IRIB World Service

مجموعه برنامه «بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در مالزی» از پژوهشی با عنوان «بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در مالزی، علل و نتایج آن» در واحد پژوهش های کاربردی برون مرزی صدا و سیما استخراج و تنظیم شده است.

تاثیرات بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در سیاست های داخلی و خارجی مالزی چشمگیر بوده است.  در سیاست داخلی، پیروزی ائتلاف امید در مالزی، غیرمالایی ها را به اصلاح تبعیض های موجود در دوره حکومت نجیب رزاق و ایجاد تغییرات برای برابری قومی و نژادی در این کشور و رهایی از سیاست های مبتنی بر برتری قوم ملایو امیدوار کرده است. چنانچه وانگ چین هوات Wong Chin-Huat  استاد علوم سیاسی در موسسه پنانگ مالزی Penang Institute از پیروزی ماهاتیر به عنوان انقلاب آرام یاد می کند و می گوید: «این پیروزی باعث شد تا صدای اقلیت ها در مالزی شنیده شود. او در حالی وارد قدرت شد که مالزی بار دیگر بر سر تنش های قومی، زبانی و مذهبی چند پارچه شده بود.» میشل واتیکیوتیس Michael Vatikiotis ، رییس بخش آسیای «مرکز گفتگوهای انسانی»Centre for Humanitarian Dialogue درباره تاثیرات این تحول بر سیاست خارجی مالزی نیز می گوید: «نتیجه انتخابات مالزی انعکاسی فراتر ار مزرهای این کشور داشت و به خصوص بر روابط مالزی با عربستان سعودی و امارات  تاثیر خواهد گذاشت.» 

در واقع، یکی از مهمترین پیامدهای بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت، تقویت احتمال بازگشت مالزی به روزهای طلایی خود در میانه روی است. سیاست های دولت قبلی مالزی باعث به حاشیه راندن مسلمانان میانه رو و شیعیان در مالزی شده بود. تندروی دوره حکومت نجیب رزاق عمدتا متاثر از نزدیک شدن مالزی به عربستان سعودی بود که تلاش می کرد وهابیت تکفیری را به همراه ایران هراسی در مالزی و جنوب شرق آسیا بسط دهد. در مقابل، پیروزی ماهاتیر محمد، باعث تقویت خوش بینی ها به تغییر شرایط برای فعالیت آزادانه جریان های اسلامی میانه رو و همچنین مذاهب مختلف به خصوص شیعیان شده است. در سال های گذشته تقویت جایگاه وهابی ها در مالزی و تاثیرگذاری آنها در سطوح بالای جامعه علماء و سیاستمداران مالزی باعث شده بود تا حقوق اساسی شهروندان این کشور سلب شود.

برخلاف دولت نجیب رزاق که به دلیل همسویی با عربستان سعودی به حامی متجاوزان در یمن تبدیل شده بود، دولت ماهاتیر این همکاری را متوقف کرد. ماهاتیر محمد گفت: « مالزی نمی خواهد خود را درگیر آتش افروزی و جنایت های عربستان  سعودی در جنگ یمن کند. ما از هرگونه حرکتی که مالزی را متهم به خشونت کند، پرهیز خواهیم کرد.» وی پیش از آن نیز در اکتبر 2016 از حاکمان سعودی خواسته بود به بی گناهان در یمن رحم کنند. ماهاتیر محمد حمله به یمن را جنگ وحشیانه ضد ملت یمن توصیف و  تاکید کرده است : « هر مسلمانی با دیدن آنچه در یمن می‌گذرد احساس شرم می‌کند. » در ژوئیه ۲۰۱۶ نیز ماهاتیر محمد در مصاحبه با رسانه «فری مالزیا تودی» Free Malaysia Today  گفت: «عربستان سعودی، شریک مناسبی برای مالزی برای تقویت میانه روی در جهان اسلام یا مبارزه با تروریسم نیست.» ماهاتیر محمد که در سال های اخیر بارها درباره رشد گرایش های افراطی در مالزی هشدار می داد، پس از بازگشت به قدرت در تصمیمی پرمعنا محمد سبو Mohammed Sabu، را به عنوان وزیر دفاع و وان عزیزه، همسر انور ابراهیم را به عنوان معاون نخست وزیر انتخاب کرد.

انتخاب محمد سبو رییس حزب امانه به عنوان وزیر دفاع، پیامی در حوزه سیاست خارجی مالزی در جهان اسلام داشت. محمد سبو، بارها از مشارکت مالزی در جنگ یمن و همکاری نزدیکی کوالالامپور با ریاض انتقاد کرده بود. وان عزیزه، همسر انور ابراهیم نیز رییس حزب عدالت مالزی است که دیدگاه های میانه روی او درباره اسلام تفاوت معناداری با دیدگاه سلفی های افراطی و وهابیت تکفیری دارد. در همین راستا محمد سبو، وزیر دفاع جدید مالزی در ژوئیه 2018، رسما خروج مالزی از ائتلاف ضدیمنی عربستان سعودی را اعلام کرد. وزیر دفاع مالزی همچنین اعلام کرد: « مرکز صلح بین‌المللی ملک سلمان، فعالیت خود را در مالزی متوقف خواهد کرد و وظایف آن را موسسه دفاع و امنیت مالزی انجام خواهد داد.» مرکز به اصطلاح صلح بین المللی ملک سلمان، که در پوشش جذب محققان اسلامی برای مبارزه با افراط‌ گرایی در مالزی فعالیت می کرد، در مارس 2017 در سفر سلمان پادشاه عربستان سعودی به مالزی افتتاح شده بود. در پوشش این مرکز، ترویج دیدگاه های افراطی وهابیت در مالزی در دستور کار سعودی ها در مالزی بوده است. 

