پیامدهای تروریستی خواندن اخوان المسلمین توسط عربستان (قسمت دوم)
-
محمود حسین، دبیر کل اخوان المسلمین
عربستان تلاش زیادی انجام داد تا در مصر پس از حسنی مبارک ، تغییرات زیادی در ساختار قدرت و هیات حاکمه روی ندهد ، اما در نهایت در دسترسی به این هدف موفق نبود
عربستان تلاش زیادی انجام داد تا در مصر پس از حسنی مبارک ، تغییرات زیادی در ساختار قدرت و هیات حاکمه روی ندهد ، اما در نهایت در دسترسی به این هدف موفق نبود . پافشاری مردم مصر بر تحقق آرمانهای انقلاب 25 ژانویه سبب شد حتی رفتار خشن نیروهای مسلح در مصر پس از مبارک موجب نشود تا انقلاب 25 ژانویه متوقف شود. نظامیان مصری مجبور شدند انتخابات مجلس نمایندگان (مجلس شعب) که 508 کرسی داشت را طی سه مرحله در اواخر سال 2011 و اوایل سال 2012 برگزار کنند که طی آن حزب آزادی و عدالت، شاخه سیاسی جمعیت اخوان المسلمین، توانست با کسب بیش از 47 درصد از کرسیها حایز اکثریت آراء شود و ریاست این مجلس را نیز به دست گیرد.در انتخابات مجلس شورا که در دو مرحله در اوایل سال 2011 برگزار شد نیز حزب آزادی و عدالت موفق به کسب بیش از 58 درصد آراء از 180 کرسی کرسی انتخابی این مجلس شد. مجلس شورای مصر در سال 2012 دارای 270 کرسی بود که تکلیف تنها 180 کرسی از طریق انتخابات تعیین می شد و 90 کرسی دیگر را نیز رئیس جمهوری منتخب باید تعیین میکرد. در انتخابات ریاست جمهوری مصر در سال 2012 نیز محمد مرسی، نامزد حزب آزادی و عدالت، شاخه سیاسی اخوان المسلمین مصر، موفق شد بیش از 51 درصد آراء را کسب کند و به عنوان نخستین رئیس جمهور مصر پس از مبارک برگزیده شود. پیروزی سه گانه اخوان المسلمین در انتخابات هایی که در سال 2012 برگزار شد، چیزی نبود که مورد قبول سکولارها، بازماندگان رژیم مبارک و چپ گرایان در داخل مصر و برخی کشورهای عربی به ویژه عربستان سعودی و امارات در منطقه و برخی کشورهای فرامنطقهای به ویژه آمریکا باشد. نکته مهم این است که ریاض از موفقیت اخوان المسلمین در مصر بیش از موفقیت دیگر جنبش های مهم شمال آفریقا به ویژه جنبش النهضه در تونس نگران بود زیرا برخلاف النهضه، پیروزی اخوان المسلمین مصر دارای تأثیرات منطقه ای بود. شاخه هایی از اخوان المسلمین در دیگر کشورهای عربی وجود داشتند که تداوم قدرت اخوان مصر می توانست سبب افزایش قدرت شاخه های این جنبش در دیگر کشورهای عربی شود. محمد مرسی در طول دوران یک ساله قدرت خود تلاش کرد نشان دهد که دولت وی و اخوان المسلمین خواستار «تدوام» روابط با عربستان سعودی هستند. محمد مرسی در دوران یک ساله قدرت خود سه بار به عربستان سفر کرد. مرسی نخستین سفر خارجی خود به عنوان رئیس جمهور مصر را به عربستان انجام داد و در 11 جولای 2012 یعنی تنها 11 روز پس از به قدرت رسیدن، به عربستان سفر و با شاه سعودی دیدار کرد. محمد مرسی دومین سفر خود به عربستان را در اواخر اوت 2012 برای حضور در اجلاس مکه انجام داد. موضوع مهم این است که در دومین سفر مرسی به عربستان، حاکم جده به استقبال رئیس جمهور وقت مصر رفت. همچنین محمد مرسی در اجلاس مکه پیشنهاد تشکیل کمیته چهارجانبه حل بحران سوریه با مشارکت مصر، عربستان، ترکیه و ایران را داد