IRIB World Service

در قسمت نهم از مجموعه برنامه ی جنگ اوکراین از منظر حقوقی و پیامدهای آن، بیم ها و امیدهای اوکراین در خصوص ناتو بررسی می شود.

اوکراین به محلی برای جنگ نیابتی ناتو با روسیه تبدیل شده است. همزمان با تشدید درگیریها در اوکراین و کشیده شدن تبعات جنگ به مسکو در عرصه سیاسی نیز رویدادهای مهمی با محوریت اوکراین در جریان است. در بیش از یک سال و نیمی که از حمله روسیه به اوکراین می‌گذرد سایه جنگ اوکراین بر تمامی کنش و واکنش‌های ناتو مشاهده می‌شود.

دکتر سید محمد کاظم سجادپور، استاد روابط بین الملل در ایران معتقد است: «جنگ اوکراین، روسیه را به عنوان «غیر» و «دشمن» ناتو برجسته کرد. دشمنی پدیده‌ای هویت‌بخش برای ناتو بوده است. در دوران جنگ سرد، دشمنی با اتحاد شوروی، خمیرمایه هویت بخش ناتو بود، حال بعد از یک سال و نیم از حمله روسیه به اوکراین، دشمنی با روسیه، بی‌تردید بیش از گذشته است.» در واقع می توان گفت که از پی‌آمدهای ناخواسته جنگ اوکراین این است که روسیه، ناتو و هویت آن را تقویت کرده است.

البته دیدگاه متفاوتی نیز در خصوص جنگ نیابتی ناتو با روسیه در اوکراین وجود دارد. سرلشکر پرابدیپ سینگ بهل، کارشناس نظامی هندی، پس از اجلاس سران ناتو در 11 و 12 ژوئیه 2023 در ویلینوس پایتخت لیتوانی اظهار داشت: ناتو برای حفظ بقا و اعتبار خود در اوکراین می جنگد. امروز جنگ به مرحله‌ای رسیده است که اگر اوکراین پیروز نشود، به نظر من بعید است ارتباطات ناتو باقی بماند. از این رو، ناتو برای بقای خود و حفظ اعتبار و ارتباطاتش در اروپا، در صورت وقوع جنگی فراگیر می‌جنگد. این کارشناس نظامی گفت: اگر اعضای ناتو به این تلاش پایان دهند، ائتلاف نظامی-صنعتی آنها تعطیل خواهد شد و اعتبار ناتو از بین خواهد رفت. در آمریکا، جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا باید در سال ۲۰۲۴ با انتخابات روبه‌رو شود. او به دردسر می افتد و وقتی همه این عوامل را با هم ترکیب می کنید، متوجه می شوید که چرا غرب و ایالات متحده به حمایت نظامی از کی‌یف ادامه می دهند. ناتو با چالش‌های گوناگونی در درون و بیرون خود روبرو است. در درون ناتو، تعلقات اعضاء به این نهاد چند جانبه نظامی متفاوت است و در بیرون، روشنی تهدیدات امنیتی دوران جنگ سرد، جای خود را به انبوهی از تهدیدات نوین، پیچیده و پرابهام داده است. تعلقات متفاوت اعضای ناتو و ابهام در تهدیدات در بیانیه طولانی اجلاس ویلینوس تا حدودی منعکس است و آینده ناتو به سرنوشت جنگ اوکراین گره خورده که چندان روشن نیست.

  بر اساس همین تعلقات متفاوت اعضای ناتو و ابهام در سرنوشت جنگ اوکراین کشورهای اروپایی مواضع متفاوتی درباره جنگ اوکراین دارند. در حالیکه کشورهای شرق اروپا خواستار عضویت اوکراین در پیمان ناتو است. برخی دیگر از اعضای ناتو خواستار بررسی درخواست اوکراین بعد از پایان جنگ هستند. بر اساس ماده پنج پیمان ناتو تجاوز به یک عضو ناتو به منزله حمله به کل اعضای این پیمان است. پذیرش اوکراین در ناتو در شرایط جنگ به منزله رو در رو قرار گرفتن رسمی ناتو در برابر روسیه است. روسیه ای که به بزرگترین زرادخانه هسته ای جهان مسلح است. جنگ نیابتی در اوکراین با روسیه برای رو در رو قرار نگرفتن با روسیه و جنگی فرسایشی با این کشور است. در اجلاس ویلینوس، ایالات متحده و آلمان می خواستند از هرگونه مسئولیت یا انتظارات نادرست جلوگیری کنند و تنها خبر خوب برای اوکراین این بود که رهبران ناتو توافق کردند که برنامه اقدام الحاق را از مسیر اوکراین حذف کنند.  

