IRIB World Service

ایران در دهه اول قرن21 میلادی  با اعطای کمک های بلاعوض و حضور مستقیم در صدور خدمات فنی و مهندسی، نقشی فعال در روند بازسازی کشور جنگ زده افغانستان داشته است

ایران در دهه 2000 میلادی  با اعطای کمک های بلاعوض و حضور مستقیم در صدور خدمات فنی و مهندسی، سعی در ایفای نقش فعال در روند بازسازی کشور جنگ زده افغانستان داشته است. در اولین کنفرانس توکیو که در 21 و 22 ژانویه سال 2002م برای مشخص کردن سهم هر کشور در بازسازی افغانستان برگزار شد، ایران مبلغ 560 میلیون دلار ﺭﺍ ﺩﺭ ﻃﻲ ٥ ﺳﺎﻝ ﻣﺘﻮﺍﻟﻲ ﺩﺭ ﻗﺎﻟﺐ ﻛﻤﻚ ﺑﻼﻋﻮﺽ ﻭ ﻧﻴﺰ ﺍﻋﺘﺒﺎﺭ ﻭﻳﮋﻩ ﺻﺎﺩﺭﺍﺗﻲ ﺟﻬﺖ ﺻﺎﺩﺭﺍﺕ ﻛﺎﻻ ﻭ ﺧـﺪﻣﺎﺕ ﺑـﻪ ﺍﻓﻐﺎﻧﺴـﺘﺎﻥ ﺗﻌﻬﺪ کرد. چندین کنفرانس بین المللی در مورد افغانستان برگزار شده است. نظیر کنفرانس های بن آلمان(2001م)، توکیو(2002م)، برلین(2004م)، لندن(2006م) و پاریس(2008م) که در آن جامعه بین المللی تعهداتی را برای کمک به افغانستان و ایجاد شرایطی مناسب برای بازگشت این پناهندگان پذیرفته است .

برخی کشورها، آژانس های تخصصی سازمان ملل متحد و سازمانهای مردم نهاد داخلی و خارجی، کمکهایی را به  منظور تسهیل در حمایت از  پناهجویان افغانستانی در اختیار دولت جمهوری اسلامی ایران قرار داده اند. کشورهای ژاپن، آلمان و نروژ، بیشترین کمک مالی را برای برنامه های مرتبط با پناهندگان افغانستانی در اختیار ایران قرار دادند. مطابق گزارش های منتشر شده کمک‌های بشردوستانه اتحادیه اروپا در سال 2016م در زمینه پناهجویان افغانستانی به ایران بالغ بر 11 میلیون یورو بوده است. اما این کمک ها در مقایسه با نیازهای  اقتصادی، معیشتی، خدمات اجتماعی، آموزشی و بهداشتی بیش از سه میلیون  پناهجو جوابگو و کافی نبوده اند .

مطابق قوانین ایران پناهجویان افغانستانی در ایران می توانند در مدارس ثبت نام کرده و تحصیل کنند. در سال تحصیلی 1393-1392 هجری شمسی(2014-2013میلادی)، بیش از 310 هزار کودک افغانستانی در ایران تحصیل کردند که این رقم نشان دهنده رشد 7 درصدی دسترسی کودکان افغانستانی به مدارس ایران است و حاکی از توجه جمهوری اسلامی ایران به امر آموزش برادران و خواهران افغانستانی خود است. در سال تحصیلی 1394-1393 هجری شمسی(2015-2014میلادی) نیز بیش از 350 هزار هزار دانش آموز افغانستانی در مقاطع مختلف تحصیلی ابتدایی، راهنمایی، دبیرستان و پیش دانشگاهی در مدارس کشور جمهوری اسلامی ایران مشغول به تحصیل بودند. در سال تحصیلی 1396-1395 هجری شمسی(2016-2015میلادی)نیز، با در نظر گرفتن اجرای کامل فرمان مقام معظم رهبری(مد ظله العالی)، تعداد دانش آموزان افغانستانی در ایران بیش از 400 هزار نفر خواهد شد .

رنارد دویل، نماینده کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل در ایران  به صراحت تاکید کرده است که یکی از بهترین و مهمترین کمک های ایران به پناهجویان افغانستانی، کمک های تحصیلی در مقاطع مختلف است .

مهمترین اتفاق عرصه آموزشی برای اتباع افغانستانی ساکن ایران، دستور تاریخی مقام معظم رهبری (مد ظله العالی) بود. ایشان در این دستور تاریخی صراحتا تاکید کرده اند که:

"هیچ کودک افغانستانی، حتی مهاجرینی که به‌صورت غیرقانونی و بی‌مدرک در ایران حضور دارند، نباید از تحصیل باز بمانند و همه آنها باید در مدارس ایرانی ثبت‌نام شوند."

