IRIB World Service

در قسمت آخر این مقاله به دیدگاه صاحبنظران و اندیشکده ها می پردازیم

نظام تصمیم گیری در کشورهای غربی، به ویژه در ایالات متحده اغلب متاثر از منافع دولت سایه و گروه هاست. گروه- های مختلف در قالب های گوناگون بر جهت گیری ها و سو گیری های مقامات سیاسی نفوذ داشته و می- توانند منافع کشور را به گونه ای تبیین نمایند که در ذیل آن منافع کشور همسو با خواست آنها تلقی گردد. بی تردید، نقش اندیشکده ها و اندیشمندان بر افکار عمومی تاثیر گذار است. لذا، این نهادها، به واسطه برخورداری از رسانه های جمعی و تحلیل های برگرفته از اندیشه و آراء اندیشمندان می توانند بر روی دولتمردان، شهروندان و دیدگاه آنها تاثیر دو چندان داشته باشند. امروزه یکی از اقدامات مهمی که دولت مردان غربی در راستای منافع خود دنبال می کنند و به آن بسیار اهمیت می دهند گسترش ناتو است. گسترش ناتو و اقدامات آتی آن نیاز به توجیه بسیار قوی دارد تا شهروندان غربی برای هزینه کرد آن احساس نیاز کنند. از این منظر طی سالهای اخیر به ویژه با شروع جنگ اوکراین، تمرکز اندیشکده ها در امریکا به موضوع گسترش ناتو به شرق و مواردی نظیر همکاری های ناتو با شورای همکاری خلیج فارس افزایش یافته است. 

  اندیشکده رند، در گزارشی در سال 2022 در توجیه گسترش ناتو به شرق، سیاست های روسیه را مورد انتقاد قرار داد . در این مطلب به صراحت تاکید شده است، امروز اجرای سیاستی که در نهایت منجر به فروپاشی روسیه از درون گردد حیاتی است. این گزارش با عنوان «توسعه طلبی روسیه»، مسکو را دشمن غرب دانسته و مقابله با آن را حیاتی توصیف کرده است. گزارش تحلیلی اندیشکده رند بر تعدادی  از نقاط ضعف روسیه تمرکز، و سعی کرده توصیه هایی را به مقام های غربی گوشزد کند که در نهایت به تضعیف و فروپاشی روسیه بینجامد.از دیدگاه اندیشکده رند، جنگ اوکراین باید به سمتی برود که موجب تضعیف روسیه و فروپاشی آن از درون و در نهایت گسترش ناتو به شرق شود . 

دربخشی از گزارش اندیشکده رند آمده است:

در رقابت با ایالات متحده، بزرگ ترین آسیب پذیری روسیه اقتصاد آن می باشد که نسبتاً کوچک و به شدت به صادرات انرژی وابسته است. بزرگ ترین نقاط قوت روسیه در حوزه نظامی و جنگ اطلاعاتی است. تحریم- ها می تواند ظرفیت های اقتصادی روسیه را محدود کند. با این حال، برای مؤثر بودن، باید بر تحریم های چند جانبه تاکید کرد که دست کم شامل اتحادیه اروپا شود. روسیه به دنبال برابری با ایالات متحده در همه زمینه های نظامی نیست، بنابراین پیشرفت های بیشتر ایالات متحده در زمینه های برتری موجود ممکن است واکنش کمی برای روسیه ایجاد کند. گسترش ناتو و استقرار نیروهای زمینی ایالات متحده در اروپا احتمالاً با واکنش موضعی نیروهای روسیه مواجه خواهد شد، به ویژه اگر این نیروها در نزدیکی روسیه قرار گیرند. با این حال، هزینه های ایالات متحده نیز احتمالاً بیشتر از هزینه های روسیه خواهد بود.

تحلیل اندیشکده رند از مهم- ترین رویکردهای  گروه های ذی نفوذ در ایالات متحده  است که با طرح اقدامات حیاتی علیه روسیه، تلاش دارد تا با ضعیف کردن قدرت داخلی و خارجی این کشور مشروعیت داخلی آن را متزلزل سازند و زمینه را برای تجزیه آن فراهم سازند.

در کنار اندیشکده ها، موضوع گسترش ناتو به شرق در مباحث کانونی صاحبنظران و نظریه پردازان مطرح امریکا قرار دارد. از جمله این مباحث مهم در میان اندیشمندان در خصوص رویکرد روسیه به ناتو و به ویژه اقدام نظامی در اوکراین را می- توان در نظرات «هنری کیسینجر» و «جورج سوروس» مشاهده کرد. این دو آشکارا رویکرد متفاوتی را در خصوص درگیری اوکراین در پیش دارند که حاکی از تفاوت آنها در ملاحظاتشان به قواعد محیط بین المللی است.

کیسینجر، با عدم استقبال از موضوع عضویت احتمالی اوکراین در ناتو، معتقد است، اگر اوکراین می خواهد به عنوان پلی  بین روسیه و اروپا عمل کند، بایستی موضع گیری بی طرف داشته باشد. در شرایطی که جنگ بین دو طرف شکل گرفته هنوز هم می توان آن را به عنوان یک هدف نهایی تصور نکرد و گفت آغاز مذاکرات درباره صلح ضروری است. کیسینجر بر این باور است: «در حالت ایده‌آل، «خط جداکننده بین اوکراین و روسیه، باید وضعیت قبلی را بازگرداند»، یعنی پذیرش اعمال کنترل عملی مسکو بر کریمه و بخش‌هایی از مناطق دونتسک و لوهانسک.
اما «جورج سورس» که دیدگاهش با حمایت اغلب مقامات سیاسی غربی همراه است در سیاست خارجی اهل واقع‌گرایی نیست. وی برای قدرت، از آن حیث که قدرت است، احترامی قائل نیست و قدرت را در صورتی با ارزش می‌داند که در خدمت تحقق و حفظ ارزش‌های ادعایی لیبرال‌ دموکراسی باشد. به همین دلیل جورج سوروس با استقبال از گسترش ناتو به شرق، از اتخاذ رویکردی که هدفش «شکست پوتین» است دفاع می کند.  سوروس تاکید می کند که «ما باید همه منابع خود را بسیج کنیم تا جنگ را به پایان زود هنگام و شکست روسیه برسانیم. بهترین و شاید تنها راه برای حفظ تمدن ما، شکست دادن پوتین در اسرع وقت است.

