بررسی نقض حقوق روماها در اروپا / بخش دوم: ابعاد و مصادیق نقض حقوق روماها
اخراج روما ها از اروپا یکی از مصادیق نقض حقوق آنها به شمار می رود
نقض حقوق روماها در اروپا به اشکال مختلفی صورت می گیرد. یکی از مصادیق آن ،اخراج آنها از کشورهای اروپایی،با ترویج غیریت سازی درباره روماها توسط نهادهای رسمی و رسانه ای اروپایی است . سازمان دیدبان حقوق بشر در ۲۹ ژانویه 2015 در گزارشی اقدام دولت آلمان در بازگرداندن تعدادی از روماها به کوزوو، آن هم به رغم وجود نگرانی درباره اعمال تبعیض و آزار علیه آنان را مورد انتقاد قرار داد. در این گزارش تصریح شده بود که از ژانویه تا سپتامبر 2014 دولت فرانسه 10355 روما را از این کشور اخراج کرد .همچنین در تابستان 2010، با توجه به اخراج روماها از فرانسه، وضعیت آنها در اروپا ناگهان بشدت جنبه سیاسی پیدا کرد. با اخراج روماها و رفتارهای نژادپرستانه با آنها در سراسر اروپا، توجه بسیاری به گروههای روما جلب شد اما نه تنها وضعیت آنها بهبود نیافت بلکه در برخی موارد حتی اوضاع آنها وخیم تر شد. بویژه فرانسه در برخورد با روماها عملکرد بدی داشته است. نیکلا سارکوزی، رئیس جمهوری وقت فرانسه، در پاسخ به معترضان به نحوه برخورد نژاد پرستانه دولت فرانسه با روماها ، اظهار داشت که روماها فرانسوی نیستند و باید آنها را از فرانسه بیرون ریخت. موضع گیری وی نشاندهنده نگاه دولتمردان این کشور به اقلیتهای نژادی بویژه روماها است.
یکی از مصادیق اعمال خشونت نژادی علیه پناهجویان روما حملات فیزیکی علیه آنها است. در این چارچوب سازمان پناهندگان روما، گزارشی در باره خشونت نژادی علیه روماها در انگلیس از جمله حمله ای در منطقه دوور در جنوب شرق انگلیس منتشر کرده است. جمهوری چک نیز شاهد موارد زیادی از اعمال خشونت با انگیزه نژادی بوده است. در نوامبر 1999 مرکز اسناد حقوق بشر مستقر در پراگ، گزارشی از 242 مورد جنایت با انگیزه نژادی و یا انگیزه های ایدئولوژیک را که در ده ماه اول 1998 رخ داده بود منتشرکرد. از این تعداد جنایات، 107 مورد علیه روماها بود. همچنین در یک گزارش تحقیقاتی با عنوان «منابع خشم و ادراکات از اقلیت های قومی در میان مردم سفیدپوست در انگلیس نشان داده شده که رقابت بر سر منابعی چون مسکن، اشتغال، منافع، سرزمین و فرهنگ ، مبنای اصلی بروز خشم بین گروه های اقلیت و مردم انگلیس بوده است.
یکی دیگر از مصادیق نقض حقوق روماها ، مساله فقر فزاینده در میان اعضای این گروه قومی است. یکی از ریشه های فقر در میان روماها در این جوامع برخورد تبعیض آمیز دولت های اروپایی است. بر اساس مطالعات بانک جهانی در سال 1998درباره فقر در کشورهای مرکزی و شرقی اروپا، از هر پنج نفر یک نفر با کمتر از حدود 5 /2 یورودر روز زندگی می کرد که البته این شامل روماها نیز می شد. در جنوب و مرکز اروپا، روماها بیش از هر گروه دیگری در معرض خطر فقر قرار دارند. مطالعات بعدی بانک جهانی درباره فقر در مجارستان، بلغارستان، رومانی و اسلواکی، نیز سندی است مبنی بر این که روماها هم فقیرتر از دیگر گروه های جمعیتی هستند و هم احتمال سقوط آنها به زیر خط فقر بیشتر است. برای مثال، روماها قرنها در آلبانی حضور داشته و در نقاط مختلف این کشور زندگی کرده اند. آنها حتی در مرحله گذار از سوسیالیسم پس از فروپاشی رژیم کمونیستی در این کشور نیز به دلیل نداشتن شغل ثابت و سطح پایین آموزش و همچنین به دلیل تبعیض ها ، آسیب پذیر بوده اند . اگرچه روماهای آلبانی حتی در دوران حکومت سوسیالیستی نیز با فقر دست به گریبان بوده اند، لیکن پایان رژیم سوسیالیستی دولت نیز آغاز روند پرشتاب سقوط جمعیتِ کولی ها به ورطه فقر شدید بوده است .
