IRIB World Service

مجموعه برنامه «بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در مالزی » به تعداد 4 قسمت از پژوهشی با عنوان «بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در مالزی، علل و نتایج آن» در واحد پژوهش های کاربردی استخراج و تنظیم شده است.

یکی از عوامل تاثیرگذار در باخت ائتلاف باریسان نشنال، در انتخابات 2018 مالزی، افشای فساد گسترده در دوره نخست وزیری نجیب رزاق و نقش او و همسرش در این فساد است. نجیب رزاق و حزبش متهم هستند که در یکی از بزرگ‌ترین فسادهای دولتی دنیا، میلیاردها دلار پول را به یغما برده‌اند. پرونده موسوم به MDB1 یا صندوق توسعه مالزی در سال 2009 و همچنین فساد مالی و ریخت و پاش های مالی مربوط به همسر نجیب رزاق، که به‌ خاطر خرید صدها کیف گران قیمت به "بگ لیدی" معروف شد، از عوامل مهم مخالفت مردم مالزی با تداوم حکومت نجیب رزاق بود. پرونده صندوق توسعه مالزی، مهمترین و پیچیده‌ترین پرونده فساد حکومتی در مالزی طی چند دهه گذشته بوده است.

در سال 2015 که اطلاعات مربوط به فساد حکومت نجیب رزاق رسانه‌ای شد، کمیسیون مبارزه با فساد در مالزی اعلام کرد که 700 میلیون دلار از دارایی‌های صندوق توسعه مالزی به‌ دلایل نامعلوم به حساب شخصی نجیب رزاق واریز شده است. سوء استفاده ها و نابسامانی مالی در این صندوق باعث تشکیل پرونده‌هایی در خارج از مالزی هم شد. وزارت دادگستری آمریکا، پرونده‌ای در مورد پولشویی دارایی‌های صندوق توسعه مالزی به‌ مبلغ چهار و نیم میلیارد دلار تشکیل داد و اعلام کرد یک شبکه پیچیده از مؤسسات مالی و اشخاص حقیقی در نقل و انتقال این پول دست داشته‌اند. "کمیسیون مبارزه با فساد" و دادستانی مالزی اتهامات نجیب رزاق را محرز اعلام کرد، اما نجیب رزاق در سال 2016 با استفاده از اختیارات نخست وزیری، دادستان پرونده را عزل کرد و یک دادستان همسو با خود را جایگزین کرد و دادستان جدید نیز نجیب رزاق را از اتهامات مبرا اعلام کرد.

ماهاتیر محمد، سیاستمدار محبوب مالزیایی ها درباره فساد مالی حکومت نجیب رزاق می گوید: «هرگز فکر نمی کردم فساد در دولت مالزی تا این اندازه گسترده باشد. نجیب رزاق میلیاردها دلار از اموال ملت را دزدیده است و این دزدی در دادگاه های مالزی و آمریکا ثابت شده است.» بخش بزرگی از رسوایی تصاحب دارای هایی صندوق توسعه مالزی و سایر اتهامات نجیب رزاق، مرتبط با عربستان سعودی است. از سال 2015 ، گزارش هایی در مالزی منتشر شد که نشان می داد شرکت عربستانی پتروسعودی PetroSaudi در سوء استفاده های مالی از صندوق توسعه ملی مالزی نقش دارد. دادستان مالزی نیز در سال 2016 اذعان کرد نجیب رزاق، حدود 600 میلیون دلار از عربستان سعودی دریافت کرده است. اما او اعلام کرد که این پول صرفاً هدیه بوده است.به اذعان دادستان مالزی این مبلغ هنگفت کمی قبل از انتخابات 2013 به رزاق پرداخت شده است.

در پی انتقادات از دریافت رشوه از سوی نجیب رزاق ، عادل الجبیر، وزیر خارجه عربستان سعودی، در سال 2016 در گفتگو با روزنامه نگاران مالزیایی در استانبول گفت که مبلغ 681 میلیون دلار که دولت سعودی به نجیب رزاق پرداخته، هدیه محض بوده و در مقابل آن، توقعی هم نمی رفته است! اما، حکومت نجیب رزاق بعد از آن اعلام کرد که این پول برای کمک به مبارزه نخست وزیر این کشور با افراط گرایی در اختیار او قرار گرفته است. در ماه فوریه 2017  نیز وزیر خارجه سعودی در موضعی متفاوت با موضع نجیب رزاق ، گفت که این پول برای سرمایه گذاری در مالزی به نخست وزیر این کشور پرداخت شده است.

این در شراطی است که تشدید افراطی گرایی، توسعه وهابیت در مالزی و خروج این کشور از رویکرد های میانه رو نشان داد که هدف عربستان سعودی از دادن رشوه مالی به نجیب رزاق ، توسعه وهابیت تکفیری در مالزی بوده است. ضمن اینکه چهره های سرشناس مالزی دریافت چنین رشوه ای را به هر عنوان قابل توجیه نمی دانند. ماهاتیر محمد در گفتگو با تلویزیون الجزیره در این خصوص می گوید: «برای ما دلسرد کننده است که عربستان سعودی انکار نمی کند به نجیب رزاق پول داده است. مدارک و اسنادی وجود دارد که عربستان سعودی، سعی کرده است در سیاست داخلی مالزی مداخله کند.» بدین ترتیب به نظر می رسد همدستی سعودی ها با دولت قبلی مالزی در پرونده فساد مالی ، یکی از دلایل اصلی نارضایتی افکار عمومی و احزاب مالزی از ائتلاف باریسان نشنال بود. اغلب کارشناسان مستقل مالزی معتقدند که ششصد میلیون دلار پرداخت شده از طرف سعودی به نجیب رزاق و مبالغ احتمالی دیگری که هنوز فاش نشده است، به منظور متقاعد کردن نجیب رزاق برای سرکوب تشیع و جریان های اسلامی میانه رو بوده است.

