IRIB World Service

از زمان  برداشته شدن دیوار برلین در نوامبر 1989 ورود روماها از کشورهای اروپای شرقی به اتحادیه اروپا با گزارش های رسانه ای منفی همراه بود

درفضای جهانی شده امروز، قدرت رسانه ای و نقش رسانه ها در جهت دهی به افکار عمومی می تواند یا سبب سازِ پیشرفت شود و یا به عنوان مانع و عاملی مخرب عمل کند. بدین ترتیب، رسانه ها نیز در رابطه با پوشش خبری جوامع اقلیت در اروپا، به ویژه روماها، می توانند هم نقشی مثبت و سازنده و هم نقشی منفی و مخرب ایفا کنند. لیکن ارتباط بین رسانه ها و روماها همواره به صورت  پوشش خبری مقطعی با رویکرد منفی به عنوان گفتمان مسلط در انتقال اطلاعات بوده است . بازنمایی روماها در رسانه های اروپایی به ویژه در اروپای مرکزی و شرقی در قالب غیریت سازی به شکلی بوده است که افکار عمومی با شنیدن نام روماها، به یاد کلیدواژه هایی نظیر فقدان مدرنیت و فرهنگ شهری، بی سوادی، سرقت، غیرقابل اعتماد بودن، جامعه گریزی و... می افتند.

از زمان  برداشته شدن دیوار برلین در نوامبر 1989 ورود روماها از کشورهای اروپای شرقی به اتحادیه اروپا با گزارش های رسانه ای منفی همراه بود. همین مساله از عوامل گسترش رویکرد منفی درکشورهای اتحادیه اروپا تبعیض علیه حقوق روماها بوده است. گزارش های مذکور با رویکردی عمیقاً نژادی درباره «تهاجم کولی ها» و«مهاجرت دسته جمعی»، هشدار می دهند. بدین ترتیب رسانه های اروپایی در ارائه گزارش های خبری مسئولانه درباره روماها ناکام بوده و گزارش های خبریِ منفی، غیرواقعی و التهاب آفرین، بدون کنترل و سانسور ادامه یافته اند. علاوه بر این، پتانسیل رسانه های اجتماعی زمینه مناسبی را برای انتشار پیام های منفی ایجاد می کند و بدین ترتیب مفاهیم ضدیت با کولی گری و ضدیت با روماها، به تدریج به ارعاب و تهدید علنی کولی ها و روماها تبدیل شدند.

در زمینه بازنماییِ روماها در رسانه های اروپایی، می توان دو متغیر را در نظر گرفت و براساس آن بین دو دسته کشورهای اروپایی تمایز قایل شد.  نخستین متغیر توجه به تفاوت بین کشورهای اروپای غربی و کشورهای اروپای شرقی و مرکزی است. در کشورهای اروپای غربی در پوشش خبری روماها، کلیشه ها و تصاویری منفی ارائه می شوند. روزنامه های بریتانیا برای به تصویر کشیدن چهره روماها به شیوه ای منفی، در چارچوب «غیریت سازی» و جدا کردن آنها، اغلب رفتارهای جنایی را به روماها نسبت می دهند. در کشورهای مرکزی و شرقی اروپا، همچون جمهوری چک و اسلوواکی نیز جوامع روما به طور کلی به شیوه ای کلیشه ای و منفی تصویر شده اند. اگرچه گاهی نیز شیوه ای مثبت جایگزین رفتارهای منفی کلیشه ای می شود لیکن در کل به نظر می رسد در هر دو دسته از کشورهای غربی و مرکزی و شرقی اروپا، در پوشش خبری از روماها، به نوعی تصویرسازیِ منفی شده است.

عامل دوم مساله تنوع قومی در کشورهای اروپایی است. انتظار می رود که در کشورهای دارای تنوع قومی و نژادی، خشونت کمتری علیه روماها اعمال شود، زیرا افزایش تنوع قومی به تحمل و مدارای بیشتر منجر می گردد. بنابراین کشورهایی که تنوع قومی و نژادی بیشتری دارند، کمتر مایل هستند که ساختار رسانه ای در قبال روماها و مشکلات آنها را تشخیص دهند و درک کنند.روماها به دلیل تصویری که در رسانه ها و بحث های سیاسی از آنها ارائه می شود، با مشکل جدی روبرو هستند. بازنماییِ رسانه ای کلی و عمومی از این گروه ها در حال حاضر منجر به شکل گیری درکی اشتباه و نادرست از روماها شده است که می تواند به افزایش ترس و بدبینی و تشدید درگیری ها در جامعه منجر گردد. بنابراین توجه به مسائل این بخش اقلیت از جامعه اهمیت می یابد. اهمیت این مسئله از آنجایی ناشی می گردد که اتخاذ مواضع علیه  روماها، عملی  سلطه جویانه است و می تواند آزادی گروه ها را محدود کرده و نظارت و کنترل اجتماعی را افزایش دهد .

