IRIB World Service

در قسمت دهم از مجموعه برنامه ی جنگ اوکراین از منظر حقوقی و پیامدهای آن، استانداردهای حقوقی و رسانه ای دو گانه غرب در قبال بحران اوکراین بررسی می شود.

جنگ اوکراین به یکی از مهمترین کانون های بحرانی جهان تبدیل شده است. هر تحول سیاسی و رویداد میدانی در اوکراین و روسیه همچنان در صدر اخبار جهان قرار می گیرد. کنش و واکنش اکثر کشورهای جهان در پنج قاره به بحران اوکراین ناشی از اثرگذاری این بحران در معادلات سیاسی، اقتصادی و امنیتی جهان است. حمله روسیه به اوکراین فرصتها و تهدیداتی را متوجه اکثر کشورها کرده و آنها را بر آن داشته است با توجه به سیاستها و منافعشان دست به کنشگری و یا در قبال تحولات مربوط به بحران اوکراین واکنش نشان بدهند. به همین دلیل بحران اوکراین شبیه هیچ یک از بحرانهای مشابه دیگری در جهان نیست. اروپا و آمریکا بازیگران اصلی در جنگ اوکراین هستند. مقاومت اوکراین در برابر هجوم روسیه در نتیجه انواع کمکهای تسلیحاتی آمریکا و دولتهای اروپایی است. در واقع کشورهای غربی در قالب پیمان ناتو در حال یک جنگ نیابتی با روسیه در اوکراین هستند. همه قدرتهای منطقه ای بزرگ و کوچک جهان حتی کشورهای آفریقایی در قبال بحران اوکراین کنشگری و یا واکنش نشان داده اند. جنگ در اوکراین کنشگری و واکنش تناقض آمیز زیادی داشته است. تناقض هایی که ماهیت شعارهای بشر دوستانه و ضد نژادپرستی دولتهای غربی را آشکار کرده است. یکی از این تناقضات چگونگی مواجهه دولتهای غربی با حمله روسیه به اوکراین و حمله عربستان سعودی به یمن و یا تجاوزات رژیم صهیونیستی در سرزمینهای اشغالی فلسطین است. «ریچادر بوید برت» نماینده پارلمان ایرلند خطاب به رهبران اروپا در سخنانی خود در سال 2021 گفت: «چرا با همان زبانی که پوتین را محکوم می‌کنید، برای محکومیت ظلم 70 ساله اسرائیل علیه فلسطینی‌ها چیزی نمی‌گویید؟»او در بخش دیگر سخنان خود افزود: «آمریکا، انگلیس و فرانسه و دیگران عربستان سعودی را که خودکامه‌ترین رژیم جهان است، علیه یمن مسلح می‌کنند. بیش از 337 هزار نفر و ده هزار کودک کشته شده‌اند، آیا هیچ اقدامی علیه آمریکا، بریتانیا و فرانسه بابت مسلح کردن سعودی یا علیه خود سعودی انجام شده است؟»

 کوک جاناتان (Cook Jonathan) خبرنگار میدل ایست، معتقد است: «غرب باید نگاه نژادپرستانه خود در تحلیل تحولات جهان را نیز کنار بگذارد. نگاهی که در قالب آن غربی­ها به­عنوان انسان­هایی خوب تصویرسازی می ­شوند و غیرغربی­ها همواره بد و شرور هستند. نگاهی که عملاً به مشکل و چالشِ اصلی بی­ اعتنایی می­ کند و آن را نادیده می­ گیرد».

دولتهای غربی مقاومت مشروع فلسطینی ها در برابر تجاوز صهیونیست ها که مورد تائید مبانی حقوق بین الملل است، را به‌مثابه اقدامی تروریستی معرفی و تصویرسازی می کنند. فلسطینی‌های ساکن در نوار غزه نیز همچون اوکراینی‌ها اقدام به ساخت کوکتل مولوتوف می­کنند. در مقابل، رسانه­ های غربی به‌طور خاص این‌ رویه­ ها را نَه مردمی، بلکه جنبش مقاومت فلسطین "حماس" را در فهرست گروه‌های تروریستی قرار داده اند. یکی از تلخ ­ترین رویدادهای قرن حاضر، حمله عربستان سعودی و متحدینش به یمن است. این جنگ در حالی رخ داد که یمن یکی از فقیرترین کشورهای غرب آسیاست و 90 درصد مواد غذایی خود را وارد می­ کند. حمله عربستان سعودی به یمن کمترین بازتاب خبری را در سطح رسانه های خبری غرب در هشت سال گذشته داشته است. در واقع دولتهای غربی با کمکهای تسلیحاتی همه جانبه به ائتلاف سعودی شریک جرم عربستان سعودی در کشتار یمنی ها در جنگ هشت ساله این کشور بوده اند.

