IRIB World Service

داعش گروه تروریستی افراطی است که ماموریت آن ناامن سازی در دنیای اسلام است

این مقاله، براساس پروژه تحقیقاتی واحد " پژوهشهای کاربردی " معاونت برون مرزی و توسط اداره کل خبر و تفسیر این معاونت تهیه شده است.

داعش گروه تروریستی افراطی است که ماموریت آن ناامن سازی در دنیای اسلام است .این گروه تحت پوشش بازسازی خلافت اسلامی و بازگرداندن قدرت به مسلمانان اقدامات تروریستی و جنایات خود را توجیه می کند. با توجه به اینکه در جریانهایی از اهل سنت موضوع بازسازی خلافت از زمینه ذهنی برخوردار است گروه تروریستی داعش با موج سواری بر این ذهنیت و اعلام گستره جغرافیایی برای آن می کوشد ضمن جذب جوانان خود را گروهی صاحب برنامه نشان دهد.با توجه به وجود بیش از 20 هزار مدرسه دینی در پاکستان و افغانستان که در آنها عقاید مبتنی بر جهاد و خلافت گرایی تدریس می شود این دو کشور از شرایط مناسبی جهت نشر عقاید افراطی و جذب نیرو برخوردارند.

بحث خلافت گرایی در  منطقه شبه قاره هند سابق دیرینه دارد.آنچه در دوران های اخیر باعث شد تا بحث خلافت گرایی  با شدت و قوت بیشتری مطرح و پی گیری شود تسلط انگلیس برشبه قاره هند و حضور سایر قدرتهای خارجی در منطقه تحت عنوان استعمار و اشغالگری بود.

در زمان حاکمیت انگلیس بر شبه قاره هند شاه ولی ا... دهلوی و فرزندش شاه عبدالعزیز تشکیل خلافت را تنها راه برون رفت از وضعیتی می دانستند که مسلمانان شبه قاره هند بعد از تسلط انگلیس براین منطقه با آن روبرو بودند.شاه ولی ا... مشهور به محدث دهلوی جنبش فکری و اصلاح گرایانه ای را به وجود آورد که هدف اصلی ان بازگرداندن قدرت به مسلمانان هند بود.

برخی براین اعتقادند شاه ولی ا... خان در مساله خلافت به شدت معتقد به ضرورت و لزوم خلافت جهانی است .طرفداران شاه ولی ا... بعداز سقوط امپراطوری مغول هند و جایگزینی انگلستان به جای ان طرفدار حفظ و بقای خلافت امپراطوری عثمانی بودند و جنبش خلافت در هند نیز در ادامه همین مساله و در اوج ان به وقوع پیوست .

اندیشه خلافت گرایی شاه ولی ا... دهلوی بعد از حادثه میروت meerut در سال 1875 میلادی و کشتار مسلمانان معترض به سیاستهای دولت استعماری انگلیس در هندوستان از اهمیت خاصی برخوردار است .با تاسیس مدرسه "دیوبند" مکتب دیوبندی شکل گرفت که در شرایط کنونی مکتب مسلط فکری در شبه قاره هند و آسیای مرکزی است .

خلافت گرایی در شبه قاره هند در مرحله دوم توسعه خود در ارتباط تنگاتنگ با خلافت عثمانی در خاورمیانه قرار می گیرد.زیرا پس از تسلط استعمار انگلیس برشبه قاره هند قدرت از دست مسلمانان خارج شد .

سومین مرحله از اندیشه خلافت گرایی را جماعت اسلامی به رهبری مولانا ابوالاعلی مودودی در هندوستان سازماندهی کرد .

حزب جماعت اسلامی در سال 1941 میلادی موجودیت یافت و پس از تشکیل پاکستان در سال 1971 میلادی در این کشور مستقر شد .

مودودی در کتاب مشهور و جنجالی اش به نام "خلافت و ملوکیت" بحث حکومت اسلامی و خلافت اسلامی را در شبه قاره هند وارد مرحله جدیدی کرد .

وی متفاوت از اندیشه سایر خلافت گرایان شکل سنتی خلافت که خاص قبیله قریش و عرب بود نامعتبر اعلام کرد و شرط قریشی بودن و عرب بودن خلیفه را بر داشت .

