IRIB World Service

در قسمت چهارم برنامه وضعیت مهاجرت در قزاقستان را بررسی خواهیم کرد.

جمهوری قزاقستان با وسعت بیش از ٢ میلیون و ٧٠٠ هزار کیلومتر مربع، پهناورترین کشور منطقه آسیای مرکزی و نیز بزرگ ­ترین کشور محصور در خشکی در جهان است. قزاقستان به بزرگی اروپای غربی است و از دریای خزر در غرب تا کوه‌ های آلتای در شرق ادامه می‌ یابد. مرزهای شمالی قزاقستان در دشت ‌های سیبری غربی و مرزهای جنوبی آن در بیابان‌ های آسیای مرکزی  قرار دارند. همچنین قزاقستان با جمعیت تقریباً ١٨ میلیون نفری، در رتبه دوم جمعیتی در منطقه آسیای مرکزی، پس از ازبکستان ٣٠ میلیون نفری قرار دارد.

نظام سیاسی قزاقستان یک ساختار اقتدارگرا با محوریت نورسلطان نظربایف، رئیس جمهور این کشور است که از زمان استقلال این کشور در سال ١٩٩١ میلادی تاکنون قدرت را در دست دارد. این امر هرچند موجب انتقاد منتقدان طرفدار دموکراسی شده است، اما در عین حال ثبات سیاسی و امنیتی را برای کشور قزاقستان به دنبال داشته است. به خاطر همین ثبات سیاسی و امنیتی و نیز به لطف درآمدهای نفتی و گازی و مناسبات گسترده اقتصادی با روسیه، چین و جهان غرب، نظام اقتصادی قزاقستان توانسته است با بیش از ٤٦١ میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی در سال ٢٠١٦ میلادی، در رتبه نخست اقتصاد آسیای مرکزی قرار گیرد و از این منظر، سطح رشد و توسعه اقتصادی قزاقستان در سطحی کاملاً متفاوت و با فاصله از چهار کشور دیگر این منطقه قرار دارد.

بخش مهمی از روند مهاجرت در قزاقستان به ویژه در سال­ های اخیر، مهاجرت داخلی و از جنوب به شمال کشور می­ باشد که این امر بر روند مهاجرت خارجی نیز تأثیرگذار بوده است. مناطق شمالی قزاقستان دارای اکثریت روس بوده و مقامات کشور قزاقستان همواره نگران تحرکات تجزیه ­طلبانه در این منطقه از سوی روس ­ها بوده­ اند. این امر یکی از دلایل مهم انتقال پایتخت از آلماتی به آستانه در سال ١٩٩٩ میلادی به شمار می ­رود. پس از بحران اوکراین نیز نگرانی مقامات قزاقستان از تکرار احتمالی وضعیت شبه جزیره کریمه در مناطق شمالی قزاقستان، با اکثریت روس­ تبار تشدید شده است. لذا دولت قزاقستان با اجرای برنامه­ های مختلف درصدد انتقال جمعیت از مناطق جنوبی به شمال کشور است تا به تدریج توازن جمعیتی به نفع قزاق ­ها تغییر کند.

طی حدود 21 سال گذشته از سال 1997تا سال جاری یعنی 2018میلادی انتقال چندین هزار خانواده از جنوب به مناطق شمالی و شمال شرقی قزاقستان، ترکیب قومی این مناطق را که از زمان روسیه تزاری به این طرف کاملاَ به نفع روس ­تباران بوده، به طور قابل توجهی تغییر داد. یعنی امروز دیگر جمعیت روس تبار در این مناطق اکثریت مطلق نمی باشند. بر اساس برنامه دولت قزاقستان، طی سال‌ های 2018 تا 2022 میلادی 59 هزار خانواده باید از جنوب قزاقستان به شمال قزاقستان منتقل شوند. اگر این نکته در نظر گرفته شود که خانواده ‌های قزاق ‌های جنوبی معمولا شامل 4 یا 5 نفر باشند، هدف انتقال بالای 250 هزار نفر به شمال کشور مورد نظر است. پیامد مهم این تحولات و توسعه روند مهاجرت داخلی، تشدید روند مهاجرت روس­ تباران مناطق شمالی قزاقستان به روسیه است. در واقع بخش مهم دیگری از روند مهاجرت در قزاقستان که تحت تأثیر تحولات مناطق شمالی روس نشین این کشور صورت می­ گیرد، مهاجرت روس ­تباران از قزاقستان به روسیه است.