رسانه ها در حال حاضر به دلیل بهبود فناوری اطلاعات و ارتباطات از همیشه فراگیرتر شده اند. در این چارچوب رسانه های اجتماعی همچون توییتر و فیسبوک، به کمپین های مبارزاتی تبدیل شده اند. البته این نوع از فعالیت های دسته جمعیِ آنلاین، می توانند گاه معنایی مثبت و گاه مانند اقدامات نژادپرستانه نفرت انگیز، معنایی منفی در بر داشته باشند. به عنوان مثال، حوادث ژوئن 2009 در بلفاست  علیه روماها به سرعت به تیتر خبریِ ملی و بین المللی تبدیل شد چراکه بر نژاد پرستیِ نهفته علیه روماها و کمپین های مبارزاتی مبتنی بر نفرت نژادی تاکید داشت. در گفت و گوهای اجتماعی آنلاین، در بخش نظرات و در انتهای مقالات، اخبار و غیره، معمولاً مباحثاتِ ضد روماها مطرح می شوند. از این رو گاه نظرات فردی می تواند به یک گفت وگوی اجتماعیِ آنلاین تبدیل شود .

نقش رسانه ها در طرح گفتمان های اغلب منفی علیه روماها، یکی از دلایل نقض حقوق روماها است. براساس نظریه «ارزش های خبری» عوامل مختلفی پیرامونِ ارتباطِ اخبار و مسائل روماها وجود دارند. یکی از این عوامل ،شخصی کردن ترویج احساسات از طریق هویت بخشی، همدلی و مخالفت است. بررسی تحلیل های رسانه ای درباره کولی ها نشان می دهد که در بازتابِ رسانه ای از آنها، کولی ها و مشخصاً روماها «عامل تحمیل هزینه به مالیات دهندگان»، «عامل تحمیل هزینه تامین غذا به جامعه» و طرح «وجودِ دیگری/ یا غیر در درون جامعه» معرفی می شوند.بدین ترتیب، رسانه ها صرفاً یک مکانیزم گزارش دهی نیستند که وقایع و احساسات را منعکس کنند بلکه به رویدادها شکل می دهند و احساسات را هدایت می کنند. چنانچه برخی از نظریه پردازان ارتباطات معتقد هستند رسانه ها تنها به دولت گزارش نمی دهند بلکه در شکل دهی به سیاست و تصمیمات سیاسی و بحث ها و نظرات در جامعه نیز نقش ایفا می کنند.

تصاویر منفی که در برخی از رسانه ها برای به تصویر کشیدن روماها، کولی ها و مسافران استفاده شده، به ابزاری برای «غیریت سازی» درباره آنها و به اصطلاح «انحراف از هنجارهای اجتماعی» تبدیل شده است. برچسب زدن به روماها به عنوان «دیگری یا غیر»، در واقعیت نیز آن ها را به «دیگری» تبدیل می کند و از آنها «غیر یا دشمن» می سازد. بازسازی هویت آنها در افکار عمومی به عنوان افرادی متفاوت از سایرین، می تواند به حذف و یا طردِ فیزیکی و اجتماعی آنها منجر گردد .بدین ترتیب روماها در دیدگاه دولت های اروپایی،  به نوعی  به عنوان شیاطینی محلی درنظر گرفته می شوند و این تصویر از سوی رسانه ها تقویت می شود. دولت ها نیز در واکنش به بازنماییِ منفی روماها در رسانه ها، سیاست های پوپولیستی اتخاذ می کنند و بدین ترتیب چرخه معیوبی علیه روماها شکل گرفته است.کمپین ژانویه 2004 که ضد روماها در شرق اروپا راه اندازی شد، یکی از مصادیق این چرخه معیوب است.