IRIB World Service

در قسمت سوم از برنامه آمریکا؛ عامل توسعه تروریسم و تولید مواد مخدر در افغانستان، پیامدهای منطقه ای و جهانی را بررسی خواهیم کرد.

نقش و منافع آمریکا در توسعه مواد مخدر در افغانستان در هر دو مرحله تولید و توزیع، نسبت معناداری با متغییر اولیه یعنی مداخله نظامی ایالات متحده در افغانستان از سال 2001 میلادی دارد. سه پیامد مداخله نظامی آمریکا در افغانستان یعنی ناامنی، گسترش و تقویت گروه‌ های ترویستی و گسترش شبکه تولید و تجارت مواد مخدر در ارتباط با یکدیگر قرار دارند به گونه ای که به پیشبرد اهداف تجاوزکارانه آمریکا در افغانستان کمک می کنند.

باز محمد احمدی معاون سابق وزارت مبارزه با مواد مخدر افغانستان در سال 2017میلادی فاش کرد " 30 درصد جنگ افغانستان بر سر تریاک است. مافیای مواد مخدر گسترش یافته از حضور نظامی آمریکا، حامی تروریسم و خشونت است و طالبان نیز در تشدید جنگ سهم به سزایی دارد که پیامد آن افزایش تولید مواد مخدر است." پیامدهای گسترش تولید و کشت مواد مخدر در افغانستان به طورخلاصه عبارتند از: تغییر شکل تولید وتجارت مواد مخدراز تریاک به هروئین و تاثیر آن بر تشدید اعتیاد در افغانستان و افزایش تعداد معتادان در این کشور به بیش از سه میلیون نفر. همچنین تداوم ناامنی و شرایط جنگی در افغانستان اجرای طرح های زیر ساختی لازم برای اشتغال آفرینی را با مشکل مواجه کرده است. در نتیجه با افزایش بیکاری، میزان جذب مردم به شبکه تولید و توزیع مواد مخدر نیز بیشتر شده است.

بنا به ادعای نیویورک تایمز در فوریه سال 2016 میلادی، برخی از مقامات محلی افغانستان به طور مستقیم در تجارت تریاک شرکت داشته‌ اند و این از فرایندی محلی به فرایندی عمومی بدل شده است. زیرا آنان بخشی از سود حاصله را به مقامات دولتی در کابل تحویل می‌دهند. درسطح منطقه‌ای، طبق گزارش های سازمان ملل علاوه بر افغانستان؛ ایران، پاکستان و تاجیکستان از جمله کشورهای درگیردر فرایند مبارزه با تجارت مواد مخدر محسوب می شوند. با این حال، به رغم وعده های محافل بین المللی بخصوص دولت های غربی برای کمک به کشورهای خط مقدم مقابله با سوداگران مرگ، عملا این نهادها و دولت های غربی اقدامی در این خصوص صورت نمی دهند. مارک کولون (mark colon) رئیس وقت دفتر مبارزه با جرایم و مواد مخدر سازمان ملل در افغانستان در سال 2018 میلادی با اعلام اینکه ارزش اقتصادی مواد مخدر تولید شده در افغانستان 20 تا 30 درصد درآمد ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می دهد، هشدار داد: این تجارت افیونی، بی ثباتی، خشونت و تروریسم را در افغانستان و منطقه  به دنبال دارد و این کشور به تنهایی قادر به مقابله با آن نیست.

 در سطح جهانی مسیر تجارت مواد مخدر پس از ایران، تا ترکیه و کشورهای بالکان ادامه می‌یابد. مقصد ترانزیت مواد مخدر ابتدا کشورهای اروپای غربی و به دنبال آن دیگر کشورهای اتحادیه اروپاست. بر اساس گزارش سال 2017 میلادی کمیساریای امور داخلی و مهاجرت کمیسیون اتحادیه اروپا، بیشترین هروئین توزیع شده در اروپا در افغانستان تولید می‌شود. به همین دلیل انتظار می رود اتحادیه اروپا، اقدامات جدی برای مقابله با جریان رو به گسترش تجارت مواد مخدردر افغانستان  انجام و از گام های ایران در این خصوص حمایت کند اما رویکرد اروپا در این خصوص سازنده نبوده است.