روماها با مشکل بزرگی یعنی دسترسی نداشتن به فرصت های شغلی و مواجهه با تبعیض در اشتغال، مواجه هستند. محرومیت شغلی گسترده و نامتناسب روماها، واقعیتی غیر قابل انکار در بسیاری از کشورهای اروپایی است. این واقعیت نگرانی های جدی درباره ناکامی دولت ها در جلوگیری از تبعیض در زمینه اشتغال و همچنین شکست دولت ها در پیشگیری و همچنین مقابله با این معضل به وجود آورده است. شواهد نگران کننده ای وجود دارد که نشان می دهد کارگران روما در مشاغل یکسان نسبت به همقطاران خود، دستمزد کمتری می گیرند و در مشاغل بخش غیررسمی اقتصاد مورد سوء استفاده قرار می گیرند. در انگلیس دستمزد بسیاری از روماها پایین تر از حداقل دستمزد است. آنها در شرایطی کار می کنند که با استانداردهای بهداشت و ایمنی هماهنگی ندارد. تحقیقات «مرکز اروپاییِ حقوق روماها» مواردی از تبعیض علیه آنها را در بلغارستان، جمهوری چک، مجارستان، رومانی و اسلواکی نشان می دهد.مشکلاتی همچون بیکاری و یا نبود امنیت شغلی شامل این موارد می شود. اخراج کارگران روما ، موضوعی است که در برخی از کشورهای اروپایی بارها تکرار شده است. بدین ترتیب، بیکاری یکی از بزرگترین مشکلات پیش روی روماها است. مواردی مانند خصوصی سازی، سطح پایین آموزش و همچنین تبعیض از جمله موارد موانع پیش روی روماها در دستیابی به شغل است.
یکی دیگر از مصادیق اعمال تبعیض علیه روماها ، تبعیض در زمینه اسکان است. شهر کلوژ در نزدیکی مرز رومانی و مجارستان نماد نقض گسترده حق اسکان و اعمال تبعیض و محرومیت روماها در سراسر رومانی است. منطقه حلبی آباد و زاغه نشین پاتارت ، در حاشیه شهرِ کلوژ ، بزرگترین تمرکز جامعه کولی ها در اطراف محل های دفن زباله در اروپا محسوب می شود. جوامع روماها که در این منطقه زندگی می کنند شاهد غفلت، اهمال و بدرفتاری مقامات محلی هستند. در 18 ژوئیه 2014، مرکز اروپاییِ حقوق روماها (ERRC)در نامه ای به مقامات کشور پرتغال از اخراج اجباری پانزده خانواده کولی و روما در منطقه "ویدیگویرا " در پرتغال و تخریب خانه ها و وسایل آنها ابراز نگرانی کرد . سازمان عفو بین الملل و مرکز اروپاییِ حقوق روماها نیز از ناکامی مقامات محلی "استراوا " در جمهوری چک، به دلیل اقدامات ناکافی برای اسکان مناسب روماها در منطقه "پردندرزی"عمیقاً ابراز نگرانی کردند. به گفته این نهادهای حقوق بشری ، روماها در این منطقه بدون دسترسی به خدمات اساسی از جمله آب، سیستم گرمایشی و امکانات دیگر زندگی می کنند. همچنین در سال 2006 در شهر موراویا جمهوری چک، مقامات محلی گروهی از روماها را که در بناهای دولتی در مرکز شهر زندگی می کردند، اخراج کردند.
