IRIB World Service

در بخش سوم از " چالش های مهاجرت مسلمانان در اروپا" ، نگاه تروریست محور اروپایی ها به مهاجران مسلمان بررسی می شود.

نگاه تروریسم محور به مهاجران مسلمان در اروپا، یکی از ریشه های مشکلات مسلمانان در کشورهای اروپایی است. یکی از نگرانی های عمده دولت های اروپایی درباره نسل دوم مهاجران مسلمان این بوده است که آنها تحت تأثیر آنچه کشورهای غربی بنیادگرایی اسلامی می نامند، به سمت انزواگرایی فرهنگی کشیده شوند. از نظر صاحب منصبان و اندیشمندان اروپایی انزواگرایی فرهنگی مهاجران منجر به رفتارهای خشونت طلبانه و تروریستی می شود. با این برداشت، مقامات اروپایی فرهنگ اسلام را دارای رویکرد تقابلی در مقابل تمدن غربی می دانند. اما،  اگر دولتمردان اروپایی واقعا پایبند شعارهای آزادی عقیده و ترویج بی واسطه و بدون پیش داوری مذاهب بودند، اساساً هیچ گاه تصور ضدیت اسلام با هنجارهای فرهنگی و انسانی سایر تمدن ها به وجود نمی آمد. درواقع ایجاد این تصور حاصل بازنمایی مخدوش از اسلام در رسانه های غربی است.

حضرت آیت الله خامنه ای، رهبر معظم انقلاب اسلامی ایران در 21 ژانویه سال 2015  در نامه ای خطاب به جوانان اروپایی و امریکایی می فرمایند:«اسلام را از طریق منابع اصیل و مآخذ دست اوّل آن بشناسید. با اسلام از طریق قرآن و زندگی پیامبر بزرگ آن آشنا شوید. من در اینجا مایلم بپرسم آیا تاکنون خود مستقیماً به قرآن مسلمانان مراجعه کرده‌اید؟ آیا تعالیم پیامبر اسلام (صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلّم) و آموزه‌های انسانی و اخلاقی او را مطالعه کرده‌اید؟ آیا تاکنون به جز رسانه‌ها، پیام اسلام را از منبع دیگری دریافت کرده‌اید؟ آیا هرگز از خود پرسیده‌اید که همین اسلام، چگونه و بر مبنای چه ارزش هایی طیّ قرون متمادی، بزرگترین تمدّن علمی و فکری جهان را پرورش داد و برترین دانشمندان و متفکّران را تربیت کرد؟»

برغم ضرورت شناخت اسلام و مسلمانان بر اساس منابع اصیل اسلامی، مقامات سیاسی و رسانه ای و فکری غربی، رویکردی بدبینانه به اسلام و مسلمانان دارند. این رویکرد بدبینانه مقامات سیاسی و رسانه ای غربی به مسلمانان موجب شده است، مقامات اروپایی، آگاهانه یا ناآگاهانه، اسلام و مهاجران  مسلمان را مترادف با تروریسم ترسیم کنند. به عنوان مثال ، مقامات ضد تروریسم انگلیس هشدار می دهند که حدود 3000 مسلمان افراطی در انگلستان زندگی می کنند که احتمال انجام رفتارهای تروریستی از سوی آنها وجود دارد. از یک سو، مقامات مسئول در حوزه مقابله با تروریسم در اروپا نمی توانند توضیح دهند که احتمال رفتار تروریستی 3000 مسلمان را که به زعم آنها افراطی هستند، چگونه تشخیص داده اند؟ از سوی دیگر، رسانه های غربی نمی توانند میان این گروه و جامعه صلح طلب مسلمانان مهاجر در اروپا تمایزی قایل شوند و به همین علت، بدبینی خود به مسلمانان را  به بدنه جوامع اروپایی نیز منتقل می کنند.

مقامات ارگان های مسئول مبارزه با تروریسم در اروپا  می گویند یک تا دو درصد مسلمانان ساکن اروپا که حدود 250 تا 500 هزار نفر را شامل می شود، دستکم یک بار در طول زندگی خود در فعالیت های افراطی شرکت کرده اند. درباره علل  رفتارهای خشونت آمیز دیدگاه های مختلفی طرح شده است. برخی مقامات فکری و سیاسی اروپا معتقد به تعارض ذاتی اسلام با دنیای غرب هستند. در همین  راستا، بخش گسترده ای از رسانه های غربی به ترویج اسلام هراسی می پردازند. برخی دیگر معتقدند که فضای تبعیض آمیز و منفی سیاسی- اجتماعی- اقتصادی اروپا ضد مسلمانان اروپایی، به پرورش تروریسم در اروپا کمک کرده است. از نظر این گروه، عاملان عملیات تروریستی درکشورهای اروپا، شهروندان عرب تباری هستند که از اوضاع سیاسی و اجتماعی خود در این کشورها ناراضی اند. 

از میان 66 بازداشت شده اولیه در زندان آمریکا در گوانتانامو حدود 20 نفر از آنها ساکن کشورهای اروپای غربی بودند. تعداد زیادی از متهمان به تروریسم در اروپا، جوانان وابسته به طبقه متوسط در کشورهای اروپایی  بوده اند که هر یک به نوعی، در نتیجه تجربه شوک فرهنگی در اروپا، به سمت افراط گرایی سوق پیدا کرده اند. در حقیقت ، رفتارهای ضد دینی تحت پوشش سکولاریسم حاکم بر جوامع اروپایی و سرخوردگی های اجتماعی ناشی از آن ، در گرایش برخی از جوانان مسلمان در اروپا  به افراط گرایی تأثیر گذار بوده اند. اما، بخش اعظم جوانان مسلمان در اروپا ، مهاجران یا شهروندان صلح جویی هستند که جوامع اروپایی قادر به تفکیک میان آنها با برخی عناصر تندرو نیستند و در بسیاری موارد،  در واکنش به افراط گراها، کل جامعه مسلمانان را هدف انتقادات نابجای خود قرار می دهند.