یکی دیگر از عوامل موثر در پیروزی ائتلاف تحت رهبری ماهاتیر محمد در انتخابات مه 2018 مالزی، بهره گیری از ظرفیت شبکه های اجتماعی و رسانه های نوین بوده است . طبق آمار رسمی وزارت ارتباطات و چندرسانه ای مالزی، جمعیت کاربران اینترنتی در این کشور از حدود 20 میلیون نفر در سال 2013 به 24 میلیون نفر در سال 2016 رسید. تردیدی نیست که این رقم در مه 2018 بیشتر شده بود. در جریان رقابت های چهاردهمین انتخابات سراسری مالزی، افزایش جمعیت استفاده کنندگان از اینترنت این امکان را برای جناح مخالف فراهم می کرد که پیام هایش را به جمعیت گسترده تری برساند و سهم اندک خود از رسانه‌های سنتی را جبران کند. به خصوص در مناطق نیمه روستایی و درمیان رای دهندگان خاموش و جوانان و کاربران شبکه های اجتماعی از جمله پیام رسان واتس آپ whatsapp و فیس بوک، زمینه تبلیغات خلاقانه تر و گسترده تر برای جناح مخالف حکومت نجیب رزاق فراهم بود.

در جریان انتخابات 2018، با ورود ماهاتیر محمد به عرصه سیاسی، شبکه های اجتماعی در مالزی اهمیت بیشتری پیدا کردند. ماهاتیر محمد یکی از مهمترین کانال های شبکه های اجتماعی را با دو میلیون و پانصد هزار عضو در اختیار داشت. البته، نجیب رزاق نیز در یکی از کانال های شبکه های اجتماعی با بیش از سه میلیون عضو، حضوری فعال داشت. اما، در عمل ائتلاف پاکاتان هاراپان Pakatan Harapan ، یا همان ائتلاف امید به رهبری ماهاتیر محمد، به خوبی توانست از ظرفیت شبکه های اجتماعی در چهاردهمین انتخابات سراسری مالزی استفاده کند. یک روز قبل از برگزاری انتخابات سراسری مالزی، رهبران دو جناح با مردم گفتگو و از آنها برای مشارکت گسترده در این عرصه سیاسی دعوت کردند. نجیب رزاق، نخست وزیر وقت، شامگاه روز قبل از انتخابات با استفاده از شبکه تلویزیونی ملی، آخرین پیام خود را خطاب به مردم اظهار کرد، اما ماهاتیر محمد، رهبر مخالفان با استفاده از قابلیت پخش برنامه زنده از طریق شبکه‌های اجتماعی، همزمان با نجیب رزاق، پیام سیاسی‌اش را به جمعیت 15 میلیونی رأی دهندگان مالزی رساند.

دکتر عبدالرضا عالمی، کارشناس رسانه و پژوهشگر ایرانی حوزه جنوب شرق آسیا، در بیان علل اقبال مردم مالزی به بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در مالزی، به تصویر مثبتی اشاره می کند که مردم مالزی از دوران شکوفایی اقتصاد کشورشان در دوره قبلی نخست وزیر ماهاتیر محمد داشتند و آن را با دوره "کلیپتوکراسی" یا دزدسالاری زمان حکومت نجیب رزاق مقایسه می کردند. این کارشناس رسانه می گوید : « در سال 1985، ماهاتیر محمد به عنوان رهبر احترام برانگیز یک کشور جهان سوم و نخست وزیر کشوری با نیروی اقتصادی در حال رشد، همچنین کشوری که بیش از هر زمانی وارد عرصه بین الملل شده بود، به چین سفر کرد.  در آن زمان، در اغلب نقاط جهان، با سران مالزی با احترام زیادی برخورد می شد و به نظر می رسید، مالزی کشوری است که در آستانه دروازه شکوفایی و عظمت قرار دارد. در حالی که، چین به تازگی فصل تاریکی از تاریخ خود را پشت سر گذاشته بود و کشور قدرتمند جدیدی از پس سال هایی پر از درگیری های سیاسی، سیاست های فاجعه بار اقتصادی و حکومت کمونیستی ، ظهور کرده بود. پس از 33 سال ، ماهاتیر محمد در سال 2018 سفر دیگری به چین کرد و با تفاوت های چشمگیری که حاصل سیاست های دهه های گذشته در این کشور بوده است، روبه رو شد. طی سال های گذشته در حالی که چین با هدف تبدیل شدن به ملتی قوی به لحاظ سیاسی و اقتصادی، اهدافش را به هم پیوند می زد، مالزی به ریاست نجیب رزاق در حال درآمدزایی برای تبدیل شدن به یکی از بزرگترین کلپتوکراسی جهان بوده است.» 

تردیدی نیست که مردم مالزی برای بازگشت به دوران طلایی شکوفایی و رشد این کشور در دوره ماهاتیر محمد، در انتخابات مه 2018  به ائتلاف وی رای دادند. آنها با چنین رایی مخالفت خود را با کلیپتوکراسی (دزدسالاری ) دوران حکومت نجیب رزاق به طور جدی نشان داده و ناخرسندی خود را از پیروی نجیب رزاق از سیاست های تنش زایانه عربستان سعودی اعلام کردند. در واقع  تنش زا بودن سیاست های داخلی و خارجی دولت نجیب رزاق یکی دیگر از عواملی بود که مسیر پیروزی ماهاتیر محمد در انتخابات را هموار ساخت.