با ابلاغ دستور رهبر معظم انقلاب به آموزش و پرورش، ثبت نام اتباع افغانستانی، بیش از 10 درصد افزایش یافت. دولت ایران عملا به همه اتباع خارجی، به خصوص اتباع افغانستان (اعم از مجاز و غیر مجاز) اجازه تحصیل داده است و حتی در آیین نامه آموزشی به 7 گروه از دانش آموزان اتباع خارجی بیش از 80 درصد تخفیف داده شده است و هر گروهی از این اقشار آسیب پذیر اتباع خارجی که نتوانند شهریه را پرداخت کنند تقسیط و تخفیف شامل حالشان می شود. نکته مهم دیگر این است که آموزش و پرورش، اعتقادی به جداسازی دانش آموزان ایرانی از افغانستانی ندارد و در بخشنامه‌های آموزش وپرورش به‌طور کامل تصریح شده است که هیچ نوع تبعیض و تفاوتی نباید میان دانش آموزان قائل شد .

در زمینه نهضت سواد آموزی نیز این نهاد  بخشی از اعتبارات خود را برای آموزش اتباع خارجی هزینه کرد. جمهوری اسلامی ایران در طول سال های 1363 ش(1984م) تا 1390 ش(2011م) حدود 8/1 میلیارد دلار برای آموزش اتباع خارجی به خصوص مهاجرین افغانستانی هزینه کرده است. این در حالی است که کمک های نهادهای بین المللی برای سواد آموزی اتباع بیگانه بطور میانگین در طول سال های اجرای برنامه، کمتر از 5 درصد منابعی است که دولت جمهوری اسلامی ایران اختصاص داده است .

به گفته علی باقر زاده رئیس سازمان نهضت سوادآموزی ایران در خصوص وضعیت سوادآموزی برای اتباع خارجی، در سال‌های اول انقلاب نرخ با سوادی مهاجرین افغانستانی 6 درصد بود، اما در طول سال‌های بعد، نرخ با‌سوادی افزایش‌یافته به طوری که در سال 2011م این نرخ به 62 درصد رسید. طی سی سال گذشته بیش از 700 هزار نفر از مهاجرین افغانستانی در ایران، باسواد شده اند. باقر زاده گفت طی سه سال گذشته 50 هزار نفر از مهاجرین افغانستانی با‌سواد شدند و نرخ با‌سوادی از 6 درصد به 62 درصد افزایش‌یافته است.

با توجه به نقش دانشگاه و آموزش عالی در تربیت نیروی متخصص برای توسعه و بازسازی کشور افغانستان و اهمیت این امر برای دولت جمهوری اسلامی ایران، دانشگاه های ایرانی با همراهی وزارت علوم ایران، همواره میزبان دانشجویان خارجی به خصوص اتباع کشورهای مسلمان بوده اند. در این میان با توجه به سیاست های نظام جمهوری اسلامی، دانشجویان افغانستانی در اولویت پذیرش در ایران بوده اند. دانشجویان افغانستانی هم در ایران و هم در افغانستان در دانشگاه های ایرانی تحصیل می‌کنند.

چهار دانشگاه ایرانی با عناوین دانشگاه آزاد اسلامی، پیام نور، خوارزمی و جامعه المصطفی العالمیه در زمینه های آموزشی و پژوهشی حضور فعالی در افغانستان دارند. این دانشجویان به دو صورت بورسیه و غیر بورسیه مشغول تحصیل در دانشگاههای ایران هستند. به طور کلی تعداد دانشجویان از سال 1378ش(1999م) تا 1394ش(2015م)، بالغ بر 42 هزار نفر بوده است که در تمامی مقاطع کاردانی، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا تحصیل کرده اند و یا هم اکنون مشغول به تحصیل هستند.

در زمینه های همکاری دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی ایران با دولت افغانستان، طبق موافقت نامه منعقد شده بین دو طرف، دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی در زمینه آموزش دانشجویانی که از وزارت صحت عامه افغانستان برای تحصیل در رشته ها و مقاطع مختلف تحصیلی معرفی می شوند، همکاری می کند. براساس توافقات انجام شده، مکانی تحت عنوان مرکز آموزشی، پژوهشی و توانبخشی در شهر کابل، پایتخت افغانستان همراه با تمامی امکانات حمایتی و پشتیبانی در اختیار دانشگاه علوم بهزیستی قرار می گیرد و دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی با تامین نیروی انسانی متخصص در زمینه های مختلف، به ارائه خدمات از طریق این مرکز می پردازد .

پیرو تفاهم نامه مشترک میان اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی وزارت کشور، سازمان بهزیستی کشور و نمایندگی کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد، مبنی بر اجرای طرح توانبخشی مبتنی بر جامعه CBR به معلولین افغانستانی، تاکنون چندین دوره آموزشی چند روزه ویژه تسهیلگران افغانستانی استان اصفهان با هدف آشنایی با انواع معلولیت ها و چگونگی اجرای طرح  CBRجهت خدمت رسانی به معلولین افغانستانی، توسط اساتید مجرب برگزار شده است .

دولت ایران به اذعان مقامات اروپایی، همه اتباع مجاز (ثبت شده) افغانستانی را همانند شهروندان خود تحت پوشش بیمه پزشکی قرار داده است. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و سازمان بهزیستی تاکنون خدمات مختلفی را به طور رایگان به اتباع افغانستانی ساکن ایران ارائه کرده است.