اما عربستان سعودی از این پیشنهاد محمد مرسی استقبال نکرد و در این کمیته حضور نیافت. سومین سفر مرسی به عربستان نیز با هدف شرکت در اجلاس عربی توسعه اقتصادی- اجتماعی انجام شد. مرسی در سومین سفر خود به عربستان اعلام کرد که "مصر و عربستان یک قبیله بزرگ هستند". یکی دیگر از نشانه های تلاش دولت محمد مرسی برای گسترش روابط با عربستان سعودی مربوط به برگزاری بزرگترین مانور نظامی مشترک ارتش مصر و عربستان است. ارتش مصر بزرگترین ارتش جهان عرب و بزرگترین تشکیلات سنی است. تنها چهار ماه پس از سقوط مبارک، هیئتی از نیروی هوایی عربستان برای انجام مانور مشترک سالیانه با نام «فیصل» در مصر فرود آمدند. مانور مشترک ارتش مصر و عربستان سعودی حتی زمانی که روابط دوجانبه در دوران حکومت یک ساله اخوان المسلمین متشنج بود نیز انجام شد. ابتدا در سپتامبر 2012 نیز نیروی دریایی مصر و عربستان سعودی در آبهای عربستان مانور سالیانه شان تحت عنوان «مرجان13» را انجام دادند.در می 2013 نیز دو کشور بزرگترین مانور مشترک تاریخ شان را انجام دادند. این عملیات «تبوک3 » نام داشت که اولین دور آن در سال 2008 و دومین دور در سال 2010 برگزار شده بود. در عملیات تبوک3 نیروهای زمینی، توپخانه، زرهی، پدافند هوایی، یگانهای ویژه در استان تبوک در شمال شرق عربستان مانور مشترک برگزار کردند که هدف آن بالا بردن توانمندی های نیروهای نظامی دو کشور بود. اگرچه دولت محمد مرسی تلاش زیادی برای حفظ و تداوم روابط با عربستان سعودی انجام داد ، اما نگاه عربستان به قدرت رسیدن اخوان المسلمین و محمد مرسی در مصر نگاه متفاوتی بود. عربستان که به نوعی رهبر شورای همکاری خلیج فارس محسوب می شود به همراه دو کشور امارات و کویت ، خروج حسنی مبارک از قدرت در مصر را یک «تهدید» می دانستند زیرا این کشورها ضمن آگاهی از جایگاه مردمی اخوان المسلمین در مصر، نگران به قدرت رسیدن این جنبش بودند که به واسطه ارائه یک الگوی حکومتی، یک رقیب ایدئولوژیک برای تفکر سلفی وهابی محسوب می شد. دکتر «عبدالله شمری»، محقق عربستانی، در کنفرانسی که در نوامبر 2012 توسط موسسه «آدیان» در دانشگاه آمریکایی لبنان برگزار شد، در این باره عنوان کرد که عربستان بیش از ترکیه و ایران نگران به قدرت رسیدن اخوان المسلمین در مصر است زیرا اخوان المسلمین یک مدل اسلامی-عربی از حکومت ارائه می دهد که عربستان با آن مخالف است.مطابق با این نگاه ایدئولوژیکی به اخوان المسلمین، عربستان سعودی دولت اخوانی در مصر را به ویژه از نظر اقتصادی که به نوعی پاشنه آشیل دولتهای مصر نیز محسوب می شد، تحت فشار قرار داد.در می 2013 یعنی دو ماه قبل از کودتا علیه مرسی، وزیر مالی دولت مصر از عربستان شکایت کرد که تنها یک میلیارد دلار از 4 میلیارد دلاری که پس از سقوط مبارک قول داده بود، را به این کشور پرداخت کرده است.