دومین تفاوت اندیشه خلافت اسلامی ابوالاعلی مودودی با نمونه های دیگر آن بود که او صحبت از نهضت اسلامی در ذهنیت و تفکر مسلمان به میان آورد. وی آماده سازی نهضت اسلامی را شرط اصلی و اولیه بازسازی خلافت اسلامی دانست .

خلافت اسلامی که مودودی در نظر دارد چیزی میانه ساخت سنتی قدرت در دنیای اسلام و دنیای مدرن است .با این حال در تئوری خلافت مودودی این خلافت از آن فرد و دودمان و طبقه خاص نیست بلکه از آن اجتماع مسلمین است و تک تک افراد جماعت اهل ایمان در خلافت سهم مساوی دارند و کلیه امور دینی حکومت نیز بر اساس مشورت در میان اهل ایمان به اجرا در می آید .

مکتب دوم خلافت گرا موسوم به مکتب خلافت گرای خاورمیانه ای است .هر دو مکتب سلفی وهابی و مکتب سلفی اخوان المسلمین تحت تاثیر اندیشه های خلافت گرایی و رادیکال "ابن تیمیه" هستند که هر دو اصل خلافت و ضرورت بازسازی آن در جهان اسلام  وحدت نظر دارند.

اما در روش و شیوه با هم اختلاف دارند .جناح رادیکال هر دو مکتب در سالهای اخیر تحت عنوان جهاد و تکفیر امکان رشد بیشتری یافته است .

جریان وهابیت بوسیله شیخ عبدالوهاب در منطقه حجاز عربستان بنیان گذاشته شد .وی به بازسازی قدرت اسلامی در قالب خلافت مطابق الگوی صدر اسلام اعتقاد داشت .

وهابیت و خلافت گرایی هندی هر دو ادعای اصلاح امور مسلمین را دارند.

در پی جنگ جهانی دوم و سقوط خلافت عثمانی ترکها رژیم آل سعود در عربستان ظهور کرد که شیوخ وهابی و ملک عبدالعزیز شاه جدید عربستان سعودی در اتحادی راهبردی قرار گرفتند که تا به امروز ادامه دارد .

جهت گیری وهابیت سعودی از همان ابتدا به سمت فرقه گرایی متمایل بود و این جهت گیری هنوز هم وجود دارد .ثروت نفتی عربستان در خدمت گسترش وهابیت در سراسر جهان قرار گرفت . در اندیشه وهابیت کفر معنای گسترده ای دارد و هر مسلمانی را به سادگی می توان در ردیف کفار قرار داد و جان و مالش را با مجوز شرعی گرفت .

در تفکر وهابیت مفهوم جهاد نیز مبانی مشروعیت دهنده ان کلی تغییر کرده و گروههای که از درون تفکر وهابی بیرون آمده اند و مدعی احیای خلافت اسلامی شده اند و خود را به اصطلاح جهادی می دانند از کفر و جهاد برنامه ای خاص ساخته اند که عینی ترین و جدید ترین نمونه آن گروه تروریستی داعش است که در عراق و سوریه اعلام خلافت کرده و در صدد گسترش ان در سایر مناطق اسلامی است .در واقع می توان وهابیت را در جدیدترین نمونه و قالب آن یعنی داعش ،وهابیت افراطی - تکفیری نام نهاد .

دومین گروه خلافت گرای خاورمیانه اخوان المسلمین است که از شیوه های دمکراتیک و فعالیت سیاسی اهداف خود را پی گیری می کند . شعبات رادیکال جدا شده از بدنه اصلی آن در قالب خشونت و توسل به سلاح در پی حاکم کردن اسلام و احیای خلافت برآمده اند.

جماعت جهاد تکفیر محمد عبدالسلام فرج که در سال 1979 میلادی از اخوان جدا شد و یا جماعت طلایه داران فتح که رهبر آن ایمن الظواهری قبل از رهبری القاعده بود از جمله گروههای رادیکال انشعابی از اخوان المسلمین به حساب می آیند .پیوستن رادیکالهای اخوانی به داعش دور از انتظار نیست .

یکی از پیامدهای مهم اشغال افغانستان در سال 1979 میلادی از سوی ارتش سرخ اتحاد جماهیر شوروی پیوند مکتب سلفی خاورمیانه ای و سلفی دیوبندی شبه قاره هند است که تاثیر پایداری برجای گذاشت .

