IRIB World Service

مجموعه برنامه «بازگشت ماهاتیر محمدبه قدرت در مالزی» به تعداد 4 قسمت از پژوهشی با عنوان «بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در مالزی، علل و نتایج آن» در واحد پژوهش های کاربردی استخراج و تنظیم شده است.

در 9 می 2018 در رویدادی مهم در مالزی ائتلاف امید (Pakatan Harapan) به ریاست ماهاتیر محمد، نخست وزیر پیشین این کشور در انتخابات پارلمانی به پیروزی رسید. ائتلاف امید، در این انتخابات 119 کرسی از 222 کرسی پارلمان مالزی را کسب کرد. این ائتلاف از چهار حزبِ اقدام دموکراتیک، اعتماد ملی، بومیان متحد مالزی و عدالت مردم تشکیل شده است. پیروزی ائتلاف امید به ریاست ماهاتیر محمد، پایانی بر بیش از 60 سال حاکمیت جبهه ملی در مالزی بود که خود ماهاتیر محمد نیز پیش تر عضو آن بود، اما بعدا راه خود را از آن جدا کرد. بازگشت ماهاتیر محمد به عرصه سیاست آن هم در فضایی که حزب حاکم و نخست وزیر وقت به فساد گسترده مالی و تبعیت از سیاست های تنش زایانه عربستان سعودی متهم بودند، برای مردم مالزی خبری امیدبخش بود.

در پی انتخابات 9 می 2018، ماهاتیر محمد که از حوزه لنکاوی Langkawiبه پارلمان راه یافته بود، به عنوان نخست وزیر کشور 32 میلیون نفری مالزی انتخاب شد. او پیش تر نیز از سال ۱۹۸۱ تا سال ۲۰۰۳ به عنوان چهارمین نخست‌وزیر مالزی فعالیت کرد که طولانی‌ترین دوره تصدی این مقام در مالزی است. ماهاتیر محمد نخست وزیر جدید مالزی که اکنون ۹۲ سال دارد پیش تر به مدت ۲۲ سال در راس دولت قرار داشت و اکنون سالخورده ترین رییس دولت در جهان و یکی از محبوب ترین سیاستمداران است. ماهاتیر محمد در نخستین واکنش به نتیجه انتخابات پارلمانی گفت :  « آمده‌ام تا شاهد حاکمیت دوباره قانون بر مالزی باشیم. من قصد ندارم از کسی انتقام بگیرم.  » ماهاتیر محمد پیش‌ترو بین سال‌های 1981تا 2003 نخست‌وزیر کشورش بود و منتقدانش بدون هیچ مستنداتی وی را به دیکتاتوری  متهم می کردند. اما به رغم این ادعای واهی مخالفان ، ماهاتیر محمد در انتخابات 2018،با حمایت مردم بویژه نسل‌ جوان مالزیایی‌ توانست بر حاکمیت حزب "باریسان ناسیونال" و نخست وزیری نجیب رزاق که نامش با فساد مالی و عربستان سعودی عجین شده است ، پایان دهد. ماهاتیر محمد، خود سال‌ها عضو حزب باریسان ناسیونال بود اما، طی چند سال پس از کناره گیری ماهاتیر محمد از قدرت، اوضاع در مالزی تغییر یافت و روند پیشرفت سیاسی و اقتصادی این کشور دگرگون شد. 

نجیب رزاق، رهبر حزب باریسان ناسیونال که از سال 2009 نخست وزیر مالزی شده بود، در انتخابات می 2018 بزرگ‌ترین رقیب ماهاتیر محمد بود.ماهاتیر محمد برای غلبه بر هم حزبی های سابق، دست یاری به یکی از سرسخت‌ترین رقبای قدیمی داد و با انور ابراهیم سیاستمدار برجسته محبوس، ائتلاف کرد. انور ابراهیم که از نزدیکان ماهاتیر محمد بود، در انتهای دهه 90 با وعده اصلاحات در برابر ماهاتیر قد علم کرده بود. بعدها انور ابراهیم توسط مخالفان اش و با پاپوش مالی و اخلاقی به زندان افتاد. وی بارها اتهام‌های خود را رد کرده است. ماهاتیر محمد بعد از پیروزی در انتخابات مه 2018 اعلام کرد در پی گرفتن عفو سلطنتی برای انور ابراهیم است و در صورت عفو انور ابراهیم، ‌به نفع او کنار خواهد کشید و قدرت را به او خواهد سپرد. به نظر می رسد حمایت مردمی از ائتلاف ماهاتیر محمد و انور ابراهیم ، نتیجه شخصیت کاریزماتیک ماهاتیرمحمد و نیز خستگی مردم مالزی از فسادمالی دولت نجیب رزاق بود. نجیب رزاق و حزبش متهم اند که در بزرگ‌ترین فساد دولتی دنیا، میلیاردها دلار پول را به یغما برده‌اند. گفته می‌شود که نجیب رزاق با همین پول‌ها، ‌کلکسیونی از جواهرات به ارزش صدها میلیون دلار برای همسرش خریداری کرده است.

