IRIB World Service

مروری بر نفوذ فرقه ضاله وهابیت در منطقه نشان می دهد این فرقه ضاله ، کشور شیعه مذهب جمهوری آذربایجان را بعنوان یکی از اهداف فعالیت خود انتخاب کرده است.

مروری بر نفوذ فرقه ضاله وهابیت در منطقه نشان می دهد این فرقه ضاله ، کشور شیعه مذهب جمهوری آذربایجان را بعنوان یکی از اهداف فعالیت خود انتخاب کرده است.

در این میان دیدگاه برخی از نخبگان آذری پیرامون رویکرد نهادهای دولتی جمهوری آذربایجان در برابر جریان وهابیت نیز جالب توجه و قابل تأمل است.

"امیل راحیل اوغلو " استاد الهیات معتقد است، ایجاد محدودیت در راه فعالیت این فرقه ضاله باید در بدو ورود آن به جمهوری آذربایجان صورت می گرفت و در همان ابتدا فعالیت وهابیون و سایر فرقه های ضاله ممنوع اعلام می شد. در شرایط کنونی، مهمترین کار، آگاهی رسانی به مردم است. در این زمینه لازم است، اندیشمندان دینی و اساتید دانشگاه در حوزه علوم دینی و الهیات به مشارکت و همکاری طلبیده شوند و کانال های اختصاصی دینی برای آگاهی سازی مردم ایجاد شود . زیرا وهابیون در خارج دارای کانال های تلویزیونی هستند و حجم تبلیغات شان بسیار وسیع و گسترده است.

"وصال حَتَم‌اف " شرق شناس و رئیس اتحادیه اجتماعی وحدت جمهوری آذربایجان نیز بر این باور است که ، جوانان جمهوری آذربایجان به یکباره جذب این گروه ها نمی شوند ، وهابیون دارای نشست های تبلیغی و کلاس های درس مختلف هستند که ، می بایست از این فعالیت ها طبق قانون ممانعت به عمل آید .

خانم " آرزو عبدالله اوا " روزنامه نگار می گوید ، هرچند که گفته می شود ، هرکس آزاد است دین و اعتقادات شخصی خود را داشته باشد، ولی اعتقاداتی که برخلاف منافع اکثریت مردم و اعتقادات و باورهای آن ها باشد ، برای جامعه و حاکمیت ملی زیانبار است . جریان هایی که جوانان جمهوری آذربایجان را برای جنگ به سوریه می کشاند، در حالی که اراضی کشورشان در اشغال بیگانه است ، جریان بسیار خطرناکی است و هر چه سریع تر باید از نظر قانونی فعالیت این جریان ها ممنوع اعلام شود و جلوی فعالیت اعضای آن گرفته شود . در این زمینه ، " طاهر عباسلی " رهبر حزب دموکرات اسلامی جمهوری آذربایجان می گوید : اگر دولت از حقوق همه مردم در انجام فعالیت های دینی حمایت کند ، مردم آگاهی لازم را به دست می آورند و راه درست را ارزیابی کرده و انتخاب می‌کنند . البته درباره جوانان باید آگاهی دهی لازم صورت پذیرد تا در دام فرقه های دینی انحرافی نیفتند. در این زمینه، هم اندیشی متفکران دینی لازم است .

" الخان مهدی اف " رئیس مرکز صلح و حل مناقشات در جمهوری آذربایجان می‌گوید : در صورتی که دولت باکو این افراد افراطی یعنی وهابی های حاضر در جنگ سوریه را شناسایی و مجازات نکند ، آن ها برای ثبات جمهوری آذربایجان خصوصا پس از بازگشت به کشور خطرناک خواهند بود.

"جمشید نوریف " کارشناس مسائل سیاسی در جمهوری آذربایجان نیز معتقد است ، افزایش وهابی ها در مدت زمان اندک می تواند مشکلات بسیاری برای مردم جمهوری آذربایجان ایجاد کند . یکی از راه های مقابله با وهابی ها در کشور ، تدریس دین مبین اسلام در مدارس متوسطه است و اسلام راستین باید از سوی علما و دانشمندان دینی تبلیغ شود . دین اگر به گونه ای که هست تبلیغ نشود ، می تواند برای جمهوری آذربایجان مشکلات بسیاری ایجاد کند . علاوه بر وهابی ها ، دیگر فرقه های ضاله خارجی هم در حال افزایش هستند . این هم برای جمهوری آذربایجان خوب نیست . فرقه های تندرو می توانند جمهوری آذربایجان را میدان درگیری و کشمکش خود قرار دهند.

در واقع از نظر کارشناسان به منظور مقابله با نفوذ و گسترش وهابی گری ، چه از نوع افراطی خوارجی و چه از نوع معتدل که با سیمای غیرخشن ، نوعی جنگ نرم علیه تشیع و شیعه گری در جمهوری آذربایجان به راه انداخته اند ، نیاز به عزم ملی در داخل جمهوری آذربایجان وجود دارد . از دیدگاه کارشناسان اساساً دولت باکو نه تنها برنامه‌ای برای تقویت تشیع ندارد ، بلکه در مقابل این روند موانعی نیز ایجاد می‌کند .

