IRIB World Service

روماها، بزرگترین مجموعه از گروه های اقلیتی در اروپا محسوب می شوند و حدود 12 میلیون نفر جمعیت دارند

این مقاله، براساس پروژه تحقیقاتی واحد "پژوهش های کاربردی" معاونت برون مرزی تهیه شده است.

روماها، بزرگترین مجموعه از گروه های اقلیتی در اروپا محسوب می شوند و حدود 12 میلیون نفر جمعیت دارند.  اگرچه روماها بزرگترین اقلیت قومی در اروپا هستند اما اطلاعات مربوط به آنها در کشورهای عضو اتحادیه اروپا به نحو سیستماتیک جمع آوری نشده است. در اروپای قرن 21 علیرغم ادعای وجود قوانین و سازوکارهای پیشرفته برای حصول اطمینان از احترام به حقوق بشر، میلیون ها نفر از روماها هنوز با انواع تبعیض ها مواجه هستند.  آژانس اتحادیه اروپا برای حقوق بنیادین( اف آر ای) در سال 2009 تحقیقاتی درباره روماها و سایر اقلیت هایی که اسکان آنها ثابت نیست انجام داد. در این گزارش که در خصوص اقلیت های اروپا و تبعیض علیه آنها منتشر شده بود، کمبود اطلاعات و آمار درباره اقلیت هایی مانند روماها، از طریق نظرسنجی ها از آنها جبران شده بود. بر اساس تحقیقات اف آر ای، بین اکتبر 2015 و آوریل 2016 ، در 9 کشور اتحادیه اروپا شامل بلغارستان، کرواسی، جمهوری چک، یونان، مجارستان، پرتغال، رومانی، اسلواکی و اسپانیا، در مجموع با 7947 نفر روما مصاحبه شد.با توجه به اطلاعات موجود ، توزیع و تراکم جمعیت روماها در سراسر اتحادیه اروپا متفاوت است . بسیاری از آنها (حدود دو سوم) در کشورهای اروپای مرکزی و شرقی، یعنی جایی که آنها بین 5 تا 10 درصد از جمعیت را تشکیل می دهند، زندگی می کنند. همچنین اقلیت قابل ملاحظه ای از روماها در اروپای غربی به خصوص در ایتالیا (حدود 150.000 نفر)، اسپانیا (600000-800000 نفر)،  فرانسه و بریتانیا (تا 300.000 نفر در هر کشور) زندگی می کنند.

از قرن 19 میلادی واژه روما به عنوان یک اصطلاحِ عمومی و فراگیر برای گروه های فرعیِ قومی (یعنی روما، سینتی، رومانی، کولی، مسافران) که از شرق اروپا وارد اروپای غربی شده بودند، رایج شد. اگرچه در انگلیس آن ها را «کولی » و در اسپانیا «گیتانوس» می نامند، لیکن در اولین کنفرانس جهانی روما در سال 1971 ، اصطلاح «روما» انتخاب و بر سر آن به عنوان نامی عمومی برای در برگرفتن و پوششِ انواع این جوامع قومی توافق شد. شباهت زبان رومانی با سانسکریتِ هند، نشان می دهد که ریشه روماها به هند باز می گردد. تصور می شود که مردم روما در قرن یازدهم میلادی از هندوستان به اروپا مهاجرت کرده اند. روماها از طریق ایران، ارمنستان و آسیای صغیر بین قرون 11 و 14میلادی به اروپا وارد شدند. آنها از زمان ورود به اروپا، قرن ها آزار، اذیت و تبعیض را تجربه کرده اند که هنوز هم ادامه دارد. روماها در تاریخ اروپا همواره یکی از آسیب پذیرترین، حاشیه نشین ترین و فقیرترین جمعیت ها بوده اند. نژادپرستیِ ضد روماها «ضد کولی گرایی»  خوانده می شود. اعمال مداوم تبعیض علیه اقلیت های روما که در سراسر اروپا همواره متداول بوده، باعث ورود اتحادیه اروپا به این موضوع شده است، هر چند نتیجه چندانی نداشته است. تحولاتی نظیر تخلیه اجباری روماها از انگلیس و فرانسه تا تظاهرات ضد روماها در جمهوری چک، باعث شد توجه بازیگران بین المللی به این موضوع جلب شود. روماها که بزرگترین گروه اقلیت پراکنده در اروپا را تشکیل می دهند در کشورهای غربی و شرقی اروپا با چالش جدی و رو به رشد محرومیت اجتماعی، اقتصادی، بهداشتی، آموزشی و... روبرو هستند. در دهه گذشته، در چندین کشور اروپایی اقداماتی برای بهبود موقعیت اجتماعی روماها انجام شده است. با این حال گزارش های متعدد نشان می دهد که اقدامات مذکور در اغلب کشورهای غربی و شرقی اروپا با شکست مواجه شده اند و رسانه های اروپایی در سانسور اخبار نقض حقوق روماها بسیار فعال بوده اند.

