IRIB World Service

در قسمت هشتم از مجموعه برنامه ی بحران جهانی غذا در سایه جنگ اوکراین؛ دیدگاه صاحبنظران و اندیشکده ها در مورد تاثیر جنگ اوکراین بر امنیت غذایی جهان ارائه می گردد.

رویکرد و نظرات اندیشکده ها و مؤسسات علمی در قبال جنگ روسیه و اوکراین و تبعات ناشی از آن، در اغلب موارد، برآیندی از رویکرد کشورهاست. به عنوان نمونه اندیشکده ی آمریکایی بروکینگز در یکی از تحلیل­های خود تحت عنوان «جنگ در اوکراین کمبود غذا در دنیا را رقم زده است» و در 14 ژوئن 2022  توسط هینز استرابنهوف (Heinz Strubenhoff) منتشر شده است، روسیه را عامل اصلی شکل گیری بحران غذا در جهان معرفی کرده است. در این تحلیل آمده است : کشتی ها و مین های دریایی روسیه، بنادر دریای سیاه اوکراین را مسدود می کنند. بنوشته این اندیشکده ، قبل از جنگ، اوکراین بطور متوسط ماهانه حدود 6 میلیون تن محصولات کشاورزی به کشورهای غرب آسیا (خاورمیانه)، آسیا و آفریقا صادر می کرد. در حال حاضر تنها حدود 15 تا 20 درصد از این حجم را می­توان از طریق راه آهن، رودخانه دانوب و کانیون صادر کرد. همچنین ریسک های تجاری مربوط به صادرات روسیه به دلیل تحریم های شرکای تجاری و بانک های مختلف رو به افزایش بوده است. این منجر به جهش قیمت ها و اختلال در زنجیره تامین غذایی شد ه است  که بطور قابل توجهی امنیت غذایی در کشورهای واردکننده فقیر را تضعیف کرده است .

در تحلیل دیگری که به قلم دانیل رسنیک (Daielle Resnick)  در مؤسسه بروکینگز تحت عنوان «جنگ اوکراین چه تاثیری بر آفریقا خواهد گذاشت؟» انتشار یافته، مسئله تاثیر جنگ اوکراین بر امنیت غذایی کشورهای آفریقایی بررسی شده است. در بخشی از این تحلیل آمده است: همانند سایر نقاط جهان، تهاجم روسیه به اوکراین در 24 فوریه، تاثیر منفی در امنیت غذایی در سراسر آفریقا ایجاد می کند. با وجود فاصله جغرافیایی، روابط مهمی بین اوکراین و آفریقا وجود دارد، از جمله بیش از 4 میلیارد دلار صادرات از اوکراین به آفریقا که بیشتر شامل محصولات کشاورزی می شود. 

اندیشکده چتم هاوس نیز در یکی از تحلیل های خود تحت عنوان «پیامدهای جنگ روسیه و  اوکراین بر امنیت انرژی و غذایی» آثار و پیامدهای این جنگ را بر حوزه انرژی و مواد غذایی بررسی کرده است. در این تحلیل آمده است: روسیه و اوکراین بازیگران کلیدی در بازارهای جهانی انرژی، غذا، کود و مواد معدنی هستند. در چند روز اول پس از تهاجم روسیه، هم تهدید و هم واقعیت کاهش جریان منابع، قیمت‌های جهانی را افزایش داد و بر زندگی روزمره مردم و مشاغل در سرتاسر جهان تأثیر گذاشت. کشورهای در حال توسعه و ضعیف از نظر تغذیه در سرتاسر آفریقا و غرب آسیا بیشترین ضربه را خواهند دید. برای مثال سومالی برای 100 درصد واردات گندم خود به روسیه و اوکراین متکی است و در حال حاضر بدترین خشکسالی خود را در سال های اخیر تجربه می کند. تهاجم روسیه به اوکراین، سیاست و بازار جهانی را شوکه کرده است بویژه اینکه چشم انداز روشنی در خصوص این جنگ وجود ندارد. 

در گزارش دیگری که توسط عارف حسین، یکی از اقتصاددانان برنامه جهانی غذایی سازمان ملل، با نام، «بحران جهانی غذا: تاثیر پذیر از و جنگ» منتشر شده ؛ به تاثیر پذیری امنیت غذایی جهانی از جنگ پرداخته شده است. بر اساس آمار  برنامه جهانی غذایی سازمان ملل در خصوص امنیت غذایی، قیمت محصولات کشاورزی در ابتدای سال 2022 به بالاترین حد خود در 10 سال گذشته و قیمت سوخت در بالاترین حد خود در هفت سال گذشته رسیده بود که متاثر از جنگ اوکراین است. افزایش قیمت‌ها چالش‌ها را برای کسانی که به سختی قادر به پرداخت هزینه غذا در زمان‌های عادی هستند، عمیق‌تر می‌کند، مشکلی که با جنگ اوکراین و روسیه ، که به عنوان «سبد نان» جهان عمل می‌کنند، تشدید شده است.

عارف حسین، همچنین در همین گزارش  به این نکته اشاره می کند که تهاجم به اوکراین باعث اختلال بیشتر در عرضه مواد غذایی شد و قیمت ها را به بالاترین حد خود رساند. نتیجه این که امروز 345 میلیون نفر در بحران گرسنگی به سر می­برند، از جمله نزدیک به 50 میلیون نفر در 45 کشور در شرایط اضطراری گرسنگی به سرمی- برند که یک قدم با قحطی فاصله دارد. البته هنگامی که آتش جنگ در  اوکراین فوران کرد، جهان از قبل با یک بحران شدید گرسنگی روبرو بود.