یکی از موارد فاحش نقض حقوق انسانی روماها ، تلاش برای کاهش جمعیت آنها است. بین سال های 1934 و 1974 میلادی عقیم سازیِ زنان روما در چارچوب سیاست های جمعیتی در برخی از کشورهای اروپایی تجویز شد. بدین ترتیب روماها یکی از گروه هایی بودند که هدف عقیم سازی قرار گرفتند.گزارش های دیگری نشان می دهد زنان کولی بین سال های 1966 تا 2016 ، برخلاف میل و اراده خود و بدون رضایت آزادانه و آگاهانه آنها، به اجبار عقیم شدند. همچنین شکایتی از مرکز اروپاییِ حقوق روماها که شکایات جمعی علیه دولت بلغارستان را ثبت نموده، مورد دیگری از تبعیض هایی است که علیه روماها اعمال شده است. محرومیت روماها از پوشش بیمه درمانی، فقدان سیاست های نظام مند و موثر دولت بلغارستان در امور بهداشتی آنها و همچنین کوتاهی در رفع تبعیض در ارائه خدمات بهداشتی به روماها، بر نقض ماده 11 (حق حفاظت از سلامت) و ماده 13 (حق کمک های اجتماعی و پزشکی) منشور اجتماعی اروپایی دلالت دارد.
جوامع روما در اروپا همواره از محرومیت های شدید آموزشی رنج برده اند.درباره سطح سواد و گذراندن سطوح آموزشی توسط روماها می توان گفت که با وجود تلاش ها برای گسترش و بهبود وضعیت آموزش و پرورش کودکان روما، بیش از 50 درصد از روماها در اروپا موفق نمی شوند مرحله آموزش ابتدایی را تکمیل کنند. رایج ترین دلیلی که سبب می شود روماها به فرستادن کودکان خود به مدرسه تمایلی نداشته باشند، شیوعِ زورگویی و آزارهای نژادپرستانه است که دامنه آن می تواند به حملات فیزیکی نیز برسد. تقریباً از هر 10 کودک روما 9 نفر از آزار نژادی رنج برده و تقریباً دو سوم آنها نیز با حمله فیزیکی مواجه شده اند. در شرق اروپا، کودکان روما به نحوی نامتناسب در مدارسی خاص و جداگانه حضور داشته اند. طبق برآوردهای به عمل آمده در سال تحصیلی 1998-1999میلادی 75 درصد از کودکان روما در سن دبستان در جمهوری چک در مدارس خاص اصلاح و تربیت، دوره تحصیلی خود را سپری کرده اند. تفکیک آموزشی برای اقلیت روما در مجارستان نیز رایج بوده است .
یکی دیگر از مظاهر نقض حقوق روماها ، اعمال محدویت شدید رسانه ای علیه آنها است. مطبوعات، تلویزیون، ایستگاههای رادیویی و وب سایت ها در کشورهای مختلف همواره مروج اعمال تبعیض علیه روماها بوده اند. در اروپا این رسانه ها به طور مستقیم اظهارات نژادپرستانه و ضد روماها را از رهبران سیاسی محلی و ملی، به ویژه سیاستمداران اسپانیایی، منتشر کرده اند. این رسانه ها کلیشه های منفی از روماها را در کشورهایی مانند دانمارک، نروژ، ایرلند تبلیغ می کنند. رسانه ها در اسلوونی ، روماها و مجرمان را یکسان معرفی می کنند، حتی زمانی که منشاء قومی آنها عملاً در این مسئله دخیل نباشد. در بلغارستان نیز در بسیاری مواقع افرادی که مرتکب جرم شده باشند، به روماها ربط داده می شوند که نمونه آن ایراد سخنرانی های نژادپرستانه در ضدیت با روماها از جانب احزاب افراطی مانند" آتاکا" است. مقامات اروپایی به ندرت این تبلیغات را محکوم کرده اند. پیامدهای ناشی از این کمپین های رسانه ای می تواند بسیار جدی باشد؛ چرا که آنها مردم اروپایی را به بی تفاوتی در برابر تحرکات شرم آور علیه روماها ترغیب کرده اند. علاوه بر آن این گونه تبلیغات می تواند موجب افزایش سریع خشونت و بروز درگیری مستقیم اکثریت جامعه با اقلیت روما شود. رسانه های ایتالیایی نیز در سال 2011 با بی تفاوتی و یا با حمایت از گروه اکثریت شهروندان، از سیاست اخراج روماها و تخلیه محله های فقیرنشین آنها حمایت کردند. در لهستان نیز وضع به همین منوال است. کما اینکه یک بازرس ویژه لهستانی، در 30 نوامبر سال 2011 در نامه ای به وزارت آموزش و پرورش، از وجود تصویری منفی از روماها در اذهان عمومی اکثریت جمعیت لهستان گله کرده بود.