در سالهای اخیر گزارش های رسانه های غربی درباره حملات خشونت آمیز تروریست های القاعده و داعش در اروپا ، به فضاسازی ضد مسلمانان دامن زده است. این در شرایطی است که اساسا از نظر اسلام و مسلمانان، تروریست ها دین ندارند. اما، رسانه های غربی دائما آنها را مسلمان معرفی می کنند و به روابط سازمان های متبوع این تروریست ها، یعنی القاعده و داعش با دولت ها و سازمان های امنیتی اروپا و آمریکا نیز چشم می بندند. باید توجه داشت که اروپا علاوه بر تروریسم عناصر افراطی سرخورده از فضای فرهنگی تبعیض آمیز اروپا، با گروه دیگری از تروریست ها مواجه است که به تروریست های وطنی یا به اصطلاح هوم گراون Home Grown معروف هستند.

تروریست های"هوم گراون" اروپایی را اساسا نمی توان مهاجر دانست. زیرا، آنها برغم ریشه مهاجرتی خود، در همان کشور محل وقوع عمل تروریستی، متولد شده اند و در کشورهای اروپایی پرورش یافته اند. تهدیدات مربوط به تروریسم وطنی از سال 2010 میلادی در اروپا رشد زیادی داشته است. اهداف این تروریست ها عمدتا حمله به راه آهن، فرودگاه، هواپیما و اتوبوس و اماکن عمومی بوده است. از دهه ۱۹۹۰ میلادی تهدیدات تروریستی از تهدیدات برون زا تبدیل به تهدیدات درون زا شده اند. زیرا،عاملان این ترورها، در واقع اروپایی و متولد اروپا هستند. حال آنکه، مقامات و رسانه های اروپایی، آنها را نسل دوم یا سوم مهاجران معرفی می کنند. 

احساس محرومیت نسبی و  تعلقات هویتی و فرهنگی و انزوای گروهی، از انگیزه های اصلی تروریست های وطنی "هوم گراون" اروپایی در ارتکاب رفتارهای خشونت آمیز است که مساله داخلی کشورهای اروپایی محسوب می شود. در این زمینه ، تنفر عمیق از تمدن و ارزش های غربی، احساس بیگانگی با جامعه غربی ، از مهمترین ویژگی های مشترک این عناصر افراطی در اروپا است. نکته بسیار مهمی که در شکل گیری گروه های افراطی در اروپا وجود دارد، این است که این گروه ها عمدتا سازماندهی غیرمتمرکز دارند و همین  موضوع، چالش تروریست ها را برای کشورهای اروپایی دوچندان می کند.

کشورهای اروپایی  بیش از هر چیز امنیت اجتماعی خود را از ناحیه گسترش تروریسم وطنی در خطر ببینند. یکی از اعضاء سرویس اطلاعاتی و امنیتی دانمارک اظهار کرده است : "بزرگترین تهدید برای کشورهایی همچون دانمارک و سایر کشورهای اروپایی، ناشی از گروه های ابتدایی، غیر حرفه ای و کوچکی از جوانان فریب خورده مسلمان و غیرمسلمان دیگر است که از ایدئولوژی به اصطلاح جهادی القاعده الهام می گیرند. این افراد که آشکار یا پنهان دست به اعمال تروریستی می زنند، هیچ کنترل، برنامه ریزی یا حمایتی از خارج ندارند. این افراد ،خود اهدافشان را انتخاب،  برنامه ریزی و در نهایت عملیاتی می کنند."

درباره این گروه های کوچک و عناصر انفرادی تروریستی، مدیر کل سرویس امنیتی انگلیس در سخنرانی خود در لندن در سال ۲۰۰۶، می گوید: "بسیاری از افرادی که مواضع انفعالی شان به تروریسم فعال تبدیل می شود، غالبا  توسط دوستان، خویشاوندان، تصاویر تلویزیون، چت روم ها، وب سایت ها و شبکه های اجتماعی،  رادیکال و بنیادگرا می شوند." محققان غربی پیش بینی کرده اند در آینده تهدید تروریست های وطنی برای امنیت ملی امریکا و کشورهای اروپایی نسبت به تهدیدات القاعده و گروه های وابسته،  جدی تر خواهند بود. شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد اروپا بیشتر از آمریکا در معرض خطر جدی حملات تروریستی از ناحیه بنیادگرایان وطنی که تحت تاثیر عقاید ضاله و ضد اسلامی گروه های تروریستی چون داعش و القاعده هستند، قرار دارد.

گرچه دولتمردان و صاحبان رسانه های غربی و حتی برخی مراکز تولید فکر در غرب، تمایلی به تفکیک پدیده تروریسم از مهاجران  ندارند، واقعیت این است که خلط مبحث مهاجران و تروریسم در اروپا، جز تشدید مشکلات این قاره نتیجه دیگری ندارد. بطوری که این ضعف در مراکز فکری و سیاسی اروپا، خود به معضلی دیگر برای مهاجران تبدیل شده و همچنین مانع از یافته شدن راه های منطقی برای تفکیک و حل مشکلات مهاجران و نیز مشکل تروریسم به عنوان دو مساله جدا، اما موثر بر همدیگر در اروپا می شود.