بخش دیگری از روند مهاجرت در قزاقستان، مهاجرت شهروندان این کشور به ویژه قزاق ­ها به روسیه می­ باشد که طی سال­ های اخیر بعد از بروز بحران سال 2014میلادی اوکراین با روسیه تشدید شده است. عضویت قزاقستان در اتحادیه اقتصادی اوراسیا از ژانویه سال ٢٠١٥ میلادی و اجرای رژیم بدون روادید در این اتحادیه نیز روند مهاجرت به روسیه را ساده ‌تر کرده است. بر اساس گزارش کمیته آمار وزارت اقتصاد ملی قزاقستان، تعداد افرادی که در سال 2016میلادی قزاقستان را ترک کرده‌اند به 34 هزار و 965 نفر رسیده است. دست­یابی به فرصت­ های شغلی مناسب­ تر، ادامه تحصیل در مراکز معتبر دانشگاهی و علمی روسیه و نیز استفاده از مزایای مالی و رفاهی بازنشستگی روسیه از جمله عوامل و انگیزه­ های مهم شهروندان قزاقستان برای مهاجرت به روسیه به شمار می ­رود.

در این رابطه، «گلمیرا ایلیووا»، رئیس بنیاد اجتماعی مرکز مطالعات جامعه شناختی و سیاسی «استراتژی» قزاقستان معتقد است: « بسیاری از قزاق‌هایی که در سال 2016 میلادی وارد روسیه شده‌اند، افراد مسن هستند. افرادی که در شرف بازنشستگی بوده و امید دارند زودتر بازنشسته شوند، به روسیه می‌روند، چرا که در مسکو این گروه سنی پایین‌ تر است. علاوه بر این، حقوق و قوانین بازنشستگی در روسیه در مقایسه با همه کشورهای شوروی سابق بهتر است. اساساً سیاست اجتماعی در روسیه منطقی بوده و بسیاری از ویژگی‌های سیستم توزیع قدیمی شوروی را حفظ کرده است.

 قزاقستان در عین حال به دلیل رشد و ثبات اقتصادی که تقریباً در دو دهه گذشته از سال 1997 تا2017 میلادی از آن برخوردار بوده است، بخشی از مهاجران کاری منطقه آسیای مرکزی را به خود جذب نموده است. در واقع، قزاقستان از سال 2004 میلادی به بعد عملاً به یک کشور مهم مهاجرپذیر تبدیل شده و پانزدهمین کشور پذیرنده مهاجرین شغلی در جهان به شمار می­ رود. تکثر قومی و زبانی و هم­ زیستی مسالمت ­آمیز اقوام با یکدیگر در قزاقستان موجب شده است بستر و زمینه مناسبی برای جذب مهاجران چهار کشور دیگر آسیای مرکزی به قزاقستان فراهم شود،  به گونه ­ای که تا سال ٢٠٠٠ میلادی بیش از یک میلیون مهاجر کاری از کشورهای منطقه وارد قزاقستان شدند.

قزاقستان در سال ٢٠١٠ میلادی میزبان بیش از ٣ میلیون مهاجر به این کشور بود. بعد از فدراسیون روسیه و اوکراین قزاقستان در جایگاه سوم میزبانی و پذیرش مهاجران خارجی در اروپای شرقی و آسیای مرکزی قرار دارد. این سه کشور در مجموع میزبانی بیش از ٨٠ درصد مهاجران بین­ المللی در این مناطق را برعهده دارند. در این بین بیش از پنجاه و چهار درصد از مهاجران خارجی در قزاقستان را کارگران مهاجر زن تشکیل می ­دهند. به طور کلی، مهاجرین کاری که وارد قزاقستان می­ شوند، به دو بخش قابل تقسیم است. بخش نخست، شامل نیروهای کاری متخصص و فنی وابسته به شرکت ­های بزرگ چینی و ترکیه­ ای است که در شرکت های  نفت و گاز چین و شرکت های ساخت و ساز و پوشاک ترکیه در قزاقستان به فعالیت مشغولند. بخش دوم، مهاجرین کاری کشورهای آسیای مرکزی هستند که اغلب با سطح تحصیلات و مهارت­ های پایین، و عمدتاً در بخش کارگران ساختمانی، شرکت­ های خدماتی و مشاغل خدماتی با درآمد پایین به فعالیت مشغول هستند.