IRIB World Service

دراین برنامه به دلایل پیوستن برخی مهاجران مسلمان به گروه های افراطی در اروپا می پردازیم.

گرایش های افراطی برخی از مهاجران مسلمان در کشورهای اروپایی اساسا از بحران هویت در اروپا ناشی می شود. برخی نظرسنجی ها، از نگاه منفی جامعه اروپایی به رشد هویت مذهبی در میان مسلمانان حکایت دارند. طبق یک نظرسنجی در سال 2006، 59 درصد مردم انگلیس، 82 درصد مردم اسپانیا، 83 درصد مردم آلمان و 87 درصد مردم فرانسه، رشد هویت مذهبی میان مهاجران را نامطلوب تلقی کردند. از نظر صاحب نظران اروپایی، هویت طلبی مذهبی اگر به درستی پاسخ داده نشود، زمینه افراط گرایی را فراهم می کند. اروپائیان با ایجاد اسلام هراسی و نگاه منفی به هویت خواهی مذهبی مهاجران مسلمان باعث شده اند در میان نسل جدید مهاجران، جوانانی منزوی و سرخورده که به گروه های افراطی گرایش پیدا می کنند، تربیت شوند. علی رغم این، اروپایی به جای پایان دادن به سیاست اسلام هراسی، برای رفع مسئولیت از خود، انگشت اتهام خود را به سوی اسلام و مسلمانان نشانه گرفته اند.

به دلیل سیاست اسلام هراسی در غرب ، بسیاری از مهاجران مسلمان جوان که در غرب زندگی می کنند، بین فرهنگ اسلامی والدین خود و فرهنگ چندگانه سکولار کشور محل سکونت، دچار سردرگمی شده اند. جالب این که، بسیاری از افرادی که وارد فرایند افراطی گرایی شده اند، عمدتا دارای تفکر سکولار بوده اند. به عنوان مثال یافته های تحقیق ویکتورویش  Wiktorowicz نشان می دهد که بسیاری از اعضای گروه تروریستی المجاهدین  که درانگلستان فعال است، به معنی خاص کلمه مذهبی نبودند و قبل از ورود به این سازمان، تحصیلات مذهبی خاصی نداشتند. این افراد برای یافتن هویت نوین، افراطی گری را در پیش گرفته اند که با فرهنگ اسلامی مغایرت دارد. بسیاری از کارشناسان معتقدند که جوانان مسلمان اروپایی به عنوان نسل دوم یا سوم  از مهاجران مسلمان ، احساس محرومیت در جوامع اروپایی می کنند. چراکه این جوامع به طور کامل آنها را نمی پذیرند. بنابراین این جوانان در مسیر جستجوی هویت نوین و با تبلیغات برخی مبلغان افراطی وابسته به عربستان سعودی و گروه های تروریستی مانند القاعده و داعش به سمت افراطی گری کشانده می شوند. 

دیوید پرچت David Precht، از صاحب نظران موضوع رادیکالیسم در انگلیس می گوید:« در اروپای غربی فرایند رادیکالیسم از  نوجوانی یعنی زمانی که برخی افراد در جستجوی یک هویت قوی هستند، شروع می شود و نوجوانان جواب به این ندای هویتی را در ایدئولوژی رادیکالیسم پیدا می کنند.» در واقع یکی از مهمترین دلایل برای پیوستن این جوانان به گروه های افراطی، واگرایی شان در جامعه ای است که احساس می کنند به لحاظ فرهنگی - اجتماعی فاصله زیادی با آنها دارد. پیوستن به گروه های افراطی به عنوان راه فراری برای کسانی است که از احساس تحقیر خارج شوند. امروزه به نسل دوم مسلمانان در اروپا هنوز به عنوان مهاجر و بیگانه نگریسته می شود و آنها از تبعیض نژادی و محرومیت در اروپا رنج می برد. به همین علت، محققین معتقدند درست است که مشکلات مالی و محرومیت اقتصادی می تواند زمینه مساعدی را برای گرایش به ایدئولوژی های افراطی فراهم کند، اما نمی تواند پیوستن آن دسته از اعضای جدید به داعش را که از شرایط اجتماعی و اقتصادی خوبی برخوردار بوده اند، توضیح دهد. 

رفتار کشورهای اروپایی به عنوان مدعیان حقوق بشر با بسیاری از مهاجران مسلمان با نقض آشکار و پنهان حقوق اولیه آنان همراه است. مسلمانان در اروپا،  به طور یکسان از حقوق بومیان اروپا برخوردار نیستند و شهروند درجه ۲ محسوب می شوند و همواره حقوق شهروندی آنها مورد تعدی قرار می گیرد. به گونه ای که بسیاری از مهاجرانی که دارای ظرفیت و تحصیلات علمی بالایی بوده اند، مجبور به اشتغال در مشاغل نامناسب در اروپا شده اند. آمارها نشان می دهد که بخش بزرگی از مسلمانان اروپا در پیدا کردن شغل مناسب در کشورهایی چون دانمارک، انگلستان و هلند با مشکلات زیادی روبرو هستند. گزارش "مرکز اروپایی نظارت بر نژاد پرستی و بیگانه هراسی" (European Monitoring Center on Racism and Xenophobia     ) نشان می دهد که امکانات آموزشی مسلمانان اروپا پایین تر از سطح متوسط کشورهای اروپایی است. به عنوان مثال ،  فقط سه و سه دهم درصد از مهاجران که در مدارس آلمان تحصیل می کنند، می توانند به دانشگاه راه پیدا کنند. نرخ بیکاری مهاجران مسلمان در آلمان بسیار بیشتر از متوسط آلمانی الاصل هاست و مسلمانان عمدتا در بخش های کم درآمد و بدون تضمین شغلی، مشغول کار هستند. بر اساس آمار رسمی "شورای مسلمانان بریتانیا"  The Muslim Council of British)  ) ، نرخ بیکاری مسلمانان در انگلیس و ولز، در مقایسه با سایر اقشار بالاست. بر اساس این آمار،  در سال 2011 ، تنها نوزده و هشت دهم درصد مسلمانان انگلیس و ولز دارای شغل تمام وقت بوده اند. میزان بیکاری نیز در میان مسلمانان در انگلیس و ولز در سال 2011 ،  هفت و دو دهم درصد  بوده، در حالی که که این نرخ به نسبت کل جمعیت انگلیس و ولز 4 درصد بود.این آمار ها پس از سال 2011 نیز بیشتر شده اند .