عبدا... اعزام برجسته ترین شخصیت عرب دفتر خدمات عرب را در پیشاور پاکستان ایجاد کرد تا هم از طریق پولهای جمع آوری شده از دنیای عرب و هم از لحاظ تامین نیرو ،گروههای به اصطلاح جهادی را یاری کند.وی که فلسطینی تبار و اهل اردن بود با صدور فتوا مجاهدین را موظف کرد در افغانستان از فقه حنفی پیروی کنند و بر مشترکات تاکید کرد تا از هر گونه اختلاف نظر میان پیروان مکاتب فقهی جلوگیری کند.

این فتوا باعث جلب اعتماد پیروان مذهب حنفی و مکتب دیوبندی به جهادگران عرب شد که به لحاظ فقهی حنبلی یا مالکی یا شافعی بودند که از خاورمیانه و شمال آفریقا به پاکستان و افغانستان به قصد جهاد آمده بودند.در این میان اعرابی که به وهابیت مورد نظر عربستان تعلق خاطر داشتند و هدفشان ترویج وهابیت بود با حمایتهای عربستان ، کویت و امارات موقعتشان تقویت شد .

به همین دلیل پس از آنکه اسامه بن لادن بعد از کشته شدن عبدا... اعزام جایگزین وی در دفتر خدمات عرب شد به تدریج تشکیلات و مراکز نظامی و آموزشی خاص خود را سازمان دهی کردند و حوزه عملیات نظامی جداگانه ای از مجاهدین افغان در نظر گرفتند.

اولین پادگان آموزشی سنتی عربها به نام القاعده الانصار تحت ریاست بن لادن در منطقه موسوم به "جاجی" تاسیس شد که مستقل از دفتر خدمات عرب بود.

وظیفه در نظر گرفته شده اولیه برای مرکز قاعده الانصار سازماندهی داوطلبان عرب جهادی و اعزام آنان به مناطق جنگی بود همین گروه بود که بعد ها هسته مرکزی سازمان القاعده را تشکیل داد و جبهه های جداگانه و مستقل خود را در خاک افغانستان بوجود آورد .

اما آنچه که تاثیر اصلی را در ارتباط با پیوند مکاتب خاورمیانه ای سلفی و هندی سلفی برجای گذاشت در میدان جنگ نبود بلکه در مدارس مذهبی بود که با پول عربستان سعودی و حمایت غرب و ارتش پاکستان و سازمان اطلاعات آن "آی اس آی" به نحو کم سابقه ای رشد کردند.

هزاران مدرسه دینی در ایالت بلوچستان پاکستان و خیبر پختونخواه تاسیس شدند، اساتید وهابی در کنار اساتید دیوبندی مسئولیت آموزش دینی دانش آموزان را برعهده گرفتند .تامین هزینه های هنگفت این مدارس از طرف کشورهای عربی بخصوص حوزه خلیج فارس که به صورت شبانه روزی اداره می شدند، برای خانواده های فقیر مهاجر افغان انگیزه ایجاد می کرد که پسران خود را به این مدارس بسپارند .جهاد با کفر که در آن مقطع زمانی نماد یا مظهر آن اتحاد جماهیر شوروی کمونیستی بود باعث وحدت نظر مکاتب وهابی و دیوبندی شد و جهاد در واقع محور همکاری ها بود .اساتید وهابی با شناسایی جوانان مستعد برای ادامه تحصیل به مدارس عربستان سعودی اعزام کردند و رهبران طالبان افغانستان و پاکستان عمدتا فارغ التحصیلان این مدارس هستند.

 در زمان استقلال پاکستان در سال 1947 میلادی تعداد مدارس مذهبی 137 مدرسه بود که در دوره جهاد تا 20 هزار مدرسه افزایش یافت. در دوره حکومت ژنرال ضیاء الحق در پاکستان که گرایش مکتب دیوبندی داشت مدارس دینی در این کشور رشد قابل توجهی کردند و در این دوره احزاب اسلامی موفق به نفوذ در ارتش پاکستان شدند و آن را ارتش ایدئولوژیک کردند.

ادامه دارد.