در این راستا سید عباس عراقچی، معاون سیاسی وزیر خارجه ایران در می 2019 میلادی گفته است: مقابله با مواد مخدر یک مسئولیت انسانی و سیاسی است که ایران در این زمینه در طی این سال‌ ها هزینه‌ های زیادی را پرداخت کرده است. بیش از ۴۰۰۰ نیروی ما در بحث مواد مخدر به شهادت رسیده‌اند، صدها میلیارد دلار در کشور در طی ۴۰ سال گذشته خرج مقابله با قاچاق مواد مخدر شده است مواد مخدری که مسیر آن از افغانستان به سمت اروپاست و ما در راستای مقابله با این موضوع جانفشانی‌های زیادی کرده‌ایم، ما تاکید بر آن داریم که اروپایی‌ها باید به وظایف خود در مورد پناهندگان، بحث مبارزه با قاچاق مواد مخدر و تروریسم عمل کنند. مسئولیت پرداخت این هزینه‌ ها برعهده کسانی است که باعث آوارگی مردم افغانستان شده‌اند. آنها باید مسئولیت این هزینه‌ها را برعهده بگیرند و یا در تامین بخشی از آن کمک کنند.

در عین حال کشورهای اروپایی از نقش مخرب و منافع نامشروع آمریکا در توسعه تولید مواد مخدر و تقویت و رشد گروه‌های تروریستی در افغانستان کاملا آگاه هستند. اما با وجود این عموما ازعملکرد آمریکا در افغانستان انتقاد نمی کنند. این در حالی است که  تخریب نکردن مزارع خشخاش علی رغم سیاست‌ های اعلامی آمریکا در18 سال گذشته، گسترش روز افزون تولید و تزانزیت مواد مخدر را در افغانستان سبب شده است. شاه جهان، والی پیشین فراه در غرب افغانستان می گوید: "این ولایت از مسیرهای مهم قاچاق و ترانزیت مواد مخدر از ولایات شمالی و جنوبی افغانستان بخصوص به سمت ایران است که این جریان امنیت کل منطقه را به شدت تهدید می کند." وارد کردن بذرهای اصلاح شده از سوی آمریکا با هدف رشد چند برابری برداشت از مزارع خشخاش و مجهز کردن گروه‌ های تروریستی مورد حمایت آمریکا به فن آوری تبدیل تریاک به هروئین بر اساس گزارش‌ های سازمان ملل و چند برابر شدن سود حاصل از این تجارت، از برنامه سیستماتیک کاخ سفید در این خصوص حکایت دارد.

در واقع ایالات متحده آمریکا از دهه 80 میلادی در جریان اشغال افغانستان توسط شوروی با اتخاذ سناریو حساب شده تقریبا تمام نقاط افغانستان را به طور مستقیم و غیرمستقیم با مسئله کشت خشخاش و تولید و قاچاق مواد مخدر درگیر کرد. از نظر جغرافیایی این مناطق شامل قندهار، هلمند و هرات در مرز ایران، فیض آباد و بدخشان در مرز تاجیکستان و چین، ولایت بادغیس در شمال غرب افغانستان و کلیه مناطق حاشیه جنوبی افغانستان می شوند. گسترش  تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان وضعف دولت کابل در کنترل  قلمرو سرزمینی، نه تنها زمینه ناامنی مستمر در افغانستان را فراهم می‌کند، بلکه توجیه گر نفوذ و مداخله هر چه بیشتر آمریکا در افغانستان است.

دفتر مبارزه با جرائم و مواد مخدر سازمان ملل متحد که از سال 1997 میلادی شروع به کار کرده است، در گزارش‌های سالیانه خود همواره بخش قابل اعتنایی را به تحلیل وضعیت افغانستان از جمله در زمینه مواد مخدراختصاص می‌دهد، تا بتواند توجهات جهانی را به آثار و پیامدهای افزایش کشت خشخاش و تولید مواد مخدر در این کشور جلب نماید. اما منافع حاصل از این تجارت سیاه برای آمریکا و برخی شرکای این کشور به قدری زیاد است که انتشار این گونه گزارش ها تاکنون بی تاثیر بوده است.