IRIB World Service

در بخش پنجم مقاله، معادلات قدرت در لیبی، تحرکات گروه تروریستی داعش در لیبی را بررسی خواهیم کرد.

گروه تروریستی داعش، در نوامبر سال ۲۰۱۴میلادی، رسما موجودیت خود را در لیبی اعلام کرد. در حمله ی نیروهای دولتی به مواضع داعش به ویژه در سال 2017میلادی، ضربات سنگینی به آن‌ ها وارد شده است، به طوری‌ که شرق این کشور به ویژه شهرهای درنه و سرت که مرکز فعالیت داعش بود، توسط ارتش لیبی پاکسازی شده است. اینک با حملات مکرر ارتش لیبی، سازمان داعش در لیبی از هم پاشیده است و بقایای این گروه به طور پراکنده در شهرهای مختلف این کشور، عملیات خود را انجام می‌دهند. اما شرایط و بحران سیاسی و خلا قدرت در لیبی به گونه‌ ای است که می‌تواند زمینه سازماندهی مجدد آن‌ ها را برای دست‌ یابی به قدرت فراهم کند.

داعشِ لیبی برای اولین بار در سال ۲۰۱۴ میلادی و زمانی که گروه‌ های افراطی در درنه وفاداری خود را به داعش اعلام کردند، ظهور کرد. از سال ۲۰۱۲ شمار زیادی از جنگجویان لیبیایی این گروه تروریستی برای جنگ با گروه‌ های رقیب داعش از جمله القاعده و جبهه النصره به سوی سوریه سرازیر شدند. بعد از موفقیت های اولیه این گروه در بخش هایی از سوریه،‌ آن‌ ها به لیبی برگشتند و خود را با عنوان «شورای جوانان لیبی» با ایدئولوژی کاملا ضد شیعی، معرفی کردند. این شورا به ابوبکر البغدادی وفادار بود و استان سیرنائیک در شرق لیبی را به عنوان سرزمین باصطلاح خلافت داعش اعلام کرد.

بر اساس گزارش اندیشکده کارنگی که در مارس سال۲۰۱۵میلادی، منتشر شد، هسته اصلی داعش در لیبی، تروریست‌ هایی بودند که در سال 2014میلادی، از سوریه به درنه آمده بودند. داعش به مرور سعی کرد تا حوزه نفوذ خود را به غرب لیبی نیز گسترش دهد، راهبردی که منجر به اشغال شهر سرت در سال 2015 میلادی شد. سرت به دلیل دسترسی به ساحل و بندر، امکان دسترسی به جنوب اروپا و سواحل مدیترانه را به داعش می‌داد . تروریست های  داعش، در اواسط سال ۲۰۱۵میلادی توسط شورای مجاهدین درنه از این شهر بیرون رانده شدند. در ماه می سال 2016 میلادی نیروهای طرفدار حکومت وحدت ملی «عملیات البنیان المرصوص» را علیه داعش در مصراته آغاز کردند.

در نهایت بعد از هفت ماه از شروع جنگ، سرت، توسط نیروهای حکومت وحدت ملی در دسامبر سال ۲۰۱۶میلادی آزاد شد. گستره حضور داعش در لیبی محدود به برخی مناطق بیابانی در جنوب و اطراف کشور است. گزارش‌ ها حاکی از آن است که برخی از اعضای داعش از سرت به سمت مناطق جنوب غربی لیبی یعنی جایی که سایر شبه نظامیان افراطی  حضور فعالی دارند، فرار کرده اند.

کریستوفر بلانچارد، پژوهشگر غرب آسیا در مرکز تحقیقات کنگره آمریکا، می گوید: روابط بین طرفداران داعش و اعضای انصار الشریعه و سایر گروه‌ های افراطی وابسته به القاعده، شفاف نیست. اعضای داعش ممکن است در جستجوی حمایت سایر شبه نظامیان افراطی که همچون این گروه از رقبای خود شکست خورده‌اند، در ترتیبات سیاسی آینده باشند. حامیان انصارالشریعه از اعضای ائتلافی بودند که توانستند داعش را در بنغازی شکست دهند .