درخصوص وضع مسکن نیز مسلمانان اروپا دچار محرومیت و تبعیض شدید هستند و بسیاری از آنها در حومه شهرهای بزرگ اروپا زندگی می کنند. به عنوان مثال حومه پاریس که عمدتا از زاغه‌های بتونی تشکیل می شود، بیشترین تعداد مهاجران مسلمان را در خود جای داده است. به علت رویکرد های ناعادلانه پاریس علیه مسلمانان ، فرانسه بیشترین عضو را نسبت به دیگر کشورهای اروپایی در داعش داشت  و ساکنان حومه پاریس بیشتر از شهرهای دیگر مستعد عضویت در داعش بوده اند. به همین خاطر، برخی حومه پاریس را "بستر تروریسم" معرفی می کنند.  پدیده اسلام هراسی در غرب بعد از واقعه مشکوک ۱۱ سپتامبر و انهدام برج های دوقلوی نیویورک، بسیار افزایش یافته است . امروزه، رفتارهای تبعیض آمیز پلیس کشورهای اروپایی در ایست و بازرسی ها و بازجویی ها نسبت به مسلمانان به دلیل مذهب و نوع پوشش شان، بسیار افزایش یافته است. سیاست های تبعیض آمیز غرب علیه مهاجران مسلمان ، تصور "قربانی بودن"  را در میان این مهاجران ایجاد کرده است. این موضوع انگیزه لازم را درگرایش برخی از مهاجران مسلمان به سمت افراط گرایی و با هدف انتقام گیری فراهم می کند.مارک سگمن Sageman  روان شناس و مامور سابق سیا در این خصوص می گوید:«آنهایی که احساس می کنند که جامعه به عنوان یک کل، کمترین ها را به آنها داده است، بیشترین احتمال را دارند تا به شبکه های تروریستی بپیوندند.» اما، مواجهه با محرومیت و تبعیض، الزاما به رفتارهای خشونت آمیز و افراطی منتهی نمی شود. اگرچه بسیاری از مسلمانانی که در حاشیه شهرهای بزرگ اروپا زندگی می کنند، کسانی هستند که یا بیکار یا به لحاظ اقتصادی فقیر هستند، اما این مسئله به تنهایی نمی تواند منجر به گرایش آنها به رادیکالیسم بشود. به عنوان مثال حمله به فرودگاه گلاسکو انگلیس در سال ۲۰۰۷ ، بوسیله یک دکتر و یک مهندس با درجه پی. اچ. دی. صورت گرفت و این نشان دهنده این است که افراد با زندگی حرفه ای موفق نیز می توانند به سمت تروریسم و افراطی گری سوق پیدا کنند. مقامات اروپایی یکی از مهمترین دلایل گرایش برخی از مهاجران مسلمان به افراطی گری و تکفیری گری را  نقش برخی امامان جماعت متاثر از وهابیت عربستان سعودی می دانند که در تحریک احساسات برخی جوانان مسلمان تأثیرگذار بوده اند. نگرانی ها درباره سخنرانی های تند برخی از امامان جماعت در مساجد، منجر به اتخاذ یکسری اقدامات محدود کننده از سوی دولت های اروپایی شده است. به عنوان مثال بعد از حملات مارس ۲۰۰۴ میلادی اسپانیا، وزیر امور داخلی این کشور قانونی را پیشنهاد داد که بر مبنای آن دولت اجازه دارد خطابه های امامان جماعت را کنترل کند. این قانون توسط رئیس کمسیون اسلامی اسپانیا محکوم شد. فرانسه و هلند نیز در سالهای 2016 و 2017 برخی امامان جماعت را به دلیل سخنرانی های تند، به تحریک تروریسم متهم و اخراج کردند. این در شرایطی است که یکی از دلایل تاثیرپذیری این امامان جماعت از وهابیت تکفیری، ناشی از مناسبات خوب فرانسه و برخی از کشورهای اروپایی با عربستان سعودی است .

در یک جمع بندی کلی می توان گفت که بحران هویت در اروپا، سرخوردگی ناشی از محرومیت و تبعیض نژادی ، تحریک امامان جماعت تندرو توسط عربستان سعودی، سیاست خارجی تهاجمی برخی دولت های اروپایی، اسلام هراسی و اهانت رسانه های اروپایی به مقدسات اسلامی ازعمده دلایل گرایش برخی مهاجران مسلمان در اروپا  به گروه های افراطی می باشد. در حالی که اندیشکده های غربی از عربستان سعودی به عنوان «مادر تروریسم» نام می برند ، کشورهای اروپایی و در راس آنها فرانسه با حمایت از سیاست های منطقه ای تنش زای عربستان سعودی ، در عمل باعث ترویج تفکرات افراطی متاثر از وهابیت تکفیری در میان مسلمانان مهاجر در اروپا می شوند.