته است. بلکه  مسافرت‌های بازرگانان و صوفیان مسلمان به این منطقه و جمع شدن افرادی به عنوان شاگرد و مرید برگرد آنها، و همچنین احداث مدارس علمی از جمله عوامل اصلی گسترش اسلام در آسیای جنوب شرقی بوده اند." برخی از برجسته ترین ویژگی‌های اسلام  در جنوب شرق آسیا، دستکم از اوایل قرن سیزدهم تا نوزدهم میلادی به این شرح است: اول، به رغم اینکه بیشتر مردم در جنوب شرق آسیا بر مذهب شافعی اند، اسلام این منطقه اسلامی صوفیانه است. جهان بینی، معتقدات و حتی آداب و رسوم مسلمانان در این منطقه با تصوف به هم گره خورده است. دوم، شناخت مسلمانان از اسلام  و آشنایی آنها با تعالیم و آموزه‌های اسلامی، دستکم تا دو سده اخیر سطحی و کم عمق بوده است. اسلام در این منطقه در واقع ترکیبی از اسلام، هندوئیسم و بودایی و همانند پوسته‌ای بوده که بر معتقدات و باورهای بومی مسلمانان کشیده شده است.

گسترش اسلام صوفیانه، در اقلیت بودن مسلمانان در بیشتر گستره جنوب شرق آسیا ومعاشرت درازمدت با بودائیان، هندوان، مسیحیان و دیگر گروه‌ها و فرقه های دینی موجب شده است که مسلمانان این منطقه افرادی مدارا پیشه و میانه رو باشند. صلح جویی و مدارا طلبی و پرهیز از افراط گرایی بزرگ ترین ویژگی اسلام در جنوب شرق آسیا تا امروز بوده است. پس از ظهور وهابیت تکفیری در نیمه دوم قرن هیجدهم و سپس گسترش و نفوذ آن به جنوب شرق آسیا در قرون نوزدهم و بیستم میلادی، به تدریج برخی از ویژگی‌های سیاسی و فرهنگی مسلمانان این مناطق، دستخوش دگرگونی شد. علی‌اکبر ضیائی، کارشناس ارشد مسائل جهان اسلام در ایران بر این باور است که آگاهی اندک جوانان این منطقه و علاقه وافر آنها به زبان عربی سبب شده است که بسیاری از این جوانان دید روشنی نسبت به روابط پنهانی تروریست‌های وهابی با متحدان آمریکایی و صهیونیست‌ خود نداشته باشند و در عوض حمایت شیوخ عرب و حامیان آنان از تروریسم را دلیل مشروعیت دینی آنها بدانند. این سطحی‌ نگری بهترین ابزار جذب جوانان پرشور مسلمان جنوب شرق آسیا توسط وهابیت تکفیری برای مبارزه با مخالفان اسلام مورد نظر مفتیان وهابی  به‌ شمار می‌آید.

تلاش وهابیت برای گذار از اسلام  «صلح طلب» و «مدارا محور» و افزایش گرایش به سوی افراطی گری  آنچه که امروز «رادیکالیسم اسلامی» خوانده می‌شود، مهم ترین نگرانی در منطقه جنوب شرق آسیا در شرایط حاضر است. ظهور برخی  گروه‌ های افراطی و جهادی در نیمه دوم قرن بیستم و تلاش آنها برای ایجاد حکومت اسلامی، پناه گرفتن شماری از گروه‌های تروریستی در کشورهای جنوب شرق آسیا از جمله تایلند و فیلیپین و افزایش دخالت های مسلمانان این منطقه در برخی از حوادث جهانی و منطقه‌ای، موجب شده که برخی از تحلیل‌ گران، جنوب شرق آسیا را جبهه دوم جنگ علیه اسلام در پوشش مبارزه با تروریسم در آغاز قرن بیست و یکم به شمار آورند. در این میان رسانه های غربی و مرتجع عربی سعی دارند با ایران هراسی در مناطق مختلف ازجمله جنوب شرق آسیا، زمینه را برای توسعه وهابیت تکفیری در این منطقه فراهم سازند. در این راستا  دکتر مرتضی اشرافی، کارشناس مسایل سیاسی در اندیشکده مطالعات راهبردی کریمه (ع) در ایران می گوید: هرچند آگاهی و حضور به موقع علما در صحنه نقش مهمی در مقابله با وهابیت در مناطق مختلف از جمله در جنوب شرق آسیا دارد اما نقش و جایگاه انقلاب اسلامی ایران و الگوهای آن نیز نقشی غیر قابل انکار در بیداری ملت های منطقه داشته است.

هر چند امروزه نیز همچنان، روحیه تسامح و تساهل و مداراطلبی بر اسلام  جنوب شرق آسیا غالب است، اما  فعالیت‌ های سیاسی، فرهنگی وهابیان و گروه‌های سلفی افراطی آرام آرام در صدد تغییر این روحیه و افزایش تندروی و یک جانبه نگری در این منطقه است. با توجه به رشد رادیکالیسم اسلامی در غرب آسیا و کشورهای عربی در دو دهه اخیر و نیز نظر به اینکه جنوب شرق آسیا، شمار زیادی از مسلمانان جهان را در خود جای داده است، گسترش افراط گرایی و به حاشیه رفتن صلح جویی و مدارا طلبی در این منطقه، خطری است که ممکن است علاوه بر جنوب شرق آسیا، دیگر کشورهای اسلامی را نیز با تهدید جدی روبه رو سازد. تردیدی نیست وهابیت  با حمایت عربستان سعودی نقشی محوری و تعیین کننده در افزایش گرایش‌ های افراطی و تندروانه در جنوب شرق آسیا دارد که در رسانه های وابسته به استکبار و حکام سعودی به خطرات آن پرداخته نمی شود. وهابیت و سلفی گری افراطی در بیش از دو قرن حضور در این منطقه، تلاش برای بدعت در دین در جهت اعمال دیدگاه های فرقه گرایانه خود، تکفیر مسلمانان غیروهابی و سخت گیری بر اقلیت های مسلمان دیگر چون شیعیان را در کارنامه خود دارد که با روشنگری و برخورد هوشیارانه علما و مردم جنوب شرق آسیا، بسیاری از اهداف فرقه گرایانه وهابیون خنثی شده است.