IRIB World Service

در قسمت ششم برنامه وضعیت مهاجرت کاری از تاجیکستان به روسیه و سایر کشورهای آسیای مرکزی را بررسی خواهیم کرد.

جمهوری تاجیکستان با یکصد و چهل و سه هزار و یکصد (١٤٣ هزار و ١٠٠) کیلومتر مربع مساحت، یکی از کشورهای کوچک منطقه آسیای مرکزی به شمار می ­رود که با افغانستان از جنوب، ازبکستان از غرب، قرقیزستان از شمال، و جمهوری خلق چین از شرق، مرز مشترک دارد. تاجیکستان با جمعیت تقریبی هشت میلیون و هفتصد هزار نفر از نظر جمعیتی نیز در موقعیت به مراتب پایین ­تری نسبت به ازبکستان سی میلیون نفری (٣٠ میلیون نفر) و قزاقستان هیجده میلیون نفری (١٨ میلیون نفر) قرار دارد.

اقلیت نسبتاً قابل توجهی از تاجیک ها در سایر کشورهای منطقه به ویژه دو شهر مهم سمرقند و بخارا در ازبکستان و نیز مناطق شمالی افغانستان ساکن هستند. به اذعان نهادهای غربی، نظام سیاسی تاجیکستان یک نظام سیاسی اقتدارگرا است که به دلیل رویکردهای اقتدارگرایانه امام علی رحمان، گام به گام از روندهای دموکراتیک فاصله گرفته است، به گونه ای که فضای امنیتی و پلیسی نسبتاً فراگیری در این کشور حاکم است. نظام اقتصادی تاجیکستان با بیست و هفت میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی مطابق با آمار سال ٢٠١٧ میلادی از یک ساختار ضعیف و شکننده­ ای برخوردار است. وقوع جنگ داخلی شش ساله طی سال های ١٩٩٢ تا ١٩٩٧ میلادی به موازات فساد اقتصادی طبقه حاکم و توزیع نامناسب ثروت در سطح جامعه موجب شده است تاجیکستان از مشکلات و چالش ­های متعدد اقتصادی از جمله سطح بالای بیکاری و عدم تأمین نیازهای رفاهی و معیشتی رنج ببرد. این امر تأثیر مستقیمی بر مهاجرت جمعیت قابل توجهی از تاجیک ها به قزاقستان و روسیه در بیست و هفت  سال گذشته از بعد از استقلال تاجیکستان داشته است.

 شرایط شکننده اقتصادی تاجیکستان، توزیع ناعادلانه ثروت، فقدان فرصت­ های برابر و مناسب شغلی برای جوانان تاجیک و وجود شبکه­ های الیگارشی و رانت وابسته به صاحبان قدرت و نهادهای امنیتی موجب شده است پدیده مهاجرت عملاً به بخشی از فرهنگ جامعه تاجیکستان تبدیل شود. در این زمینه، عزت امان، رئیس اتحادیه جوانان تاجیک در روسیه معتقد ‌است: فکر مهاجرت در جوانان تاجیک از همان سن دانش آموزی در ذهن شکل می­ گیرد بطوری­که مهاجرت در فکر جوانان این کشور به عنوان یک فرهنگ نهادینه شده است و این پیامد خوبی برای تاجیک ها ندارد. شرایط سخت زندگی، جوانان را مجبور به مهاجرت می کند. در کشور تاجیکستان به طور متوسط برای تأمین معاش ماهانه یک خانواده دو فرزندی حداقل یک هزار (1000)دلار نیاز است در صورتی که حداکثر درآمدی که یک خانواده معمولی در تاجیکستان دارد­، بیشتر از دویست(200) دلار نیست. جوانان مستعد تاجیکستان در صورت تامین شرایط و امکانات دیگر مجبور نیستند به دیگر کشورها مهاجرت و تن به کارهای دست پایین بدهند.

بخش اعظمی از جمعیت شاغل تاجیکستان در بخش های کشاورزی و خدمات عمومی مشغول به کار هستند که درآمد  چندانی ندارد. این امر منجر به مهاجرت کاری گسترده به خارج شده و حدود یک میلیون نفر تقریبا معادل سی (۳۰) درصد از نیروی کار تاجیکستان به عنوان کارگران مهاجر غالبا به روسیه می­ روند. تاجیکستان بعد از کشورهای ازبکستان و اوکراین سومین کشوری است که بیشترین تعداد مهاجر را در روسیه دارد. طبق اعلام نظر «سمن گل تغای زاده» وزیر کار، مهاجرت و اشتغال تاجیکستان: در حدود هشتصد و هفتاد هزار (870/000) کارگر مهاجر تاجیکی در روسیه مشغول به فعالیت هستند. با در نظر داشتن نیروی کار تاجیک در قزاقستان، ازبکستان و قرقیزستان پیش بینی­ های مهاجرت کار بمراتب بیشتر از این تعداد می باشد. 