دیدگاه های متفاوت کیسینجر و سوروس، شکاف تحلیلی میان اندیشمندان غربی پیرامون جنگ اوکراین و گسترش ناتو به سوی شرق را نشان می دهد. با این حال، تحلیل سوروس، امروزه بیشتر مورد اقبال مقامات امریکایی قرار گرفته و برنامه ریزی ها بیشتر بر روی حول این محور از ارزیابی ها می چرخد. کمک های نظامی گسترده امریکا به اوکراین برای تشدید و تداوم جنگ، موید این ادعاست . 

«رابرت اچ. وید» استاد اقتصاد سیاسی جهانی در دانشکده اقتصاد لندن، جنگ اوکراین را تله غرب برای روسیه در جهت توجیه گسترش ناتو می داند و درتحلیلی تاکید می کند، روسیه با حمله به اوکراین وارد تله ای به سبک افغانستان شده که توسط ایالات متحده ایجاد شده است. وی معتقد است، روسیه با تهاجم همه جانبه به اوکراین باعث تخریب وضعیت اقتصادی روسیه و درانزوا قرار گرفتن مسکو درسطح جهان شده است. این دقیقاً همان چیزی است که ایالات متحده و ناتو از روسیه توقع داشتند.

وید درتحلیل خود نتیجه گیری می کند، غرب با ایجاد تله در شرق اروپا و طعمه قرار دادن اوکراین به دنبال اهداف بلند پروازانه خودش بویژه دادن ماموریت جهانی به ناتو است. تضعیف روسیه و درگیر کردن این کشور در معمای امنیت منطقه ای منجر به کوتاه شدن دست مقامات سیاسی این کشور در امور مهم بین المللی خواهد شد.

جان مرشایمرنظریه پرداز امریکایی در حوزه واقع گرایی، توسعه ناتو به شرق را مورد انتقاد قرار می دهد. وی معتقد است، جنگ در اوکراین یک فاجعه چند بعدی می باشد. کشورهای غربی به ویژه آمریکا مسئول این جنگ هستد و ما درمیان تصمیم گیران آمریکایی و درنهاد سیاست خارجی کسی را پیدا نخواهیم کرد که آماده اعتراف به این مسئولیت باشد. هنگامی که یک جنگ موفقیت آمیز است، توجه کمی به علل آن می شود، اما زمانی که نتیجه فاجعه آمیز است، درک چگونگی وقوع آن بسیار مهم می شود. مردم می خواهند بدانند: چگونه ما در این وضعیت وحشتناک قرار گرفتیم؟

جان مرشایمر در تحلیل خود به دو نکته مهم اشاره می کند:

اول، ایالات متحده مسئول اصلی ایجاد بحران اوکراین است. دولت بایدن، در سال 2021 میلادی یک بار دیگر ایالات متحده را متعهد کرد که اوکراین را به عضویت ناتو درآورد و حرکت ناتو به شرق را تقویت نماید و پوتین با حمله به اوکراین در 24 فوریه سال 2022 جاری پاسخ آنها را داد.

نکته دومی که جان مرشایمر مورد توجه قرار می دهد این است که دولت بایدن به آغاز جنگ با شدت واکنش نشان داده و موجب تشدید آن شدند. واشنگتن و متحدان غربی اش متعهد به شکست قطعی روسیه در اوکراین و اعمال تحریم های جامع برای تضعیف شدید قدرت مسکو هستند. در این روند، اوکراین، که قبلاً به شدت آسیب دیده است، آسیب بیشتری را تجربه خواهد کرد. در اصل، ایالات متحده به هدایت اوکراین در مسیر اتخاذ سیاست های غیرمنعطف کمک می کند. افزون بر این، خطر تشدید جنگ وجود دارد، زیرا ممکن است ناتو به جنگ کشیده شود و از سلاح های هسته ای استفاده شود. لذا این تحلیل گر معتقد است که در دوران پرخطری زندگی می کنیم.اگر غرب گسترش ناتو به اوکراین را دنبال نمی کرد،

واقعیت این است که گسترش ناتو به سوی شرق به همان اندازه که برای کارخانه های تسلیحاتی امریکا و متحدانش پرسود بوده است، برای کشورهای شرق اروپا و اوکراین ناامنی و جنگ را به ارمغان آورده است. بی شک اگر اوکراین رویکرد ناتوگرایی را انتخاب نمی کرد و جنگی در اوکراین رخ نمی داد،  کریمه همچنان به عنوان بخشی از اوکراین بود. در واقع، واشنگتن و ناتو گام اصلی را در هدایت اوکراین در مسیر بحران و جنگ قرار داد. از این رو، تاریخ، ایالات متحده و متحدانش را به دلیل پیگیری رویکرد تنش زایانه گسترش ناتو به شرق و اتخاذ سیاست اشتباه درباره اوکراین مورد قضاوت منفی قرار خواهد داد.