جوانان مالزیایی که سال‌ها وعده‌های بی نتیجه دولت نجیب رزاق را برای مقابله با فساد دیده‌ بودند، در پیروزی ائتلاف ماهاتیر محمد و انور ابراهیم نقشی مهم داشتند و ابزار تاثیرگذار آنها هم در این پیروزی تاریخی، ‌شبکه‌های اجتماعی بوده است. برهمین اساس نیز ماهاتیر محمد، هنگام بازگشت به دنیای سیاست، اعلام کرد که برای مبارزه با  فساد دولتی پا به میدان گذاشته است. پیروزی ماهاتیر و هم‌پیمانانش از این منظر تاریخی است که برای نخستین بار در تاریخ مالزی، ‌یک حزب فارغ از مسائل نژادی وارد کارزار انتخاباتی شد و به پیروزی رسید. علاوه بر فساد مالی، سیاست های منطقه ای دولت نجیب رزاق نیز در شکست وی در انتخابات موثر بود. مالایی ها در حالی پیروزی رهبر محبوب خود را جشن گرفتند که می دانند در سال های اخیر بر اثر سیاست های جبهه ملی، فاصله کشورشان با گذشته آرمانی خود به نحو ملموسی افزایش یافته است. تبعیت جبهه ملی از  سیاست های تنش زایانه عربستان سعودی و حمایت نجیب رزاق از وهابیت تکفیری، سیاست خارجی این کشورِ عضوِ آ.س.آن را از تعادل همیشگی آن خارج کرده و وجهه میانه روی مالزی را در جهان اسلام دچار آسیب کرده است. این سیاست همچنین در داخل مالزی باعث اشاعه تفکرات خطرناک  وهابی و برخوردهای حذفی خشونت آمیز با اقلیت های مذهبی از جمله شیعیان شد.

نجیب رزاق، با دریافت میلیون ها دلار کمک مالی از سعودی ها ، حزب حاکم را که از سال 1957 قدرت را در دست داشت، دچار انشقاق کرده بود. سیاست های جبهه ملی در حوزه های فرهنگی و سیاسی در سال های گذشته شکاف های داخلی را در این کشورِ مهم جهان اسلام تشدید کرده بود. در چنین شرایطی بود که جدایی ماهاتیر محمد از جبهه ملی، تاسیس حزب مستقل و در نهایت ریاست او بر ائتلاف امید با استقبال گسترده مردم مالزی از جمله چینی تباران مواجه شد. به اعتقاد ناظران، بزرگ ترین پیام انتخابات مالزی این است که بدون خشونت و با صندوق رای می توان دولت را تغییر داد. این انتخابات به نیروهای متمایل به وهابیت نشان داد که جایگاهی در افکار اکثریت مردم مالزی ندارند و مردم از خشونت، وهابی گرایی، فساد مالی و اشرافی گری بیزارند. دشواری های اقتصادی دوران حکومت نجیب رزاق موجب شد اشتغال و معیشت، محور اصلی رقابت های انتخاباتی در مالزی شود. اغلب ناظران، پیروزی ائتلاف امید به ریاست ماهاتیر محمد را ناممکن می دانستند. زیرا دولت نجیب رزاق، منابع کافی برای تبلیغ در اختیار داشت و با نخبگان سیاسی و تجاری پیوندهای نزدیک داشت. نجیب رزاق با بهره گیری از نظام رسمی انتخاباتی، نیروی پلیس و کمیسیون انتخاباتی راه های پیروزی رقیب را بسته بود، اما پیوستن ماهاتیر محمد به ائتلاف امید، شرایط را به سود مخالفان نجیب رزاق تغییر داد.

ماهاتیر محمد در دهه های گذشته بارها از نقش مخرب و ویرانگر آمریکا، رژیم صهیونیستی و انگلیس در جهان انتقاد کرده است. در سال های گذشته که نجیب رزاق، نخست وزیر قبلی مالزی به شدت به عربستان سعودی و هم پیمانانش نزدیک شده بود و سعودی ها در مالزی نفوذ کرده بودند، ماهاتیرمحمد ، بارها از سیاست های افراط گرای عربستان سعودی انتقاد کرده بود. ماهاتیر محمد همچنین به دخالت عربستان سعودی در امور داخلی مالزی اعتراض و تاکید کرده بود که ریاض متحد مناسبی برای مالزی به منظور ترویج اعتدال در جهان اسلام و مبارزه با تروریسم نیست. ماهاتیر محمد همچنین منتقد جدی جنگ سعودیها در یمن است.  تضاد فکری ماهاتیر محمد با ترویج تفکرات وهابی و حمایت سنتی ماهاتیر از فلسطینی ها و انتقادهای مکرر او از رژیم اشغالگر قدس و حمایت های ماهاتیر از سیاست های  ایران در زمینه حل مشکلات جهان اسلام ، از ویژگی های مهم ماهاتیر محمد بوده است. ماهاتیر محمد تحریم های آمریکا علیه جمهوری اسلامی ایران را انتقام گیری خوانده است و همچنین در جریان سفری که در دوره نخست وزیری اش به ایران داشت از جمهوری اسلامی ایران به عنوان وطن دوم خود یاد کرده است. 

پیرمحمد ملازهی ، کارشناس برجسته مسایل آسیا در ایران درباره علل بازگشت ماهاتیر محمد به قدرت در مالزی می گوید : « ماهاتیر محمد قبلا نیز نخست وزیر بود و سابقه خوبی به عنوان یک اقتصاددان مسلمان از خود برجای گذاشته بود. چنانکه نه تنها در داخل کشور اعتبار خود را بالا برده، بلکه در سطح دنیای اسلام نیز این مسئله مطرح است که اگر کشورهای اسلامی می‌خواهند پیشرفت کنند، باید به لحاظ اقتصادی و صنعتی الگویی را انتخاب کنند که ماهاتیر محمد در مالزی به تجربه گذاشت و موفق شد. او توانست مالزی را از یک کشور فقیر و کم‌توان اقتصادی به کشور پیشرفته‌ای تبدیل کند که هم از لحاظ صنعتی، هم جذب سرمایه‌ خارجی و هم رساندن جامعه به یک انسجام و وحدت درونی موفق بوده است. در کنار این‌ها، ماهاتیر محمد از نظر مالی نیز شخص سالمی بوده و از اعتبار ملی قابل قبولی در داخل مالزی و جهان اسلام برخوردار است.»