IRIB World Service

در قسمت دوم از برنامه آمریکا؛ عامل توسعه تروریسم و تولید مواد مخدر در افغانستان، منافع کشت مواد مخدر در افغانستان برای آمریکا را بررسی خواهیم کرد.

بر اساس گزارش‌ های منتشر شده، با گذشت بیش از دو سال از زمان ریاست جمهوری دونالد ترامپ در آمریکا، در مورد وضعیت کشت، تولید و قاچاق مواد مخدر در افغانستان، نه تنها شاهد تغییر مثبتی نمی باشیم، بلکه به طور روز افزون شاهد گسترش وخامت این مساله هستیم. این واقعیت را نیز باید در نظر گرفت که مسئله تجارت مواد مخدر از افغانستان، بر خلاف ادعای واشنگتن دغدغه مهم آمریکا نبوده است. بویژه که بیشترین مواد مخدری که به آمریکا قاچاق می‌شود از طریق سه کشور مکزیک، کلمبیا و گواتمالا صورت می گیرد. آنچه مسلم است اینکه تهاجم آمریکا به افغانستان و تداوم شرایط جنگی در این کشور، گسترش ناامنی، بی‌ ثباتی و بحران بیکاری را در افغانستان در پی داشته است. با توجه به سابقه کشت و تولید مواد مخدردر افغانستان و عدم تحقق وعده اجرای پروژه جایگزین در زمینه های مختلف کشاورزی از سوی غرب، ساده ترین گزینه پیش رو برای جمعیت بیکار، به‌ ویژه در مناطق روستایی، مشارکت در شبکه قاچاق مواد مخدر است.

فقدان زیرساخت‌ های اقتصادی کافی در افغانستان پس از گذشت 18 سال از مداخله نظامی آمریکا و ناتو در آن کشور، نشان می‌دهد که متجاوزان و استعمارگران برای تحقق شعارهای خود مبنی بر حل مشکلات اقتصادی افغانستان اقدام مثبتی صورت نداده‌ اند. همچنان این کشور با مشکلات عدیده‌ ای روبرو است که ناخواسته بخشی از جامعه افغانستان را به سمت تجارت مواد مخدر سوق می‌دهد. از سوی دیگر با توجه به  سود آوری بالای تولید و قاچاق مواد مخدر درافغانستان برای متجاوزان، آنان به شکل حساب شده وارد این عرصه شده اند. جیمز دین (James Dean) یکی از کارشناسان ارشد تروریسم در آمریکا در ارزیابی از پیامدهای ماموریت نظامی این کشور در افغانستان بر این باور است که واشنگتن کشت خشخاش و تولید مواد مخدر را در این کشور هر چه بیشتر آزاد کرده است که این اقدام، روسیه و کشور های دیگر را بر آشفته نموده است. بدون تردید  در قاچاق مواد مخدر و بخصوص هروئین در کنار افغانستانی ها، کسانی دیگر هم دست دارند که مواد شیمیایی تولید هروئین را به افغانستان منتقل و هروئین تولید شده را از این کشور به بیرون انتقال می دهند.

 از سود آوری بالای قاچاق مواد مخدر، گروه‌ های تروریستی و افراط گرا نیز بهره برداری می کنند. تجارت مواد مخدر و استفاده از منافع حاصل از آن یک منبع مالی مهم این گروه های تروریستی شناخته می شود. خشونت طلبان و "افراط گرایان در سایه " به ‌واسطه همکاری با شبکه مواد مخدر با سایر گروه های تروریستی و تکفیری، از جمله داعش پیوند دارند. آلفرد مک‌ کوی (Alfred McCoy) استاد تاریخ دانشگاه ویسکانسین آمریکا در تعبیری جالب، معتقد است بعد از 18 سال، بدون چشم‌اندازی روشن برای اتمام جنگ افغانستان، آمریکا تنها موفق شده است اولین «دولت مواد مخدر» جهان را در افغانستان، ایجاد کند. البته چنین اظهار نظری به گونه‌ ای تلاش برای تبرئه آمریکا با فاسد نشان دادن دولت مردان افغانستان است، که تحت عنوان دولت، اداره امور این کشور را در اختیار دارند. از نظر برخی از کارشناسان این وضعیت پیچیده‌ یعنی ناامنی، گسترش تولید و تجارت مواد مخدر، افزایش گروه‌ های تروریستی و تعداد معتادان به مواد مخدر می تواند، منجر به باز تولید شرایط جنگی شود.