در یکی از مقالاتی که در مؤسسه صلح بین المللی استکهلم (Stockholm International Peace Research Institute (SIPRI)) توسط ماریه ریکویر (Marie Requier) با نام «جنگ در سبد نان: گرسنگی و پیامدهای بشردوستانه از جنگ در اوکراین» منتشر شده است؛ به پیامدهای جنگ روسیه و اوکراین بر امنیت غذایی در جهان، پرداخته شده است.

در این مقاله آمده است: حمله روسیه به اوکراین تأثیر جدی بر امنیت غذایی محلی و جهانی خواهد داشت. بحران انسانی در اوکراین تنها آغاز ماجراست. از آنجایی که درگیری، عرضه جهانی غذا را تهدید می کند، عواقب گسترده ای برای دیگر کشورها نیز خواهد داشت. تهاجم روسیه منجر به افزایش ناامنی غذایی در سرتاسر اوکراین شده است. ذخایر مواد غذایی در مناطق جنگی در حال کاهش است و شهر محاصره شده ماریوپل در جنوب، آشکارترین نمونه از خشونت جنگ است. به دلیل نداشتن دسترسی به خطوط تدارکاتی، غیرنظامیان گرفتار شده از کمبود شدید آب و غذا رنج می برند. 

در ادامه مقاله ماریه ریکویرآمده است: ممنوعیت صادرات و افزایش نیازها در اوکراین پیامدهای جدی برای تامین مواد غذایی دارد. قبل از جنگ، نظام جهانی به این کشور به عنوان یکی از تامین کنندگان اصلی غذا متکی بود. سازمان برنامه جهانی غذا نیمی از گندم خود را برای کمک های غذایی بشردوستانه به مناطق درگیر در جنگ، از اوکراین می خرید. در واقع، اوکراین منبع اصلی برنامه جهانی غذا برای تامین نیازهایش بود. درگیری در منطقه ای مانند اوکراین تاثیرات اجتناب ناپذیری بر قیمت جهانی مواد غذایی دارد. این امر هزینه های اضافی را برای فعالیت نهادهای بشردوستانه نیز به همراه دارد.

در مقاله دیگری که توسط کارولین دلگادو (Carolin Delgado) در مؤسسه صلح بین المللی استکهلم با عنوان «جنگ در سبد نان: اثرات موجی بر ناامنی غذایی و خطر درگیری فراتر از اوکراین» منتشر شده ، به امنیت غذایی به عنوان عاملی که از خود جنگ اوکراین نیز خطرناک تر است اشاره شده است.

جنگ در اوکراین تهدیدی جدی برای امنیت غذایی از جمله فراتر از مرزهای اوکراین است. این نه تنها زندگی و معیشت را به خطر می اندازد، بلکه می تواند به بی ثباتی اجتماعی-اقتصادی و سیاسی دامن بزند. این خطر واقعی وجود دارد که افزایش ناامنی غذایی و افزایش قیمت مواد غذایی مرتبط با جنگ در اوکراین می تواند منجر به بحران های اجتماعی و سیاسی در سایر کشورها شود. فقر و نابرابری قبلاً در سرتاسر جهان در نتیجه همه گیری کووید-19 در حال افزایش بود. تأثیرات موجی جنگ اوکراین بر بازارهای مواد غذایی می‌تواند این روند را تشدید کند، حتی نارضایتی‌ها از دولت‌ها را افزایش و موجب اعتراضات شود. 

کارولین دلگادو، در ادامه این مقاله می نویسد: تاریخ مملو از نمونه هایی است که نشان می دهد چگونه افزایش ناامنی غذایی به افزایش مدت  زمان درگیری های خشونت آمیز، از انقلاب های فرانسه و روسیه تا درگیری های معاصر، کمک کرده است. شورش های غذایی به قدمت خود تمدن است. جنگ در اوکراین و بدتر شدن ناامنی غذایی جهانی که به دنبال آن رخ داده است، یادآور پیوندهایی است که بین گرسنگی و درگیری وجود دارد. ضروری است که رهبران جهانی این پیوندها را بشناسند و بر اساس آن تصمیم بگیرند. شواهدی وجود دارد که می تواند به رهبران جهانی کمک کند تا از تبدیل شدن بحران نگران کننده امنیت غذایی کنونی به بحران ثبات اجتماعی و سیاسی جلوگیری کنند.

مرکز مطالعات استراتژیک و بین الملل در مقاله ای که توسط خانم کایتلین ولش (Caitlin Welsh)، مدیر برنامه امنیت غذایی جهانی در مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی در واشنگتن، تحت عنوان «انتخاب پوتین برای جنگ، امنیت غذایی را در سراسر جهان تهدید می کند» منتشر شده، به بررسی پیامدهای تجاوز روسیه به اوکراین پرداخته است. در این مقاله آمده است که،  جنگ در منطقه دریای سیاه می تواند ماه­ها یا حتی سال­ها طول بکشد. اختلال در تهیه مواد غذایی و سوخت جهانی منجر به افزایش قیمت بیشتر مواد غذایی می شوند. اختلال در صادرات پیامدهای بدی برای ناامنی غذایی در کشورهای شکننده و وابسته به غلات اوکراین خواهد داشت. به عنوان مثال، لبنان 50 درصد کل گندم مصرفی خود را از اوکراین وارد می کند، پس از آن لیبی با 43 درصد، یمن با 22 درصد و بنگلادش با 21 درصد گندم مصرفی خود را از اوکراین وارد می کنند. برای 14 کشور، گندم اوکراین، واردات ضروری آنها است، و تقریبا نیمی از آنها از ناامنی شدید غذایی رنج می برند.