 یمنی­ها از 25 مارس 2015 از محاصره اقتصادی اعمال‌شده توسط ائتلاف سعودی رنج‌ می برند. این محاصره به­قدری گسترده بوده که یمن در ناامنی غذایی، فقر و گرسنگی شدید قرارگرفته است. اما رسانه­ های غربی صرفاً از این موارد ابراز ناراحتی می­کنند با این‌ حال این مسئله به‌هیچ‌عنوان با پوشش گسترده رسانه­ای که از تحولات اوکراین دارند، قابل‌مقایسه نیست. این رسانه­ ها به‌طور معمول با جنگجویان یمنی و مردم یمن به‌عنوان افرادی رفتار می‌کنند که عاملِ انصارالله هستند. باید توجه داشت که مبارزان یمنی برخلاف نظامیان اوکراینی توسط کشورهای غربی مسلح نمی ­شوند. با مقایسه نحوه پرداختِ رسانه‌ای گسترده غربی‌ها در مورد حمله روسیه به اوکراین و نحوه پوشش رسانه‌ای که آن‌ها از جنگ یمن و کشته شدن هزاران غیرنظامی بی‌گناه در جریان این جنگ ارائه کردند، می­توان برخوردهای دوگانه حقوقی ، رسانه ای و سیاسی را متوجه شد.

یکی از پیامدهای حمله روسیه به اوکراین اختلال در روند صادرات غلات اوکراین به عنوان یکی از مهمترین تولیدکنندگان غلات در جهان است. یانوش وویچیچوفسکی کمیسر کشاورزی اتحادیه اروپا در بیانیه 23 مارس 2022 گفت: «تنها تفسیر این است که [روس‌ها] می‌خواهند گرسنگی ایجاد کنند و از آن به‌عنوان روشی برای تجاوز استفاده کنند. این ‌روشی است شبیه به موردی که در دهه 1930 توسط رژیم شوروی علیه مردم اوکراین استفاده شد.» اما همین اروپائیها در برابر فقر گرسنگی و مرگ تدریجی میلیونها زن و کودک یمنی سکوت کرده و حملات عربستان سعودی به یمن و رژیم صهیونیستی به غزه را توجیه هم می کنند. دکتر بهزاد سیفی، پژوهشگر حقوق بین الملل در ایران معتقد است: «محاصره هوایی، دریایی و زمینی یمن، منجر به نقض حقوق بشردوستانه و بسیاری از حق­ های اساسی حقوق بشری، ازجمله برخورداری از حق بهداشت، غذا و آب آشامیدنی سالم شده است».

 از اکتبر سال 2016 تا 2020، نهادهای بشردوستانه تخمین زده­ اند که 21.2 میلیون نفر در یمن (82 درصد از جمعیت) به کمک­های بشردوستانه نیاز دارند. علاوه ­بر این، دسترسی 14.1 میلیون نفر به خدمات بهداشتی درمانی مختل شده است. از این تعداد 11 میلیون و سیصد هزار نفر کودک هستند. «آنتونی گوترش» دبیر کل سازمان ملل در اوایل آوریل 2018 گزارش داد که بحران یمن به بدترین بحران انسانی در جهان تبدیل‌ شده است. علیرغم تمامی گزارشها و افشای جنایات متجاوزان به یمن تاکنون یک کمیته تحقیق و حقیقت‌یاب از سوی نهادهای بین‌المللی تشکیل نشده است و هیچ نهاد قضایی هم پیگیر نقض­های گسترده و رخ‌داده در یمن نشده است. این در حالی است که دولت اوکراین با همراهی دولتهای غربی و نهادهای بین المللی تحت نفوذ غرب به­ خوبی توانسته است با استفاده از دعاوی حقوقی، نقض­ حقوق بشر و جنایات رخ‌داده به دست روسیه را ضبط و ثبت کند، اما همین همین رویکرد حقوقی در خصوص یمن و فلسطین دنبال نمی شود.

کنار هم قرار دادن مواضع غرب در قبال اوکراین و یمن و غزه نشان می‌دهد آنجا که غربیها منافعشان با جان انسان‌ها و حقوق بشر تداخل پیدا می‌کند، اولویت با منافع است. از القائاتی از این قبیل که اوکراین، سوریه و عراق و یمن نیست، آن‌ها متمدن و اروپایی و سفیدپوست هستند، چیزی جز نژادپرستی و رفتارهای گزینشی و تبعیض‌آمیز برداشت نمی‌شود.

در پایان باید عنوان کرد؛ آمریکا، اروپا و سازمان ملل متحد هرگز در ایفای نقش خود به عنوان عامل بازدارند، جنگ و درگیری، موفق نبوده‌اند. سال‌هاست که کشورهای اروپایی و آمریکا از ابزارهای قدرتی که در نظام بین‌الملل در اختیار دارند، به عنوان پوششی برای اقدامات و عملکردهای غیرقانونی و ضدانسانی خود بهره می‌برند. نظام بین‌الملل بیش از آنکه از جنگ که یک پدیده وحشتناک است، متضرر شود از ساختارهای تبعیض‌آمیز و رفتارهای نژادپرستانه و رویکردهای جنگ‌طلبانه و بحران‌ساز رنج برده است.