 نقشی که آمریکا در توسعه مواد مخدر در افغانستان و همدستی غیر مستقیم با شبکه مخفی تروریسم در افغانستان ایفا می کند، زمینه را برای هر چه بیشتر شدن ناامنی داخلی، منطقه‌ای و حتی جهانی و حضور بلند مدت آمریکا در افغانستان فراهم می آورد. مداخله نظامی و نقش آمریکا در توسعه مواد مخدر در افغانستان نسبتی مستقیم و معنادار با گسترش گروه‌ های تروریستی نظیر داعش در افغانستان و منطقه‌  دارد. شروود رز (Sherwood Rose ) تحلیلگر ارشد  پایگاه اینترنتیˈگلوبال ریسرچˈ در گزارشی می گوید: آمریکا سالانه 50 میلیارد دلار از کشت و قاچاق مواد مخدر در افغانستان کسب درآمد می کند که علاوه بر تامین بخشی از هزینه های مالی ناشی از حضور نظامی در افغانستان، در جهت تقویت و باز تولید گروه های خشونت گرا و تروریستی در افغانستان و منطقه نیز مصرف می شود.

افغانستان به عنوان یکی از کشورهای همسایه جمهوری اسلامی ایران از جهات گوناگون تاریخی، فرهنگی، زبانی، سیاسی، نظامی، امنیتی و اقتصادی حایز اهمیت و جایگاه ویژه‌ ای است. لذا از سال 2001 میلادی و پس از تهاجم آمریکا به افغانستان افزایش مشکلات و ناامنی های این کشور موجب حساسیت و نگرانی های مضاعف ایران شده است که این حساسیت ها در دو دسته قابل تفکیک است: گروه اول شامل حساسیت‌ های مستقیم حاصل از تهاجم نظامی آمریکا به افغانستان  و گروه دوم حساسیت‌ های ناشی از پیامدهای تهاجم نظامی آمریکا به افغانستان می باشد. حدود 25 درصد از قاچاق مواد مخدر افغانستان از طریق ایران صورت می‌گیرد که به همین دلیل ایران، یکی از قربانیان قرار گرفتن در این مسیر ترانزیتی بوده است. به گفته  سردار «محمد مسعود زاهدیان» رئیس پلیس مبارزه با مواد مخدر جمهوری اسلامی ایران، تنها در یک سال 1397 (2018میلادی) بیش از 500 تُن مواد مخدر از مبدا افغانستان توسط نیروهای انتظامی و امنیتی ایران کشف و ضبط شده است. به گفته وی در سال های اخیر در راه مقابله با سوداگران مرگ  3700 تن از نیروهای ایرانی شهید و بیش از 12000 نفر ازآنان  نیز مجروح شده اند.

تداوم ناامنی ناشی از مداخله نظامی اشغالگران آمریکایی در افغانستان، پیامدهای خطرناک دیگری را در برداشته  که در تضادی آشکار با منافع ایران قرار دارند. از جمله این پیامدها می توان به تداوم مداخله جویی های آمریکا به بهانه حفظ امنیت در افغانستان و منطقه؛ گسترش روز افزون تجارت مواد مخدرو صدمات و هزینه های آن برای ایران و افزایش تحرکات گروه‌ های تروریستی در افغانستان که مرزهای ایران را نیز تهدید می کند، اشاره کرد. جان اباتسفورد (John Abotsford ) مامور سابق سازمان سیا در این خصوص گفته است، آمریکا با پول به دست آمده از تجارت مواد مخدر در افغانستان گروه‌ های تروریستی به ویژه داعش را به منظور ناامن کردن کشورهای منطقه تامین مالی می‌کند و عملیات‌های پنهانی خود را در افغانستان و کشورهای منطقه به پیش می‌برد.