IRIB World Service

در قسمت هشتم از برنامه پناه جویان افغانستانی در ایران، کمک های همزمان ایران به پناهجویان افغانستانی و بازسازی افغانستان را بررسی خواهیم کرد.

جمهوری اسلامی ایران از زمان آغاز مهاجرت پناهجویان افغانستانی به ایران، علاوه بر پذیرش میلیون ها پناهجوی افغانستانی، برای بهبود کیفیت زندگی مردم رنج دیده افغانستان در داخل کشور خودشان نیز تلاش کرده است.جمهوری اسلامی ایران در چهار دهه اخیر با اعطای کمک های بلاعوض و حضور مستقیم در ارایه خدمات فنی و مهندسی، نقش فعالی در بازسازی کشور جنگ زده افغانستان داشته است. برخلاف سایر کشورها که با انگیزه بهره برداری سیاسی، تبلیغات اغراق آمیز و گسترده ای درباره کمک هایشان به افغانستان داشته اند، جمهوری اسلامی ایران همواره در ارایه خدمات و پیشبرد طرح های بازسازی در افغانستان، همانند موتور محرکه ای عمل کرده است که در مقابل چشم همگان قرار ندارد.

 در کنفرانس توکیو که در 21 و 22 ژانویه سال 2002میلادی برای مشخص کردن سهم هر کشور در بازسازی افغانستان برگزار شد، جمهوری اسلامی ایران پرداخت پانصد و شصت میلیون دلار ﺭﺍ به عهده گرفت. علاوه برآن، در چندین کنفرانس بین المللی دیگر در مورد افغانستان، ایران سهم مهمی را برای توسعه و پیشرفت افغانستان به عهده گرفته است. از آن جمله، کنفرانس بن بوده است. در کنفرانس بن که به فاصله ی اندکی پیش از کنفرانس توکیو یعنی در دسامبر سال 2001 میلادی برگزار شد، علاوه بر تصمیم گیری در زمینه ایجاد ساختارهای دولتی برای افغانستان، در زمینه کمک به بازسازی این کشور نیز تصمیمات مهمی اتخاذ شد. در این کنفرانس، جمهوری اسلامی ایران نقش کلیدی در حصول توافق برای تشکیل دولتی قابل قبول به جای رژیم طالبان در کابل ایفا کرد. 

در کنفرانس توکیو برای کمک به افغانستان  در ژانویه سال 2002میلادی، کشورهای شرکت کننده ازجمله ایران تعهد کردند در مجموع چهار و نیم میلیارد دلار برای بازسازی افغانستان بپردازند. در کنفرانس برلین در مارس سال 2004میلادی نیز جامعه بین المللی تعهد کرد 8 میلیارد دلار برای بازسازی افغانستان پرداخت نماید. همچنین در کنفرانس لندن در فوریه سال 2006میلادی، جامعه جهانی پرداخت 10 میلیارد دلار برای بازسازی، تأمین امنیت و تقویت ساختارهای حکومتی در افغانستان را متعهد شد. پس از آن، در نشست پاریس که  در ژانویه سال 2008میلادی در فرانسه برای بررسی برنامه پنج ساله دولت افغانستان برگزار شد ، کشورهای شرکت کننده تعهد کردند 10 میلیارد دلار به افغانستان کمک نمایند. در تمامی این نشست ها، جمهوری اسلامی ایران سهم قابل توجهی از کمک ها به افغانستان را به عهده گرفت، بدون آنکه از این موضوع، بهره برداری تبلیغاتی ، رسانه ای و سیاسی نماید. کمک پانصد و شصت میلیون دلاری که ایران در کنفرانس توکیو در ژانویه 2002میلادی تعهد کرد، به صورت نقدی، اختصاص اعتبار و کمک به موسسات تازه تاسیس، به طور کامل به افغانستان پرداخت شده است. دویست و پنجاه میلیون دلاراز این کمک، به صورت نقدی و دویست و پنجاه میلیون دلار دیگر به صورت اعتبارات صادراتی در اختیار دولت افغانستان قرار گرفته است. شصت میلیون دلار نیز صرف موسسات دولتی تازه تشکیل شده افغانستان شده است.