داعش در لیبی علاوه بر درگیری با نیروهای حکومتی با گروه های وابسته به القاعده نیز درگیری های متعددی داشته است. گردان شهدای ابوسلیم، متحد القاعده در لببی است و از بقایای «جماعه الاسلامیه المقاتله» تشکیل شده است. در دوران قذافی این گروه که تحت عنوان تیپ شهدای ابوسلیم شناخته می‌شدند، به خاطر داشتن رویکرد مخالف ، تحت فشار شدید بودند. بسیاری از اعضای گروه یا فرار کردند یا در زندان‌ های رژیم قذافی کشته شدند. در سال ۲۰۱۴میلادی، درگیری در درنه بین گردان شهدای ابوسلیم وابسته به القاعده، شاخه انصار الشریعه لیبی و شورای جوانان اسلامی برای کنترل این شهر آغاز شد. در اکتبر سال ۲۰۱۴میلادی، شورای جوانان بنغازی و برخی از اعضای انصار الشریعه پس از نبردهای متعدد، در نهایت تصمیم گرفتند تا وفاداری خود را به داعش اعلام کنند و ولایت سیرنائیک را تأسیس کنند. البغدادی نیز در نوامبر سال ۲۰۱۴میلادی ولایت درنه را به رسمیت شناخت و روابط نزدیکی بین هسته اصلی تروریست‌ های داعش در عراق و سوریه و وابستگان آن‌ ها در لیبی ایجاد کرد.

همچنین در پی ترور رئیس شورای مجاهدین درنه در سال در سال 2015 ، درگیری های شدیدی میان نیروهای گروه شورای مجاهدین درنه وابسته به القاعده و گروه تروریستی داعش  روی داد که صدها تن از دو طرف کشته شدند .شورای مجاهدین درنه که در دسامبر سال ۲۰۱۴ میلادی تأسیس شده بود توانست در اواسط سال۲۰۱۵میلادی، ظرف ۶ ماه گروه تروریستی داعش را که در محاصره نیروهای ارتش ملی لیبی بودند، از شهر درنه اخراج کند. همچنین به دنبال حملات تروریستی علیه مسیحیان مصری در می سال۲۰۱۷میلادی، نیروهای هوایی مصر چندین حمله را علیه مواضع داعش در درنه و اطراف آن انجام دادند. این شهر آخرین شهر در شرق لیبی است که ارتش ملی لیبی قادر به آزادسازی آن نبود.درمقابله با داعش در لیبی، نیروهای سپر ائتلافی لیبی نیز مهمی داشته اند که در سال ۲۰۱۲ میلادی تشکیل شدند و به طور رسمی زیر نظر وزارت دفاع عمل می‌کنند.

با توجه به تقابل گروه های مختلف سیاسی و نظامی در لیبی در سالهای گذشته ، این سوال مطرح می شود که  دلیل تلاش گروه‌های مختلف برای تسلط بر لیبی چیست؟ چرا اغلب مناطق دارای منابع نفتی، مورد حمله قرار می گیرند؟ واقعیت این است که لیبی کشور ثروتمندی از لحاظ منابع طبیعی محسوب می شود و اقتصاد لیبی کاملا وابسته به درآمدهای نفتی است. هرچند صنعت کشاورزی نیز در این کشور مهم است. خالد محمود، نویسنده شرق الاوسط، در این خصوص می گوید: قبل از شورش عمومی ، این کشور حدود یک میلیون و ششصد هزار بشکه نفت خام روزانه تولید می‌کرد. بعد از شروع شورش‌ها، تولید نفت لیبی به صفر رسید، اما با برگزاری اولین انتخابات، تولید نفت مجددا آغاز شد. اما به علت ادامه بحران داخلی، تولید نفت لیبی روزانه حدود هفتصد هزار بشکه است.

کشور لیبی با داشتن منابع انرژی و ثروت نفت، در معرض توجه کشورهای غربی بوده است. بی ثباتی سیاسی در لیبی شرایط مناسبی برای قدرتهای غربی جهت چپاول ثروت های این کشور ایجاد می کند . تهاجم امریکا و ناتو به لیبی در سال 2011 و  سقوط رژیم قذافی ، در هفت سال گذشته راهی برای دخالت قدرتهای غربی و فعالیت گروه های تروریستی نظیر داعش در لیبی فراهم کرد تا با استفاده از هرج و مرج های ایجاد شده، ثروت ملی لیبی را به غارت ببرند. هر چند نیروهای نظامیِ دولتی برای بازگشت ثبات و قلع و قمع گروه های تروریستی تلاش می کنند اما دست های پنهان، تجزیه این کشور را سازماندهی می کنند. کما اینکه گزارش های متعددی در رسانه های مستقل منتشر شده است که حاکی از تلاش امریکا برای انتقال بازماندگان گروه تروریستی شکست خورده داعش از عراق و سوریه به لیبی می باشد.