ولادیمیر زلنسکی در سخنرانی اجلاس ناتو در ویلینوس از دعوت نشدن اوکراین برای پیوستن به ناتو خطاب به حاضران ابراز ناامیدی کرد و پرسید: «آیا این آرزوی بیش از حد است؟ امروز با ایمان به تصمیم، با ایمان به شرکا، با ایمان به ناتوی قوی، ناتویی که دریغ نمی‌کند، زمان را تلف نمی‌کند و به هیچ متجاوزی نگاه نمی‌کند.» اوکراین در اجلاس سران ناتو به خواسته هایش برای عضویت در ناتو نرسید. زلنسکی رئیس جمهور اوکراین خواستار حمایت همه جانبه ناتو از اوکراین است. او نگران شکاف در داخل ناتو و کاهش حمایتهای غرب از اوکراین بویژه پس از عملیات طوفان الاقصی مقاومت فلسطین و جنایات بین المللی رژیم صهیونیستی در غزه است. به همین دلیل عضویت در ناتو را تضمینی برای حمایت از اوکراین تا خروج کامل روسیه از اوکراین و تحمیل شکستی سنگین به روسیه می داند.

مجارستان یکی از کشورهای شرق اروپا و عضو ناتو است. ولی ویکتور اوربان نخست وزیر مجارستان یکی از مقامات اروپایی است که مواضع صریحی در قبال جنگ در اوکراین داشته است. ویکتور اوربان می گوید: «کی‌یف به تنهایی قادر  نیست حتی یک روز به مقابله با مسکو بپردازد: اوکراین نه حاکمیتی دارد، نه پول، نه صنعت نظامی و نه ظرفیت تولید نظامی. به گفته او، اگر واشنگتن بخواهد مناقشه اوکراین "همین فردا صبح" پایان خواهد یافت. دلیل عدم وجود این تمایل برای کل جهان به یک راز تبدیل شده است.» نخست وزیر مجارستان در گفتگو با تلویزیون دولتی مجارستان تاکید کرد: «این جنگ دیگر جنگ اوکراینی‌ها نیست. البته آنها بیشترین آسیب را می‌بینند اما همه می‌ دانیم که حاکمیت اوکراین عملا از بین رفته است. کشوری که به تنهایی درآمد مالی ندارد و حتی نمی‌تواند خود را اداره کند. اوکراین حتی نمی‌تواند به تنهایی از پس تامین مالی این جنگ برآید، چنین کشوری دیگر مستقل نیست.» او در ادامه افزود: «جنگ پدیده بسیار گرانی است. این یک واقعیت قدیمی است که جنگ به سه چیز نیاز دارد: پول و پول و پول. این مساله در دنیای مدرن حتی بیشتر صدق می‌کند چرا که سلاح‌ها پیچیده‌تر و گران‌تر شده‌اند. بنابراین، وارد شدن به جنگ بار اقتصادی بسیار سنگینی دارد.»

اگر جنگ اوکراین یک پیروز تا امروز داشته باشد آن آمریکا است. جنگ اوکراین یک بازنده واقعی دارد و آن اوکراین و در مرحله بعد روسیه است. اگر چه روسیه در منظر زمینی دستاوردهای نظامی و سیاسی در شرق اوکراین داشته است اما برخلاف برآوردها و محاسباتش در حمله به اوکراین تحت فشار اقتصادی و نظامی در مواجهه با انواع تسلیحات پیشرفته ای است که آمریکا و کشورهای اروپایی در اختیار اوکراین قرار می دهند. روسیه در چنین شرایطی سعی در تخریب بیشتر زیرساختهای اوکراین برای تثبیت موقعیت خود دارد. ضمن اینکه از منظر حقوقی بویژه با صدور رای دیوان بین المللی کیفری علیه ولادیمیر پوتین رئیس جمهور روسیه،تبعات حقوقی جنگ اوکراین برای روسیه نیز تشدید یافته است . 

در عین حال اگر هم اکنون جنگ در اوکراین پایان یابد کی یف  نیاز به صدها میلیارد دلار برای بازسازی دارد. سرمایه ای که به راحتی به دست نخواهد آمد. این موضوع به تنهایی نشان می دهد که اعتماد به امریکا و ناتو در چه میزان برای کشورهای منطقه هزینه ساز است .