درآمدها و منابع مالی انتقالی از سوی مهاجران تاجیکی شاغل در روسیه، نقش بسیار مهمی در اقتصاد تاجیکستان ایفاء     می کند. بر اساس ارزیابی کارشناسان بانک جهانی، پول­ های انتقالی مهاجران به تاجیکستان حدود چهل (۴۰) درصد تولید ناخالص داخلی این کشور را تشکیل می­ دهد.این مساله تاجیکستان را به وابسته­ ترین کشور به پول مهاجران تبدیل کرده است. بنابراین، موضوع کارگران مهاجر به دلیل نقشی که در میزان بیکاری جوانان تاجیک، کاهش سطح فشارها و مطالبات اجتماعی و اقتصادی و کمک به بودجه و تولید ناخالص داخلی دارد به شدت مورد حمایت دولت تاجیکستان قرار دارد. عدم عضویت تاجیکستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیز از دیگر محدودیت­ های قابل توجه در روند مهاجران کاری تاجیکی در روسیه به شمار می­ رود. اتحادیه اقتصادی اوراسیا  به ریاست روسیه از ژانویه سال2015 میلادی رسماً فعالیت خود را آغاز کرده است.

اتحادیه اقتصادی اوراسیا در زمینه اعطای مجوز اقامت، اشتغال، انتقال پول و بازنشستگی، تسهیلاتی را برای کشورهای عضو یعنی قزاقستان، قرقیزستان، ارمنستان و بلاروس در نظر گرفته است که کشوری مانند تاجیکستان عملاً از آن محروم است. به دلیل همین محدودیت­ ها و محرومیت ­ها است که امام‌الدین ستاری سفیر تاجیکستان در روسیه اعلام نمود که: دویست و هفتاد هزار نفر مهاجر کاری تاجیک از حق ورود به روسیه محروم هستند. بخش مهمی از این افراد به دلیل ارتکاب به جرایم مختلف از جمله نقض قوانین مهاجرتی و اشتغال روسیه، عدم پرداخت مالیات، مزاحمت برای شهروندان روسی و مسائل امنیتی از روسیه اخراج شده ­اند .مقامات تاجیکستان در مذاکرات متعددی که با رهبران روسیه داشته ­اند، امیدوارند موضوع عفو مهاجران کاری تاجیک ممنوع‌ الورود را به سرانجام برسانند.

موضوع بازنشستگی نیز یکی دیگر از محدودیت­ های مهم مهاجران تاجیکی در روسیه محسوب می ­شود. هزاران نفر از شهروندان تاجیکستان شاغل در روسیه که بیش از بیست سال فعالیت کرده‌اند و با وجود پرداخت مالیات و حق بیمه اجتماعی، هنوز نمی­ توانند از دریافت حقوق بازنشستگی از این کشور برخوردار شوند. به همین دلیل، مقامات وزارت کار و مهاجرت تاجیکستان رایزنی ­های زیادی را با مقامات روسیه در این زمینه انجام داده­ اند با این امید که حداقل بیش از پانصد هزار کارگر مهاجر تاجیکستانی بتوانند از روسیه حقوق بازنشستگی دریافت کنند. اما با وجود اعلام مقامات وزارت کار و مهاجرت تاجیکستان درباره حل موضوع دریافت حقوق بازنشستگی برای کارگران مهاجر این کشور در روسیه در سال 2018 میلادی، مسکو این مساله را رد کرده است.

 الکساندر کالینین، رییس کمیسیون مهاجرت شهرداری مسکو اعلام نمود که: تا زمانی که حقوق بازنشستگی در قبال کارگران مهاجر کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا حل و فصل نشود در مورد حقوق بازنشستگی اتباع  تاجیکستان سخن گفتن زود است. دولت روسیه در حال حاضر این موضوع را در دست بررسی دارد، اما اولویت با کارگران مهاجر کشورهای قزاقستان، بلاروس، ارمنستان و قرقیزستان است و پس از تصویب سازش نامه درباره نحوه پرداخت حقوق بازنشستگی این افراد نوبت به تاجیکستان که عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا نیست، خواهد رسید. ذکر این نکته نیز لازم است که این قانون شامل آن عده از شهروندان تاجیکستانی خواهد شد که سال­ های زیادی در روسیه به عنوان کارگر مهاجر فعالیت کرده ­اند و دارای بیمه تامین اجتماعی هستند.