یکی دیگر از دلایل اصلی مخالفت عربستان سعودی با اخوان المسلمین و دولت محمد مرسی در مصر مربوط به تأثیر تغییر قدرت در مصر بر نظم منطقه ای بوده است. در سیاست خارجی محمد مرسی دو راهبرد وجود داشت که سبب نگرانی عربستان بود: اتحادیه های منطقه ای قاهره و متنوع سازی سیاست خارجی مصر. این دو جهت گیری در سیاست خارجی به همراه چالش اخوان المسلمین برای عربستان سبب شد ریاض از کودتای اوت 2013 علیه مرسی حمایت کند. اولین نشانه تغییر در سیاست خارجی مصر تلاش محمد مرسی برای ایجاد روابط قوی با قطر که حامی اخوان المسلمین و رقیب عربستان سعودی بود، و اتحاد سیاسی با حزب «عدالت و توسعه» در ترکیه بود. این اتحادها به منزله شکل گیری نظم منطقه ای جدید توسط «دموکراتهای اسلامگرا» بود که عربستان را در انزوا قرار می داد. عربستان سعودی به روابط دولت مرسی و دولت جمهوری اسلامی ایران نیز پس از دیدار اوت 2012 مرسی از تهران و پیشنهاد وی مبنی بر تشکیل « گروه تماس منطقه ای سوریه» متشکل از ایران، عربستان، ترکیه و مصر مشکوک بود. همین عامل نیز سبب شد عربستان در نشست 17 سپتامبر 2012 قاهره درباره بحران سوریه شرکت نکند. سیاست متنوع سازی سیاست خارجی مصر نیز مورد قبول عربستان نبود. مرسی در این راستا از همه کشورهای عضو بریکس (برزیل، هند، روسیه، چین و آفریقای جنوبی) و همچنین از پاکستان ، اتیوپی و سودان دیدار کرد. تحلیلگران بر این باور هستند که مرسی در این سیاست خارجی جدید درصدد پیدا کردن شرکای خارجی جدید برای مصر به جای متحدان سنتی از جمله آمریکا و عربستان بود. باید گفت؛ واکنش زودهنگام عربستان سعودی به کودتای نظامیان علیه محمد مرسی و اخوان المسلمین و همچنین کمک های مالی هنگفتی که به دولت ژنرال السیسی در مصر انجام داد آشکارا نشان داد که آل سعود از قدرت گرفتن اخوان در مصر ناراضی بود. بر این اساس ، عربستان پنج واکنش همسو درباره کودتای نظامیان علیه دولت اخوانی در مصر انجام داد. ابتدا پادشاه عربستان تنها چهار روز پس از روی کار آمدن دولت موقت عدلی منصور، به عنوان اولین کشور، دولت کودتا علیه مرسی را به رسمیت شناخت و به عدلی منصور تبریک گفت. در ادامه، عربستان خشونتهای اوت 2013 نظامیان علیه هوادران محمد مرسی و مخالفان کودتای نظامی را که منجر به کشته و زخمی شدن هزاران مصری شد، «مبارزه علیه تروریسم» در مصر نامید. واکنش سوم حمایتی عربستان از نظامیان مصری زمانی بود که آمریکا به علت خشونت های اوت 2013 مانور نظامی خود با مصر را کنسل کرد. پس از این اتفاق، عربستان تلاش کرد خلاء آمریکا در مصر را پر کند. موضوع چهارم این است که حمایت عربستان از نظامیان مصری به حدی بود که وزیر خارجه عربستان مانند سال 2011 در سال 2013 نیز به چند کشور اروپایی از جمله روسیه سفر کرد و خواستار حمایت آنها از نظامیان مصر شد. اما واکنش پنجم عربستان در قبال کودتا علیه اخوان المسلمین از چهار واکنش قبلی بسیار مهمتر بود و آن این بود که عربستان سعودی در مارس 2014 اخوان المسلمین را در لیست سازمانهای تروریستی خود در کنار القاعده و جبهه النصره قرار داد و آنرا یک سازمان تروریستی اعلام کرد. موضوع مهم این است که ابتدا آل سعود در دسامبر 2013 قانون مبارزه با تروریسم را در عربستان تصویب کرد، سپس دولت موقت مصر در دسامبر 2013 اخوان المسلمین را به عنوان یک گروه تروریستی معرفی کرد و در نهایت نیز آل سعود در 7 مارس 2014 اخوان المسلمین را در لیست تروریستی خود قرار داد تا حمایت خود از دولت موقت و نظامیان مصری را همه جانبه نشان دهد.