یکی از بارزترین ویژگی های هویتی روماها، زبان آنها  است. زبان رومانی بخشی از فرهنگ روماهاست. روماها این زبان را در آهنگ ها، افسانه ها و اشعار خود حفظ کرده اند و آن را به عنوان یک ابزار ارتباطی از نسلی به نسل دیگر منتقل کرده اند. زبان رومانی زبانی هندوآریایی است. اصطلاح"رومانی" از اواخر قرن 19میلادی درباره زبان این اقلیت مورد استفاده قرار گرفت در حالی که تا پیش ازآن، زبان این جوامع، معمولاً زبان " کولی" خوانده می شد. مذهب نیز یکی دیگر از ویژگی های هویتی روماها است. روماها مسیحی یا مسلمان هستند اما ویژگی های دیگری نیز وجود دارد که روماها آن را حفظ کرده و از نسلی به نسل دیگر انتقال داده اند که به هیچ یک از دو مذهب مسیحیت و یا اسلام تعلق ندارند. در کشورهای عضوِ شورای اروپا، تبعیض و سایرِ مواردِ نقض حقوق بشر درباره روماها، کولی ها و امثال آن ها تشدید شده است و هیچ دولتِ اروپایی نمی تواند مدعیِ داشتن پیشینه ای کاملاً موفق در صیانت از حقوق بشر برای اعضای این گونه گروه های اقلیتی باشد. بررسی های انجام شده نشان می دهد که ضدیت با روماها در اروپا ریشه عمیقی دارد. چنانچه رهبرانِ دولتی و نهادهای عقیدتی نیز آشکارا درباره روماها از شعارهای نژادپرستانه استفاده می کنند و یا با القابِ منفی به آن ها برچسب می زنند. در برخی موارد نیز این سخنان، به نوعی تشویق و ترغیبِ اعمال خشونت آمیز علیه روماها، همچون خشونتِ اوباش علیه آن ها تلقی شده است. در اروپای امروز بسیاری از احزاب دست راستیِ اروپا برای تقویت پایه های سیاسی خود از روماها سوء استفاده می کنند. روماها علیرغم سطح بالای تبعیضی که تجربه می کنند ،برای برخی از احزاب اروپایی به عنوان منبعی برای جمع آوری رای و کسب حمایت های انتخاباتی تلقی می شوند.

تاریخچه برخورد دولتهای اروپایی با روماها، نشانگر شکاف عظیم بین شعارهای حقوق بشری و ادعاهای  بشردوستانه در اروپا و اقدامات این دولتها است. روماها جمعیتی فراملی و فراتر از مرزهای سنتی را تشکیل می دهند. ناهماهنگی آنها، با مدل شهروندیِ ملی و اروپایی سبب شده است که همواره حقوق اساسیِ این جمعیت نقض شود. هر چند برخی کشورهای اتحادیه اروپا مدعی فعالیت در گسترش هنجارهای حقوق بشری، هستند اما تعداد نسبتاً کمی از این فعالیت ها معطوف به حمایت از حقوق روماها در اروپا بوده است. با این حال، روماها موضوع طیف وسیعی از تحقیقات میان رشته ای بوده اند. برخی از این پژوهش ها از دیدگاه جامعه شناختی و انسان شناختی به سنت های روماها پرداخته اند و بر ایده های هویتی و ساختار اجتماعی آن ها متمرکز شده اند. این مطالعات تفاوت هنجارهای اجتماعی اقلیت روماها را نشان می دهند و به درک چرایی عدم ادغام جوامع روما در جوامع اروپایی کمک می کنند. هر چند کشورهای اروپایی، مبتکر بسیاری از کنوانسیون های حقوق بشری به ویژه درباره حقوق اقلیت ها بوده اند اما نقض گسترده حقوق روماها در زمینه اسکان، رفاه، آموزش، بهداشت و ... این سوال را برای افکار عمومی به وجود می آورد که چرا شعارهای حقوق بشری هنوز هم با عملکردهای لازم و کافی جهت حفاظت از حقوق روماها منطبق نیست.