در کنفرانس  لندن در فوریه سال 2006میلادی، دولت جمهوری اسلامی ایران متعهد به پرداخت یکصد میلیون دلاردیگر به دولت افغانستان گردید. همچنین در کنفرانس پاریس در ژانویه سال 2008میلادی، دولت ایران مبلغ سیصد و پنجاه میلیون دلار به افغانستان کمک نمود. به موازات کمک های جمهوری اسلامی ایران به دولت افغانستان برای بازسازی این کشور در چهار دهه گذشته، ایران همچنان به پذیرایی از میلیون ها مهاجر افغانستانی ادامه داده است. به دلیل ورود گسترده اتباع افغانستان به ایران و سیاست درهای باز و سخت گیری نکردن جمهوری اسلامی ایران ، آمار دقیقی از جمعیت اتباع افغانستان در ایران در مقاطع مختلف زمانی در دسترس نیست. اما معمولا در همه برآوردهای مراکز معتبر بین المللی و نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد، تعداد افغانستانی های  ثبت نام نشده در سیستم دولتی ایران، مساوی افراد ثبت شده در نظر گرفته می شود. با توجه به آخرین سرشماری رسمی  جمهوری اسلامی ایران، که در سال 1390 (2011میلادی ) انجام شد، نزدیک به یک میلیون و پانصد هزار نفر تبعه افغانستانی در ایران ثبت نام شده اند. بنابراین، می توان نتیجه گرفت که مجموعا در حدود 3 میلیون افغانستانی در ایران زندگی می کنند.

 مهاجران قانونی افغانستانی، از خدمات بیمه درمانی دولتی همانند شهروندان ایرانی بهره مندهستند. مهاجران قانونی شاغل در کارگاه‌ های مشمول تامین اجتماعی ایران، مشمول بیمه اجباری هستند و کارفرمای ایرانی مسئول پرداخت حق بیمه آنهاست. این مهاجران افغانستانی همانند ایرانی ها از مزایای بیمه تامین اجتماعی، یعنی مستمری بازنشستگی، از کار افتادگی، فوت و خدمات درمانی بهره مند هستند. پناه جویان افغانستان و دیگر کشورها، می توانند مانند مردم ایران آزادانه در هر شهر و روستای جمهوری اسلامی ایران مطابق میل خود ساکن شوند. صرفا به دلیل نظم عمومی کشور، سکونت خارجیان تنها در برخی استان های ایران ممنوع است. بیشترین تمرکز جمعیت مهاجران افغانستانی در ایران، در استان تهران مشاهده می شود. به طوریکه، تا 41 درصد مهاجران افغانستانی، یعنی یک میلیون و دویست و سی هزار نفر در استان تهران ساکنند. ازاین جمعیت، پانصد هزار نفر در شهر تهران سکونت دارند. استان های خراسان  شمالی، جنوبی و رضوی مجموعا 16 درصد، یعنی چهار صد و هشتاد هزار نفراز مهاجران افغانستانی را سکونت داده اند. استان اصفهان با میزبانی از سیصد و نود هزار نفر یعنی 13 درصد از مهاجران افغانستانی در رتبه دوم از این نظر، پس از استان تهران ، قرار دارد.

 11 درصد از مهاجران افغانستانی، یعنی سیصد و سی هزار نفردر استان سیستان و بلوچستان،  سیصد هزار نفر یعنی 10 درصد از آنها در استان کرمان و دویست و هفتاد هزار نفر یعنی 9 درصد از مهاجران افغانستانی در استان فارس سکونت دارند. اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور ایران با 31 نمایندگی و 850 نفر نیروی انسانی در سراسر کشور، وظیفه ارائه خدمات عمومی به پناه جویان و ساماندهی امور آنان را بر عهده دارد. محمد عجمی، مدیر کل امور اتباع و مهاجرین خارجی استان خراسان رضوی، می گوید: "خدمات اداری و عمومی اداره کل امور اتباع و مهاجرین وزارت کشور ایران به مهاجران افغانستانی بسیار گسترده است. از سال 1392(2013میلادی) مهاجرین دارای کارت آمایش معتبر، تحت پوشش بیمه سلامت  ایران قرار گرفته اند. طی شش ماه نخست سال 1397 (2018میلادی)، فقط در استان خراسان رضوی 4412 جلد دفترچه بیمه برای مهاجرین افغانستانی صادر شده است. صدور گواهینامه رانندگی برای دارندگان کارت آمایش و کارت عابر بانک های مهاجرین از دیگر خدمات مراجع ذی صلاح جمهوری اسلامی ایران به مهاجران افغانستانی است." 

ارائه خدمات مختلف در زمینه آموزش، بهداشت و درمان، اشتغال و مسکن، از جمله اقدامات ایران در کمک به زندگی و معیشت بهتر برای پناه جویان افغانستانی است. در کنار کمک های ادارات دولتی ایران به پناه جویان افغانستانی، کمک های نهادهای خیریه و سازمان های مردم نهاد در ایران به پناه جویان نیز بسیارگسترده است. موج ایجاد شده با تویتتر وزیر آموزش و پروش ایران در سال 1396 (2017میلادی)  با عنوان «هیچ دانش آموز مهاجری در ایران  از "مهر" جا نماند»، طرح بیمه سلامت اتباع خارجی توسط وزارت بهداشت و خدمات گسترده وزارت کشور ایران برای زندگی بهتر مهاجرین، تنها بخشی از خدمات آموزشی، درمانی و معیشتی به مهاجرین در ایران را نشان می دهند.