ماهاتیر محمد در مسئله قدس و اقدام جاه طلبانه دونالد ترامپ برای به رسمیت شناختن قدس به عنوان پایتخت رژیم غاصب اسرائیل، موضع گیری قاطعی اتخاذ کرد. ماهاتیر محمد، در جمع معترضان به تصمیم ترامپ که مقابل سفارت آمریکا در کوالالامپور تجمع کرده بودند، ترامپ را فردی شرور توصیف کرد که باید به هر شکل با او مقابله کرد. او از همه کشور‌های اسلامی خواست روابط خود با رژیم صهیونیستی را قطع کنند. بی تردید یکی از پیامدهای اصلی انتخابات سال 2018 مالزی، فراهم شدن زمینه ها برای احیای روابط این کشور با جمهوری اسلامی ایران بوده است. جمهوری اسلامی ایران و مالزی در طول دهه های گذشته روابط درخشان و پرثمری را تجربه کرده اند. اما در طول یک دهه گذشته در دوره تندروی های حکومت نجیب رزاق تحت تاثیر عربستان سعودی، روند سیاست‌های مالزی در حوزه ایران متفاوت شد. در این دوره جدای از ایجاد محدودیت ها و مشکلات برای ایرانیان مقیم مالزی، روابط  دولت مالزی با جمهوری اسلامی ایران، با توجه به سیاست های دولت نجیب در نزدیک شدن به عربستان سعودی و آمریکا، تضعیف شد. اما، با توجه به دیدگاه های مثبت ماهاتیر محمد درباره جمهوری اسلامی ایران روشن است که با بازگشت ماهاتیر محمد زمینه های مثبتی برای گسترش روابط مالزی و ایران نیز ایجاد شد.

ماهاتیر محمد، همواره از ایران به عنوان وطن دوم یاد کرده و بارها حمایت خود را از جمهوری اسلامی ایران در مجامع و سخنرانی های مختلف بیان کرده است. ماهاتیر محمد در سال 2011 در گفتگو با خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) با حمایت از فعالیت های صلح آمیز هسته ای ایران ، در مورد تحریم های ظالمانه امریکا ضد ایران گفت: «بی‌شک تحریم‌های اعمال شده علیه ایران غیرقانونی هستند. زیرا این تحریم‌ها از سوی سازمان ملل نیست و فقط از سوی آمریکا اعمال شده است. آمریکا از قدرت اقتصادی و نظامی خود استفاده می‌کند تا کشورهای دیگر را نیز وادار به مشارکت در این تحریم‌ها کند که مالزی نیز از جمله این کشورهاست. این امر به این علت است که آمریکا فکر می‌کند که ایران دلیل مشکلات موجود است. اما باید بگویم که دلیل تمامی مشکلات کنونی رژیم اسرائیل است. چرا رژیم اسرائیل می‌تواند بیش از 200 کلاهک هسته‌ای داشته باشد و دیگران چنین حقی را ندارند؟ من فکر می‌کنم که در تحریم‌ ایران فاکتور ضد اسلامی نیز به چشم می‌خورد و همه اینها به علت حمایت غرب از رژیم اسرائیل است.»

ماهاتیر محمد پس از پیروزی در انتخابات سال 2018 در گفتگوی تلفنی با دکتر حسن روحانی، توسعه روابط و همکاری های همه جانبه میان ایران و مالزی را حائز اهمیت دانست و گفت: «سیاست دولت مالزی بر مبنای ارتقا سطح همکاری ها و توسعه مناسبات همه جانبه با جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. مالزی آماده همکاری همه جانبه با ایران در زمینه توسعه صلح و ثبات جهانی و مبارزه با تروریسم و افراط گرایی است. باید تلاش کنیم تا تصویر ناخوشایندی که از اسلام و مسلمانان در اذهان عمومی جهان به وجود آمده را اصلاح کرده و نشان دهیم که اسلام در کنار سایر ادیان الهی می تواند زندگی خوبی را برای مردم جهان به ارمغان بیاورد. سیاست ایران برای تعامل و همکاری با جهان بسیار مناسب و پسندیده است و این در حالی است که معتقدیم یکجانبه گرایی موجب کاهش همکاری و اعتماد میان کشورهای جهان خواهد بود.»  

ماهاتیر محمد همچنین با توجه به ضرورت استفاده از ظرفیت ها و توانمندی های موجود در ایران و مالزی در حوزه های مختلف صنعتی، عمرانی، دانش و فناوری، تولید خودرو، بهداشت و درمان، کشاورزی و سایر بخش ها، خواهان توسعه همکاری شرکت های خصوصی و فعالان اقتصادی مالزی و ایران شده است. زیرا، به لحاظ اقتصادی، ایران پس از امارات متحده عربی و عربستان سعودی سومین شریک تجاری مالزی در غرب آسیاست. براین اساس، در پی بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در مالزی، تهران و کوالالامپور درتلاشند تا ظرفیت های نهفته در روابط اقتصادی دو کشور را فعال کنند. در یک جمع بندی کلی می توان گفت مجموعه برنامه های اعلام شده ، تصمیمات و اقدامات دولت ماهاتیر محمد در سیاست های داخلی و خارجی طی دوره چند ماهه پس از انتخابات مه 2018 ، شرایط بسیار امیدوارکننده ای را بر این کشور حاکم کرده است.