کمک های ایران در زمینه  واکسیناسیون فلج اطفال، هپاتیت ب، کزاز، دیفتری، سیاه سرفه، سرخک، اوریون و مبارزه با بیماریهای واگیر و غیرواگیر، مبارزه با سل، وبا و مالاریا، حمایت از  بیماران خاص مانند بیماران دیالیزی، هموفیلی، تالاسمی، ام.اس و پیوند کلیه از جمله این خدمات بوده است .

در عرصه های کمک به بازسازی و توسعه زیرساخت ها نیز دولت ایران پروژه هایی را در افغانستان در بخش راه، برق و سایر امور عمرانی و زیرساختی به انجام رسانده است. از جمله این پروژه ها   ﺍﺣﺪﺍﺙ ﺟﺎﺩﻩ ﺩﻭﻏﺎﺭﻭن- ﻫﺮﺍﺕ ﺑﻪ ﻃﻮﻝ ١٢٢ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ، اتصال راه میلک- زرنج به ابتدای جاده زرنج- دلارام است .

  همکاری در ساخت راه آهن سنگان- هرات، ساخت راه ارتباطی پست برق 132 کیلو ولت هرات به جاده اصلی، ﺍﺣﺪﺍﺙ ﭘﻞ ﻣﻴﻠﻚ ﺑﺮ ﺭﻭﻱ ﺭﻭﺩﺧﺎﻧﻪ ﻫﺮﻳﺮﻭﺩ، ﺍﺣﺪﺍﺙ ﻗﻄﻌﻪ ﺳﻮﻡ ﺭﺍﻩ ﺁﻫﻦ ﺧﻮﺍﻑ- ﻫﺮﺍﺕ ﺑﻪ ﻃﻮﻝ ٢/٦١ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ، ﺍﺣﺪﺍﺙ ﺟﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﻣﻴﻞ ٧٨ ﺑﻪ ﻭﻻﻳﺖ ﻓﺮﺍﻩ ﺑﻪ ﻃﻮﻝ ١٢٠ ﻛﻴﻠﻮﻣﺘﺮ، ﺍﺣﺪﺍﺙ ﺧﻂ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﺑﺮﻕ 20 ﻛﻴﻠﻮ ﻭﻟﺖ ﺗﺎﻳﺒﺎد- ﻫﺮﺍﺕ، ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﺑﺮﻕ ﺑﻪ ﻭﻻﻳﺖ ﻧﻴﻤﺮﻭﺯ(ﺷﻬﺮ ﺯﺭﻧﺞ) و ﺑﺮق ﺭﺳﺎﻧﻲ ﺑﻪ ﺭﻭﺳﺘﺎﻫﺎﻱ ﻣﺴﻴﺮ ﺩﻭﻏﺎﺭﻭﻥ-ﻫﺮﺍﺕ و ﻃﺮﺡ ﺍﻧﺘﻘﺎﻝ ﺁﺏ ﺷﺮﺏ ﺑﻪ ﺷﻬﺮ ﺯﺭﻧﺞ نیز از دیگر فعالیت های ایران در این زمینه بوده است .

این کارنامه شفاف نشان می دهد جمهوری اسلامی ایران طی نزدیک به چهار دهه، حمایت همه جانبه ای از پناهجویان افغانستانی داشته است. در این سالها، ایران با جنگ تحمیلی، مسائل داخلی و تحریم های ظالمانه بین المللی دست به گریبان بوده است، اما برای پناهجویان افغانستانی، مشکل ایجاد نکرده است. البته ریشه حل مشکل پناهندگان افغانستانی را باید در کشور مبدا یعنی افغانستان جست و جو کرد. همه کشورهای جهان و سازمانهای بین المللی باید شرایط را برای بازگشت پایدار و دائمی پناهندگان و ادغام مجدد آنها در زادگاه خود مهیا کنند که متأسفانه این اهتمام در همه کشورهای مدعی حمایت از حقوق بشر در افغانستان دیده نمی شود. همچنین باید به این نکته توجه کرد که برای بازگشت داوطلبانه، صرفا تمایل شخص پناهنده کافی نیست، بلکه لازم است شرایط زندگی سالم را در کشور مبدا ایجاد کرد تا پناهنده برای بازگشت و اقامت دائم در کشور خود ترغیب شود. در این مسیر، کشورهای جهان و سازمانهای بین المللی، از جمله سازمان ملل باید علاوه بر کمک رسانی به پناهجویان، شرایط زندگی و امنیت را در افغانستان فراهم کنند. آنها باید وظایف خود را در قبال بازسازی افغانستان به طور کامل ایفا کنند و ضمن کمک به ریشه کن کردن تروریسم و کشت مواد مخدر، شرایط اقتصادی و اجتماعی را برای بازگشت امن و آبرومندانه پناهجویان افغانستان فراهم کنند.

پژوهشگر: بهنام خسروی