 یکی از شگردهای گروه های وهابی در مخالفت با تشیع ، بزرگ نمایی برخی از تحریفات در انجام شعائر و آئین‌های دینی شیعیان نظیر قمه ‌زنی در عزاداری‌ها است . گروه های وهابی با تمسک به این گونه رفتارهای تحریف آلود و با تبلیغ منفی ، اقدام به جذب مخاطبینی که زیربنای اعتقادی محکمی ندارند ، می‌کنند . این تاکتیک تبلیغی - ترویجی در محیط‌هایی مثل جمهوری آذربایجان که مردم آن زیربنای اعتقادات دینی شان یا در دوران الحادی کمونیستی شوروی و یا در نظام سکولار و تسامح دینی بعد از استقلال کشور شکل گرفته است ، وهابی‌ها را آسان‌تر به اهداف شان می‌رساند.

در اوضاع کنونی به موازات تلاش وهابیون برای گسترش نفوذ در جمهوری آذربایجان ، برخی از رسانه‌های آذری در زمینه خطر رواج وهابی گری ابراز نگرانی کرده و هشدار می دهند . البته غیر از تعدادی سایت اسلامگرا ، بقیه رسانه ها این تلاش را نه برای حمایت از جریان شیعی در جمهوری آذربایجان ، بلکه به علت نگرانی از به خطر افتادن نظام سیاسی و شیوه زندگی سکولار انجام می دهند . محافل مذهبی شیعه در جمهوری آذربایجان در راستای افشاگری اهداف پشت پرده وهابی ها تلاش می کنند و این تلاش ها به صورت جسورانه و به قیمت تهدید فعالین مذهبی شیعه از سوی وهابیون هم انجام می شود .

این در حالی است که ، جریان دینی شیعی در جمهوری آذربایجان ابزارهای کمی در این زمینه در اختیار دارد . سایت هایی نظیر فاکت‌ خبر و اسلام-آذری که در این خصوص بارها اخباری را منتشر کرده اند ، به دفعات مورد حملات هکری قرار گرفته اند و در عین حال هیچ گاه از کمک های مالی دولت به رسانه ها نیز سهیم نبوده اند .

واقعیت این است که ، جمهوری آذربایجان به رغم اینکه از نظر جمعیتی یکی از کشورهای مهم شیعی در جهان اسلام است ، پیوستگی و پیوندهای لازم را با جغرافیای شیعه پیدا نکرده است و هنوز از نظر سیاسی هم در ژئوپلیتیک شیعی جایگاه واقعی خود را ندارد . هر چند در واگرایی جمهوری آذربایجان از جهان اسلام و تشیع ، نظام سیاسی سکولار و نهادهای غیردولتی این کشور نیز نقش داشته‌اند ، ولی فقدان اقدامات کافی از سوی جهان اسلام برای جذب مردم جمهوری آذربایجان نیز در این زمینه تأثیرگذار بوده است .

یکی از ضعف های اساسی جامعه جمهوری آذربایجان در برابر گسترش وهابیت در این کشور ، عدم تدریس علوم و معارف اسلامی در نظام آموزشی این کشور است . در این زمینه ، سیستم رسمی آموزش کشور فقط به جنبه های تاریخی دین اسلام و برخی شخصیت های دینی در قالب دروسی مانند ادبیات یا تاریخ توجه دارد و درسی تحت عنوان معارف یا بینش اسلامی وجود ندارد . هرچند که در سطح دانشگاه، رشته الهیات وجود دارد ولی دامنه تأثیرگذاری آن محدود است . ضمن آن که ، خطر جذب جوانان به جریان وهابیت عمدتاً قبل از مقطع دانشگاه اتفاق می افتد . از این رو، گنجاندن دروس اسلامی در مدارس امری لازم به نظر می رسد و در این زمینه لازم است قوانین موجود جمهوری آذربایجان در زمینه آموزش اصلاح شود . این پیشنهاد در قالب های مختلف از سوی نخبگان آذری حتی رئیس اداره مسلمانان قفقاز هم مطرح شده است.

با آشکار شدن جذب جوانان آذری به گروه های تکفیری ، خانواده های آن ها معتقدند آموزش دین مبین اسلام تا اندازه زیادی از خطر افتادن فرزندانشان در دام وهابیت و سایر جریان های افراطی جلوگیری خواهد کرد.

نباید از این واقعیت غافل شد که یکی از مسائلی که وهابی ها از آن بهره برداری می کنند ، القای جنگ دینی بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان است و علیرغم اینکه آنها نقشی در جنگ قره باغ نداشتند ، ولی در صدد بهره برداری از آن برآمده اند . سازمان آزادی بخش قره باغ - قات- هم در واکنش به گسیل جوانان آذری در قالب دسته های وهابی به سوریه ، از آن ها خواسته است که بجای حاضر شدن در جنگی که به جمهوری آذربایجان مربوط نمی شود و بجای آغشته کردن دست خود به خون مسلمانان ، بهتر است این افراد در قالب گروه های مسلح میهنی خود را برای آزادسازی اراضی اشغالی قره باغ از دست جدایی طلبان ارمنی آماده سازند.

پژوهشگر: الیاس واحدی