مساله ارتباطِ بین "رسانه ها و روماها" بسیار مهم است به این دلیل که رسانه ها در به تصویر کشیدن جوامع روماها نقشی اساسی ایفا می کنند. در رسانه ها، ارائه تصویری بی طرف از روماها و همچنین جلوگیری از ظهور و اعمال هرشکلی از تبعیض در اخبار مربوط به آن ها بسیار اهمیت دارد؛ چرا که رسانه ها می توانند خطر کلیشه سازی و تعصب علیه این گروه های قومی را تقویت کنند . رسانه های سنتی و همچنین رسانه های جدید، همواره نقش مهمی در شکل گیری افکار عمومی بازی می کنند اما آن ها همیشه به موضوع حقوق بشر حساس نبوده اند و نیستند. به طور خاص، رسانه ها در بسیاری از کشورها اروپایی در ایفای مسئولیت خود در قبال روماها، کولی ها و مهاجران ، ناکام بوده اند. به گونه ای که در تعداد فزاینده ای از کشورهای اروپایی، گروه های تندرو و افراطی، به صراحت روماها را هدف قرار می دهند و در برخی موارد نیز مردم را علیه این اقلیت، تحریک می کنند. این گروه های افراطی، به طور فزاینده ای در شبکه های مجازی و اینترنتی، یعنی محیطی که در آن می توانند با گروه های همفکر افراطی همکاری های فزاینده و فرامرزی داشته باشند، فعال هستند. رسانه های اروپایی نیز موارد نقض حقوق اولیه روماها را عمدتاً سانسور می کنند. بدین ترتیب، تصوراتِ قالبی از ضدیت با روماها که در رسانه های سراسر اروپا پخش شده است، تداوم می یابد و به دنبال آن، جوی از بحران و تنش را به وجود می آورد که می تواند احتمال خشونت علیه آنها را تقویت کند.

در حال حاضر رسانه های اروپایی به ابعاد گسترده نقض حقوق روماها بی توجه هستند و به سادگی از کنار این موضوع عبور می کنند. بدین ترتیب این گونه رسانه ها و فضای مجازی نه تنها برای تداوم لفاظی های ضد کولی گرایی مورد استفاده قرار می گیرند، بلکه به سازماندهی جنبش های ضد روماها و فعالیت های آن ها نیز کمک می کنند.تاثیر نقش رسانه ها در بازنماییِ مسائل مربوط به روماها ضرورتی انکارناپذیر است. تعصب و تبعیض رسانه های اروپایی در مورد روماها و سوگیری در مورد آنها، می تواند در وضعیت زندگی اجتماعی، سیاسی و اقتصادی روماها تاثیر ناخوشایندی بگذارد. در مقابل رسانه ها می توانند در بهبود وضعیت روماها و بالا بردنِ آگاهیِ افکارعمومی درباره آن ها و حتی افزایش سطح آگاهی در میان روماها نقشی موثر ایفا کنند. بدین ترتیب، آگاه سازی افکار عمومی اروپا درباره وضعیت روما از طریق رسانه ها ، تلاش برای جلوگیری از سوگیری ها و تمایلاتِ جانبدارانه در ترسیم چهره ای منفی از جوامع روماها، افشای رویکرد منفی رسانه ای غربی درباره روماها و تاکید بر رعایت اصولِ بی طرفی و امانتداری اخلاق مدارانه در انتقال پوشش های خبری و آگاه سازیِ روماها از طریقِ حمایت های رسانه ای می تواند از ادغام، انحلال و حذف این جوامعِ اقلیت جلوگیری کند.